Theo truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ ngày 19/8, kế hoạch trên do Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thổ Nhĩ Kỳ chủ trì và được Tổng thống Recep Tayyip Erdogan công bố hồi tháng 6. Lộ trình giai đoạn 2026-2030 đề ra 16 nhiệm vụ ưu tiên nhằm phát triển các mô hình AI trong nước và tăng cường năng lực xử lý dữ liệu, với chủ đề “Nhận biết, Thụ hưởng, Sản xuất và Quản trị”.
Kế hoạch bao gồm Chương trình Quốc gia về Nâng cao nhận thức và Sử dụng AI an toàn, dự kiến tiếp cận 5 triệu người dân trong hai năm nhằm khuyến khích sử dụng AI an toàn và có hiểu biết.
Kế hoạch cũng đề ra Chương trình Quốc gia về Nhân tài AI, theo đó đánh giá kỹ năng mới của 1 triệu người lao động vào năm 2030 và mời 500 chuyên gia quốc tế tới Thổ Nhĩ Kỳ để nghiên cứu, khởi nghiệp và đào tạo.
Thư viện Dữ liệu Quốc gia, các không gian dữ liệu an toàn và Chương trình Tiên phong AI sẽ hỗ trợ những nỗ lực này. Theo kế hoạch, Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẽ thành lập Hội đồng Đạo đức AI Quốc gia với sự tham gia của các thành viên thuộc chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và xã hội dân sự.
Mục tiêu đầu tư 10 tỷ USD cho năng lực tính toán
Kế hoạch hướng tới xây dựng hệ thống tính toán quốc gia có tính cạnh tranh và phát thải carbon thấp. Chiến lược Tính toán AI Quốc gia và kế hoạch đầu tư dài hạn sẽ được hoàn tất trong 6 tháng.
Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu thu hút ít nhất 10 tỷ USD, chủ yếu từ khu vực tư nhân, thông qua Chương trình Đầu tư Công nghệ Cao HIT-30. Đến năm 2030, nước này đặt mục tiêu có ít nhất 1 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu và các hợp đồng cung cấp 10 terawatt-giờ điện năng carbon thấp.
Chương trình “GPU cho mọi người” sẽ tạo điều kiện để các công ty khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và các nhà nghiên cứu tiếp cận năng lực tính toán. Các khu vực phát triển AI và các trung tâm chuyên môn cấp khu vực, trong đó có các nhà máy AI dùng chung, cũng sẽ được xây dựng trên toàn quốc.
Mua sắm và tài trợ trong khu vực công
Khu vực công sẽ đóng vai trò dẫn dắt thông qua mua các giải pháp AI, trong đó ít nhất 2% ngân sách đầu tư sẽ được dành cho các dự án AI. Các dự án thí điểm sẽ được triển khai trong các lĩnh vực y tế, năng lượng, sản xuất và hệ thống thông tin địa lý.
Hai chương trình tài trợ sẽ hỗ trợ các hoạt động này. Quỹ Nghiên cứu AI Quốc gia trị giá 10 tỷ lira (208,67 triệu USD) đặt mục tiêu đưa 40% số dự án lên giai đoạn thí điểm hoặc nguyên mẫu. Trong khi đó, Quỹ Phát triển AI trị giá 15 tỷ lira sẽ hỗ trợ ít nhất 20 công ty khởi nghiệp đạt vòng gọi vốn Series A/B hoặc bước vào giai đoạn mở rộng quy mô đầu tư.
Robot và hợp tác quốc tế
Kế hoạch cũng hướng tới tận dụng kiến thức về robot và các hệ thống tự hành từ ngành công nghiệp quốc phòng cho mục đích dân sự. Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phát triển cơ sở hạ tầng, các quy định và địa điểm thử nghiệm dành cho phương tiện tự hành.
Đến cuối năm 2027, kế hoạch đặt mục tiêu triển khai ba dự án thí điểm chính, thành lập hai trung tâm nghiên cứu robot giữa trường đại học và doanh nghiệp, xây dựng ba địa điểm thử nghiệm và thực hiện ba dự án chuyển giao công nghệ từ lĩnh vực quốc phòng sang dân sự. Đến năm 2030, Thổ Nhĩ Kỳ kỳ vọng đạt năm thỏa thuận xuất khẩu hoặc hợp tác phát triển.
Trên phương diện quốc tế, Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến ký các thỏa thuận hợp tác về AI với ít nhất năm quốc gia vào năm 2027 và thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng AI, đào tạo chung thông qua các quan hệ đối tác khu vực và toàn cầu.
Bộ trưởng Công nghiệp và Công nghệ Mehmet Fatih Kacir khẳng định: “Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không đứng ngoài cuộc chuyển đổi này mà sẽ trở thành một trong những nước tiên phong. Chúng tôi sẽ xây dựng một Thổ Nhĩ Kỳ phát triển các công nghệ AI dựa trên những giá trị của mình, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ đáng tin cậy, đồng thời mở rộng các giải pháp AI trong những lĩnh vực chiến lược, từ công nghiệp đến y tế và từ giáo dục đến dịch vụ công. Chúng tôi sẽ biến trí tuệ nhân tạo thành một trong những lĩnh vực sức mạnh mới của quá trình tự chủ công nghệ và phát triển kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ”.
Kinh nghiệm của Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy phát triển AI ở quy mô quốc gia cần được triển khai theo một lộ trình tổng thể, kết nối đồng thời giữa dữ liệu, hạ tầng tính toán, nhân lực, tài chính, thể chế và thị trường ứng dụng. Việc dành nguồn lực cho cả nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp, trung tâm dữ liệu, khả năng tiếp cận GPU và các dự án thí điểm cho thấy chính sách AI cần đi từ định hướng chiến lược đến những chương trình cụ thể, có mục tiêu và nguồn lực thực hiện rõ ràng. Đây là gợi mở đối với Việt Nam trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, nhất là yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng đồng bộ giữa thể chế, hạ tầng, nhân lực và doanh nghiệp. Việt Nam có thể chú trọng hơn việc xác định các chương trình AI ưu tiên gắn với những bài toán thực tiễn của nền kinh tế và khu vực công, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cùng tham gia từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa. Bên cạnh đó, việc kết hợp đầu tư công với nguồn lực tư nhân, mở rộng khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán và xây dựng môi trường thử nghiệm có kiểm soát có thể góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu AI đến ứng dụng thực tế.
