Từ đặc sản địa phương đến sản phẩm có thương hiệu
Hà Nội hiện có 1.350 làng có nghề, trong đó hơn 300 làng nghề truyền thống. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm và gìn giữ bản sắc văn hóa. Mỗi sản phẩm làng nghề không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn kết tinh truyền thống, sáng tạo và tình yêu lao động của người dân địa phương.
Theo ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, việc phát triển làng nghề gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP vì thế không đơn thuần là câu chuyện nâng hạng một sản phẩm. Trong thời đại cạnh tranh, thương hiệu trở thành yếu tố giúp người tiêu dùng nhận biết nguồn gốc, chất lượng và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.
Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, thành phố đã có hơn 3.500 sản phẩm OCOP được đánh giá, công nhận, trong đó phần lớn xuất phát từ các làng nghề truyền thống. Quá trình xây dựng OCOP cũng thúc đẩy các chủ thể chuẩn hóa quy trình sản xuất, bảo đảm chất lượng, cải tiến mẫu mã, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu.
Thực tế cho thấy, người tiêu dùng ngày càng quan tâm sản phẩm được làm như thế nào, nguyên liệu từ đâu, chất lượng có ổn định hay không, có truy xuất được nguồn gốc hay không và thương hiệu có câu chuyện gì khác biệt. Vì vậy, chứng nhận OCOP, đặc biệt với những sản phẩm đạt 4-5 sao, có thể trở thành một dấu hiệu nhận diện quan trọng, nhưng không thể thay thế năng lực cạnh tranh thực sự của sản phẩm.
Giá trị của một sản phẩm OCOP phải được chứng minh bằng chất lượng ổn định, khả năng tạo dựng niềm tin, giữ chân người tiêu dùng và mở rộng thị trường. Đây cũng là quá trình biến một đặc sản địa phương thành một thương hiệu có khả năng đứng vững trên thị trường.
Khi “gắn sao” đi cùng xây dựng niềm tin
Câu chuyện của Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức là một ví dụ. Từ những sợi tơ tằm và tơ sen của địa phương, nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức (xã Hồng Sơn, Hà Nội) đã dành nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm để phát triển những dòng sản phẩm riêng.
Hiện Công ty có 2 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia là Khăn lụa tơ tằm và Khăn lụa tơ sen; cùng hàng chục sản phẩm tơ tằm, tơ sen đạt chuẩn OCOP 4 sao.
Theo bà Phan Thị Thuận, chứng nhận OCOP 5 sao tạo thêm động lực và niềm tin để các chủ thể tiếp tục chuẩn hóa quy trình, đưa chất lượng sản phẩm tiệm cận những tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế. Với doanh nghiệp, chứng nhận không chỉ là một dấu hiệu uy tín mà còn tạo niềm tự hào, sự tự tin cho người dân và người lao động làm nghề tại địa phương.
Bà Phan Thị Thuận chia sẻ: Làm nghề truyền thống này rất vất vả, không tính toán kỹ sẽ lỗ vốn. Tuy nhiên vì đam mê nghề truyền thống, gìn giữ nét văn hoá bản địa nên vẫn quyết tâm theo nghề.
Từ sản phẩm truyền thống, những chiếc khăn lụa tơ tằm, tơ sen Mỹ Đức đã được đưa ra thị trường quốc tế, trở thành những món quà tặng đối ngoại, góp phần đưa câu chuyện về nghề truyền thống và văn hóa Việt Nam đến với người tiêu dùng.
Điều đáng chú ý là phía sau những sản phẩm được công nhận không chỉ là thương hiệu của một doanh nghiệp, mà còn là sinh kế của người dân địa phương. Cơ sở sản xuất hiện duy trì khoảng 20 lao động cố định với thu nhập bình quân từ 8-10 triệu đồng/tháng; vào những thời điểm cao điểm có thể tiếp nhận từ 50-70 lao động.
Như vậy, khi sản phẩm đặc sản địa phương được chuẩn hóa và xây dựng thương hiệu, giá trị tạo ra không dừng ở một mặt hàng được bán ra thị trường. Đằng sau đó là câu chuyện về vùng đất, nghề truyền thống, người làm nghề và sinh kế của cộng đồng.
Nghệ nhân Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội cho rằng, việc gắn phát triển làng nghề với chương trình OCOP là bước đi phù hợp, vừa góp phần bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị hàng Việt trong nước và quốc tế. Để trở thành thương hiệu mạnh, cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu theo hướng hiện đại. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ về vốn, công nghệ, thiết kế sản phẩm và tiêu chuẩn chất lượng để các làng nghề phát triển bền vững.
OCOP tạo giá trị mới cho kinh tế nông thôn
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh, Hà Nội xác định chương trình OCOP có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Chương trình không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề, dịch vụ và du lịch nông thôn.
Đây cũng là hướng đi để khai thác tốt hơn lợi thế đặc thù của Hà Nội. Một sản phẩm thủ công có thể được định vị không chỉ bằng công năng mà còn bằng câu chuyện về làng nghề, nghệ nhân và kỹ thuật truyền thống. Một sản phẩm nông nghiệp có thể được phát triển thành sản phẩm chế biến sâu, có bao bì, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và hệ thống phân phối riêng.
Khi đó, OCOP trở thành cầu nối giữa đặc sản địa phương và thị trường. Người tiêu dùng có thêm cơ sở để nhận diện sản phẩm, còn các chủ thể sản xuất có động lực nâng cao chất lượng và giữ gìn những giá trị tạo nên bản sắc riêng.
Theo ông Nguyễn Đình Hoa, mỗi sản phẩm OCOP của mỗi làng nghề là một câu chuyện văn hóa, câu chuyện lịch sử cần được bảo tồn. Những đặc sản được “gắn sao” OCOP vừa góp phần tăng giá trị kinh tế, vừa quảng bá nét văn hóa vùng miền của mảnh đất Thủ đô.
Hà Nội hiện tiếp tục dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP,. Các chủ thể OCOP đang đầu tư máy móc, công nghệ, cải tiến bao bì, mẫu mã và ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh. Thời gian tới, các chủ thể OCOP được định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng, tem nhãn, bao bì; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; liên kết sản xuất theo hướng xanh, bền vững, thân thiện với môi trường. Đồng thời, phát triển vùng sản xuất tập trung gắn với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và du lịch làng nghề để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.
Từ một sản phẩm đặc sản địa phương đến một thương hiệu được người tiêu dùng tin tưởng là cả một quá trình. “Gắn sao” OCOP có thể tạo điểm nhận diện ban đầu, nhưng để giữ niềm tin lâu dài, sản phẩm phải được bảo đảm bằng chất lượng, nguồn gốc, câu chuyện thương hiệu và khả năng đáp ứng ổn định nhu cầu thị trường.
Đó cũng là cách để những giá trị vốn có của làng nghề, sản vật và văn hóa địa phương được chuyển hóa thành giá trị kinh tế mới, giúp sản phẩm OCOP không chỉ được biết đến bởi một danh hiệu, mà thực sự trở thành đặc sản có thương hiệu, có uy tín và có chỗ đứng trong lựa chọn của người tiêu dùng.
Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Thành phố Hà Nội
