Từ hoàn thiện thể chế, hạ tầng và không gian thử nghiệm đến làm chủ công nghệ UAV, phát triển dữ liệu và các phương tiện tự hành, Thành phố từng bước xây dựng nền tảng để đưa những công nghệ này vào thực tiễn.
Bài 1: Khai mở không gian mới
Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước định hình kinh tế tầm thấp như một không gian tăng trưởng mới với trọng tâm là hoàn thiện cơ chế thử nghiệm, quản lý không phận, phát triển hạ tầng và liên kết vùng để đưa công nghệ vào thực tiễn.
Gỡ điểm nghẽn từ thể chế đến hạ tầng
Từ những bài toán giao hàng chặng cuối, vận chuyển hàng hóa đến đảo, cứu hộ ven biển, đến giám sát hạ tầng đô thị, thiết bị bay không người lái (UAV) đang mở ra những cách tiếp cận mới đối với các hoạt động vốn phụ thuộc vào giao thông và hạ tầng mặt đất. Với TP Hồ Chí Minh, câu chuyện không dừng ở việc đưa thêm phương tiện lên bầu trời, mà đặt ra yêu cầu hình thành một hệ sinh thái công nghệ, hạ tầng và cơ chế quản lý phù hợp với không gian dưới 1.000 m.
Kế hoạch số 200/KH-UBND ngày 18/5/2026 của UBND TP Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế tầm thấp trên địa bàn đến năm 2030 xác định đây là mô hình kinh tế dựa trên việc khai thác không phận tầm thấp, kết hợp công nghệ hàng không tầm thấp, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự hành, viễn thông thế hệ mới và các mô hình kinh doanh số. Kế hoạch đặt mục tiêu đưa TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất và cung cấp dịch vụ kinh tế tầm thấp đầu tiên tại Việt Nam.
Định hướng này được đặt trong bối cảnh Thành phố tìm kiếm những không gian tăng trưởng mới, đồng thời giải quyết áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng giao thông, logistics và tổ chức không gian đô thị. Tuy nhiên, để một lĩnh vực công nghệ mới chuyển thành hoạt động kinh tế thực tế, vấn đề trước mắt không chỉ là năng lực chế tạo thiết bị bay mà còn là cách quản lý không phận, tổ chức thử nghiệm và hình thành thị trường.
Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, cho rằng kinh tế tầm thấp đang mở ra phương thức vận chuyển và cung ứng dịch vụ mới, đồng thời đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với không gian tầm thấp. Theo ông, cùng với việc bảo đảm an ninh, quốc phòng và trật tự, an toàn xã hội, Thành phố cần nghiên cứu quy hoạch phân tầng độ cao, xác định các hành lang bay tiềm năng và vùng hạn chế bay để tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ trong điều kiện an toàn.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong Kế hoạch số 200/KH-UBND, khi TP Hồ Chí Minh xác định phát triển kinh tế tầm thấp phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Cùng với đó, Thành phố chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ trong nước; xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao, đồng thời bảo đảm chủ quyền dữ liệu, chủ quyền công nghệ và chủ quyền không phận.
Trong thực tế, một đô thị có mật độ dân cư cao và nhiều công trình như TP Hồ Chí Minh không thể vận hành hàng loạt phương tiện bay chỉ dựa trên quy trình cấp phép thủ công. Khi UAV được đưa vào logistics, vận chuyển sinh phẩm y tế, giám sát hạ tầng hoặc cứu nạn, yêu cầu đặt ra là phải xác định được phương tiện nào đang hoạt động, ở đâu, trong độ cao nào và có nguy cơ xung đột với phương tiện khác hay không.
Đó là lý do hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng mới. Về lâu dài, hệ thống cần có khả năng quản lý định danh phương tiện, theo dõi vị trí theo thời gian thực, hỗ trợ tổ chức đường bay và tích hợp các dữ liệu liên quan. Cùng với hạ tầng số là các điều kiện vật lý như khu vực cất, hạ cánh, trạm sạc và điểm điều hành, cần được tính đến khi hình thành các không gian thử nghiệm và các mô hình ứng dụng.
Kế hoạch 200/KH-UBND cũng phân công các nhiệm vụ liên quan đến quản lý không gian tầm thấp, cấp phép bay, bảo đảm an ninh, an toàn và nghiên cứu công nghệ lưỡng dụng. Trong đó, việc xây dựng quy hoạch không gian tầm thấp và tổ chức quản lý hoạt động bay phải được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội.
Một cơ sở pháp lý khác được TP Hồ Chí Minh đặt trong hệ thống chính sách là Nghị quyết số 20/2024/NQ-HĐND ngày 14/11/2024 của HĐND Thành phố quy định các tiêu chí, lĩnh vực và nội dung hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát giải pháp công nghệ mới trong phạm vi Khu Công nghệ cao và Khu Công nghệ thông tin tập trung. Nghị quyết này đang có hiệu lực.
Trong khi đó, Nghị định số 288/2025/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 5/11/2025, quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác, trong đó có các nội dung liên quan đến nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, sản xuất, đăng ký và khai thác phương tiện bay. Đây là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng đối với hoạt động UAV tại Việt Nam.
