Giá trị văn hóa trong tính cách người Thành phố

Từ những ngày đầu, Sài Gòn - Gia Định đã là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc, nơi giao thoa của các nền văn hóa, cùng với đặc điểm thiên nhiên đã giúp người nơi đây có tính cách hào sảng, phóng khoáng, thẳng thắn, thân thiện, tinh thần nghĩa hiệp, bao dung, nghĩa tình. Theo thời gian, quá trình xây dựng, phát triển Thành phố đã hun đúc thêm tính tiên phong, năng động, sáng tạo, kiên cường, hào hùng của người dân nơi đây.

Đây là những đánh giá đã được các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa, lịch sử, xã hội học… đưa ra từ hàng chục năm nay; qua đó khẳng định nét đẹp từ tính cách của con người TP Hồ Chí Minh mang nhiều giá trị văn hóa được kiểm chứng trong suốt chiều dài lịch sử khai phá và xây dựng.

Theo Tiến sĩ Vũ Thị Mai Oanh, nguyên Trưởng khoa Lý luận chính trị (Học viện Cán bộ TP Hồ Chí Minh), những giá trị văn hóa, con người của vùng Nam Bộ, của người Sài Gòn xưa vẫn bền bỉ tiếp nối theo dòng chảy lịch sử của dân tộc, của miền Nam “Thành đồng Tổ quốc”, của TP Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới và cho đến hôm nay. Nơi đây, nhiều sáng kiến và thử nghiệm của Đảng bộ và nhân dân thành phố được nhân rộng ra cả nước như: thử nghiệm phá rào trong sự nghiệp đổi mới; một trong những nơi đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mở cửa hội nhập và các phong trào quần chúng được thực hiện đầu tiên (như: xóa đói giảm nghèo, ánh sáng văn hóa hè, hiến máu nhân đạo, chuyến xe nghĩa tình, quán cơm 0 đồng...).

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh cho biết, một trong những tính cách điển hình của người Sài Gòn đó là tính mở. “Tính mở - thoáng, bao dung, nghĩa tình thể hiện đậm nét trong việc tiếp nhận các luồng nhập cư về thành phố; trong việc tiếp nhận những tư tưởng tiến bộ, những cái mới, không câu nệ, hình thức, không chú trọng nhiều vào địa vị, giai tầng, không kỳ thị do khác nhau về chính kiến, tôn giáo và ít chịu gò bó bởi các nghi thức rườm rà; luôn có tinh thần nhân ái, yêu thương và đùm bọc nhau”.

Theo bà Phạm Phương Thảo, người Sài Gòn (TP Hồ Chí Minh) còn thể hiện tính tri thức, tính công nghiệp - hiện đại, đa dạng về dân cư, tôn giáo, văn hóa... mang lại cho Thành phố sức sống mới về kinh tế - xã hội; luôn thể hiện sự đa dạng về các hoạt động văn hóa, sự đoàn kết, gắn bó cùng nhau nơi “đất lành chim đậu”.

Phát huy giá trị con người

Đánh giá bản sắc văn hóa của con người TP Hồ Chí Minh, trong đó có nét đẹp tính cách, lối sống, văn hóa giao tiếp, các chuyên gia, nhà nghiên cứu cho rằng, con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là trung tâm của mọi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, quá trình phát triển kinh tế tại TP Hồ Chí Minh luôn gắn với nhiệm vụ xây dựng con người văn minh, hiện đại và giàu bản sắc văn hóa.

Theo các chuyên gia, điều này hoàn toàn đúng với định hướng được đưa ra từ Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về "phát triển văn hóa Việt Nam" và mới nhất là Quyết định số 1189/QĐ-TTg, ngày 2/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về "Ban hành kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam". Đó là, đưa các hệ giá trị thấm sâu vào đời sống xã hội; phát huy vai trò của văn hóa, gia đình và con người Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và phát triển nhanh, bền vững đất nước. Cùng với đó là phát huy nguồn lực nội sinh và lợi thế cạnh tranh quốc gia từ văn hóa, con người Việt Nam trong tiến trình hội nhập

Nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh Phạm Phương Thảo nhấn mạnh, việc xây dựng hệ giá trị con người Thành phố dựa trên nét đẹp của người, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình Việt Nam và chuẩn mực con người Việt Nam.

Để phát huy giá trị con người TP Hồ Chí Minh, bà Phạm Phương Thảo cho rằng cần thiết ban hành những quy tắc ứng xử hay những điều cần “xây”, cần “chống” để tuyên truyền rộng rãi trong các tầng lớp nhân dân; chú trọng xây dựng văn hóa ứng xử lành mạnh trong xã hội, phát huy giá trị tốt đẹp về thuần phong mỹ tục, khẳng định hệ giá trị con người, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, khắc phục nhanh những mặt hạn chế, chưa phù hợp.

Ở góc nhìn gần gũi hơn với đời sống hằng ngày, Thạc sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Ngô Phạm Hạnh Thúy cho rằng cần giữ gìn sự trong sáng và chuẩn mực của ngôn ngữ vùng miền, từ văn bản đến ngôn ngữ sinh hoạt. Đây là việc quan trọng trong quá trình xác lập và khắc họa chân dung con người TP Hồ Chí Minh, vì ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nơi lưu giữ văn hóa, tính cách và bản sắc của cộng đồng.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Ngô Phạm Hạnh Thúy, việc giữ gìn sự chuẩn mực và vẻ đẹp của ngôn ngữ giúp xây dựng môi trường giao tiếp văn minh, nhân ái, giàu tính cộng đồng; đồng thời góp phần nuôi dưỡng thẩm mỹ, đạo đức và ý thức văn hóa cho thế hệ trẻ. Đó cũng là cách để bảo vệ bản sắc riêng của TP Hồ Chí Minh trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa, để con người nơi đây vừa hiện đại, năng động nhưng vẫn giữ được cốt cách nghĩa tình và chiều sâu văn hóa.