Làn sóng đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế toàn cầu khoảng 3%, đồng thời mở ra cơ hội lớn cho các nền kinh tế châu Á tham gia chuỗi cung ứng công nghệ.
Tuy nhiên, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo AI có thể làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới giáo dục, phát triển nhân lực và tận dụng công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Với Việt Nam, đây cũng là cơ hội cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Đầu tư AI trở thành động lực tăng trưởng
Phát biểu ngày 12/10 tại Bangkok, Thái Lan, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cho biết làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng AI đang tạo ra cú hích về nhu cầu và đầu tư, giúp kinh tế thế giới duy trì đà tăng trưởng bất chấp sức ép từ cú sốc nguồn cung năng lượng.
Theo bà Georgieva, sự chuyển dịch sang làn sóng đầu tư công nghệ mới đang giúp kinh tế toàn cầu tăng trưởng khoảng 3%. IMF hồi tháng 7 dự báo kinh tế thế giới tăng trưởng 3% trong năm 2026 và dự kiến công bố triển vọng cập nhật vào ngày 13/10.
“AI, dù yêu hay ghét, thì công nghệ này cũng đã hiện diện”, bà nói, nhấn mạnh tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với nền kinh tế toàn cầu.
Theo người đứng đầu IMF, các nền kinh tế châu Á phát triển có thể được hưởng lợi từ mức tăng trưởng bổ sung khoảng 0,5-1 điểm phần trăm nhờ làn sóng đầu tư AI. Đối với các nền kinh tế châu Á mới nổi, mức tác động tích cực được ước tính vào khoảng 0,2-0,8 điểm phần trăm.
Những lợi ích này đến từ vai trò của châu Á trong chuỗi cung ứng công nghệ, đặc biệt là hoạt động sản xuất phần cứng và xây dựng hạ tầng phục vụ AI. Thái Lan là một trong những quốc gia được bà Georgieva đề cập trong bối cảnh khu vực đang thu hút dòng vốn liên quan đến lĩnh vực này.
Lãnh đạo IMF đưa ra nhận định trên trong ngày khai mạc chuỗi hội nghị thường niên kéo dài một tuần của IMF và Ngân hàng Thế giới tại Bangkok. Sự kiện dự kiến thu hút khoảng 18.000 người tham dự, trong đó có các quan chức tài chính đến từ 191 thành viên IMF.
AI có thể làm thay đổi hàng triệu việc làm
Dù đánh giá AI là động lực quan trọng đối với tăng trưởng, bà Georgieva cảnh báo công nghệ này cũng sẽ gây ra những biến đổi sâu rộng đối với việc làm, giáo dục và nguồn thu ngân sách của các chính phủ.
Bà mô tả AI như một “cơn sóng thần diễn ra chậm”, bởi tác động của công nghệ không xuất hiện đồng loạt mà sẽ dần lan rộng, làm thay đổi cách con người làm việc và tổ chức nền kinh tế.
Theo ước tính của IMF, theo thời gian, khoảng 40% việc làm trên toàn cầu có thể chịu tác động của AI theo nhiều hình thức, từ được tăng cường năng suất, suy giảm về vai trò cho đến bị loại bỏ. Điều này đồng nghĩa AI không chỉ thay thế một số công việc mà còn có thể tái định hình nội dung và yêu cầu kỹ năng của nhiều ngành nghề.
Một nghiên cứu ban đầu cho thấy 10% công việc tại Mỹ hiện đã yêu cầu người lao động có kỹ năng liên quan đến AI. Trong khi các vị trí thường xuyên thực hiện những nhiệm vụ lặp đi lặp lại có xu hướng thu hẹp, nhu cầu lao động trong một số lĩnh vực như xây dựng và vận hành trung tâm dữ liệu lại gia tăng.
Tổng giám đốc IMF cho biết bản thân cũng sử dụng công nghệ này trong công việc hằng ngày, với một trợ lý AI cung cấp bản tóm tắt lịch trình trong khoảng 30 giây. Theo bà, AI đang làm thay đổi căn bản cách con người làm việc và sinh hoạt.
Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ hiện là những quốc gia quan trọng trong chuỗi cung ứng AI. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết cho công nghệ này lại nằm tại châu Á, giúp khu vực có cơ hội hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư đang gia tăng.
Dù vậy, khả năng tận dụng cơ hội sẽ phụ thuộc vào năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và mức độ sẵn sàng của từng nền kinh tế trước những thay đổi do AI mang lại.
Thu hẹp cơ hội việc làm cho sinh viên mới tốt nghiệp
Một trong những thách thức cấp bách được các nhà lãnh đạo đề cập tại hội nghị là nguy cơ AI làm giảm nhu cầu tuyển dụng lao động mới vào nghề.
Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam cho rằng các chính phủ cần sớm giải quyết tình trạng cơ hội việc làm dành cho sinh viên mới tốt nghiệp suy giảm. Vị trí công việc đầu tiên sau khi ra trường vốn là bước khởi đầu quan trọng để người lao động tích lũy kinh nghiệm và phát triển sự nghiệp, nhưng cánh cửa này đang ngày càng khó tiếp cận hơn.
Ông cảnh báo AI cũng có thể khiến khoảng cách về tăng trưởng và tạo việc làm giữa các nền kinh tế phát triển với các nước đang phát triển ngày càng lớn.
“Nếu chúng ta quá thụ động, AI sẽ làm gia tăng sự phân hóa”, ông Tharman nói, đồng thời kêu gọi các quốc gia chủ động khai thác công nghệ để tạo ra việc làm có chất lượng, giúp con người tiếp tục phát triển nghề nghiệp ngay cả khi AI ngày càng phổ biến.
Trong khi đó, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Ajay Banga cho biết tổ chức này đang tập trung khai thác các ứng dụng AI quy mô nhỏ, không phụ thuộc vào những mô hình ngôn ngữ lớn, nhằm nâng cao năng suất tại các thị trường mới nổi. Những ứng dụng này có thể hỗ trợ nông dân cải thiện hiệu quả sản xuất, giúp hệ thống y tế hoạt động tốt hơn và cung cấp công cụ cho giáo viên trong quá trình giảng dạy.
Cách tiếp cận này hướng tới việc đưa lợi ích của AI đến gần hơn với các nền kinh tế đang phát triển, thay vì chỉ tập trung vào những hệ thống công nghệ đắt đỏ đòi hỏi nguồn lực tính toán lớn.
Việt Nam đứng trước cơ hội hiện thực hóa NQ57
Những chuyển động trên đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam trong việc biến AI từ công nghệ hỗ trợ thành động lực nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng hàng đầu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh AI đang thu hút dòng vốn đầu tư lớn trên thế giới, việc thực hiện các định hướng này có thể giúp Việt Nam tận dụng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ, nâng cao năng suất doanh nghiệp và phát triển các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.
Một hướng ưu tiên là xây dựng năng lực AI trong nước, từ phát triển nhân lực, nghiên cứu và ứng dụng đến hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và năng lực tính toán. Việt Nam cũng cần khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng AI vào sản xuất, logistics, nông nghiệp, y tế và giáo dục, thay vì chỉ tập trung vào các dự án công nghệ quy mô lớn. Những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế, chi phí hợp lý và có khả năng triển khai rộng rãi sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ, qua đó tạo ra hiệu quả kinh tế thiết thực.
Bên cạnh đó, cảnh báo của IMF về nguy cơ thu hẹp cơ hội việc làm cho người mới tốt nghiệp cho thấy phát triển công nghệ phải đi cùng đổi mới giáo dục và đào tạo nghề. Các cơ sở đào tạo cần tăng cường kỹ năng số, khả năng sử dụng AI, tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề cho người học. Doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, tạo cơ hội thực tập và xây dựng các vị trí việc làm đầu vào để người trẻ có thể tích lũy kinh nghiệm trong môi trường làm việc ngày càng tự động hóa.
Để các mục tiêu của Nghị quyết 57 phát huy hiệu quả, Việt Nam đồng thời cần hoàn thiện thể chế, bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi người lao động và xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả ứng dụng công nghệ. Nếu chỉ tập trung thu hút đầu tư mà chưa nâng cao được năng lực làm chủ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực, lợi ích từ làn sóng AI có thể không được phân bổ đồng đều.
Những cảnh báo tại hội nghị IMF và WB cho thấy AI vừa mở ra cơ hội thúc đẩy tăng trưởng, vừa làm gia tăng sức ép cạnh tranh giữa các nền kinh tế. Với Việt Nam, thách thức không chỉ là theo kịp tốc độ phát triển công nghệ mà còn là chuyển hóa công nghệ thành năng suất, việc làm chất lượng và năng lực đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là một trong những thước đo quan trọng đối với hiệu quả triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW trong giai đoạn tới.
Tựu chung, làn sóng đầu tư AI đang mở ra một giai đoạn tái cấu trúc mới của kinh tế và chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.
Đối với Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc thu hút thêm các dự án sản xuất chip hay trung tâm dữ liệu, mà còn ở khả năng phát triển doanh nghiệp công nghệ nội địa, làm chủ những khâu có giá trị gia tăng cao và đưa AI vào nâng cao năng suất của nền kinh tế.
Nếu tận dụng được xu hướng này, Việt Nam có thể chuyển từ vị trí tham gia chuỗi cung ứng công nghệ sang từng bước tạo ra năng lực công nghệ của chính mình.