Khai mở không gian kinh tế dưới 1.000m
Thử nghiệm có kiểm soát, liên kết để hình thành thị trường
Trong giai đoạn đầu, TP Hồ Chí Minh xác định thử nghiệm có kiểm soát là một hướng để từng bước kiểm chứng công nghệ và mô hình ứng dụng trước khi mở rộng. Theo kế hoạch đến năm 2030, Thành phố hướng tới xây dựng cơ chế, chính sách thử nghiệm có kiểm soát đối với thiết bị bay không người lái và hình thành một số khu thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình ứng dụng kinh doanh mới.
Giai đoạn 2026 - 2027 được đặt trong hướng xây dựng nền tảng, tổ chức các hoạt động thử nghiệm tại những không gian phù hợp như Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Khu đô thị khoa học công nghệ Bắc TP Hồ Chí Minh. Từ kết quả thực tế, Thành phố có thể tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nâng cấp hạ tầng và mở rộng những mô hình đã được kiểm chứng trong giai đoạn 2028 - 2030.
Tuy nhiên, không phải mọi bài toán đều phù hợp để thử nghiệm ngay trong khu vực đô thị đông dân. Những phương tiện có kích thước, tải trọng hoặc yêu cầu vận hành đặc thù cần không gian phù hợp để kiểm tra tính ổn định, độ an toàn và khả năng hoạt động trong các điều kiện khác nhau. Đây là cơ sở để câu chuyện liên kết giữa TP Hồ Chí Minh và Tây Ninh được đặt ra trong quá trình hình thành hệ sinh thái Kinh tế tầm thấp.
TP Hồ Chí Minh có lợi thế về nghiên cứu, phát triển, doanh nghiệp công nghệ, trường đại học và thị trường ứng dụng. Trong khi đó, theo định hướng được bà Huỳnh Thị Hồng Nhung, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh chia sẻ, địa phương có thể tham gia với vai trò không gian thử nghiệm thực tế, nơi các bài toán được đặt ra, công nghệ được kiểm chứng và thị trường được hình thành trước khi mở rộng quy mô.
“Định hướng của Tây Ninh là trở thành nơi đặt bài toán thực tế, nơi thử nghiệm và hình thành thị trường cho kinh tế tầm thấp. Chúng tôi không tiếp cận theo hình thức tự tuyên bố công nghệ mà áp dụng tiêu chí chuẩn hóa đo lường được bằng bằng chứng định lượng, từ chất lượng bản đồ số, độ chính xác thuật toán AI đến năng suất bay trên mỗi ki lô mét vuông”, bà Nhung cho biết.
Theo định hướng này, quá trình phát triển được tiếp cận theo các bước chứng minh tại địa phương, mở rộng quy mô, nhân rộng mô hình và hướng tới thị trường rộng hơn. Khi kết hợp không gian thử nghiệm với năng lực nghiên cứu, chế tạo và thương mại hóa, chuỗi giá trị của sản phẩm UAV có thêm điều kiện để được kiểm chứng trước khi đưa vào các môi trường khai thác phức tạp.
Điểm đáng lưu ý là kinh tế tầm thấp không được hình thành chỉ từ những chiếc UAV. Giá trị của lĩnh vực này nằm ở sự kết nối giữa phương tiện bay, dữ liệu, AI, hạ tầng số, viễn thông, các nền tảng quản lý không phận và những ngành kinh tế sử dụng dịch vụ. Một chuyến bay chỉ tạo ra giá trị kinh tế bền vững khi dữ liệu thu được có thể tiếp tục được khai thác, tích hợp vào hệ thống quản lý hoặc trở thành đầu vào cho một dịch vụ khác.
Từ góc độ đó, việc TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, sản xuất và cung cấp dịch vụ kinh tế tầm thấp cho thấy hướng đi đang được mở rộng từ công nghệ thiết bị sang một chuỗi giá trị hoàn chỉnh hơn. Thành phố đồng thời xác định huy động nguồn lực doanh nghiệp cho nghiên cứu và phát triển, sản xuất phương tiện, phát triển nền tảng, thương mại hóa dịch vụ và đào tạo nhân lực; khuyến khích đầu tư tư nhân, vốn FDI công nghệ cao, vốn đầu tư mạo hiểm và mô hình PPP để phát triển hạ tầng.
Từ quản lý không phận đến tổ chức thử nghiệm, từ hạ tầng số đến năng lực công nghệ và thị trường, kinh tế tầm thấp đang đặt ra một chuỗi vấn đề mới đối với TP Hồ Chí Minh. Nếu những điểm nghẽn này từng bước được giải quyết bằng các cơ chế thử nghiệm phù hợp, sự phối hợp liên ngành và liên kết vùng, không gian dưới 1.000 m có thể trở thành một phần của hệ sinh thái kinh tế mới, trong đó công nghệ được kiểm chứng từ thực tế và từng bước chuyển thành sản phẩm, dịch vụ phục vụ đô thị.
Bài cuối: Tự chủ công nghệ UAV
