TP Hồ Chí Minh: Từ quy mô mới đến yêu cầu nâng chất giáo dục

Quy mô lớn đặt ra yêu cầu mới

Tại Hội nghị tổng kết công tác quản lý chất lượng năm học 2025 - 2026 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm học 2026 - 2027 ngày 25/8, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh cho biết, năm học vừa qua diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, khi Thành phố hoàn thành hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đồng thời vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Sự thay đổi về địa giới và mô hình quản lý tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực của ngành, từ tổ chức các kỳ thi, tuyển sinh đến kiểm định chất lượng, quản lý văn bằng, chứng chỉ và công khai chất lượng giáo dục.

Áp lực thể hiện rõ tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Toàn Thành phố có 139.678 thí sinh dự thi, tăng gần 60% so với năm 2024. Riêng số thí sinh tự do đến từ các tỉnh, thành khác là 8.128 em. Quy mô tăng mạnh kéo theo yêu cầu lớn về nhân lực, cơ sở vật chất, điểm thi, công tác bảo mật, coi thi và chấm thi.

Sở Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Công an Thành phố, cùng các sở, ngành liên quan triển khai khâu chuẩn bị, tập huấn và kiểm tra điều kiện tổ chức thi. Kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế, không xảy ra sự cố trong thời gian tổ chức.

Kết quả thi cho thấy chất lượng được duy trì tương đối ổn định. Tỷ lệ tốt nghiệp THPT hệ phổ thông đạt 99,76%; có 240/269 trường đạt tỷ lệ tốt nghiệp từ 99% trở lên, trong đó 156 trường đạt 100%.

Điểm trung bình của 7 môn thi cao hơn mức bình quân cả nước; đáng chú ý, môn Toán đạt 6,189 điểm, cao hơn 0,539 điểm; Giáo dục kinh tế và pháp luật đạt 5,461 điểm, cao hơn 0,441 điểm; Sinh học đạt 6,248 điểm, cao hơn 0,408 điểm và Tin học đạt 6,546 điểm, cao hơn 0,476 điểm.

Ở tuyển sinh lớp 10, quy mô cũng tăng mạnh với 151.557 thí sinh đăng ký dự thi, gần gấp đôi năm học trước. Đây là năm đầu tiên Thành phố tổ chức tuyển sinh lớp 10 trên quy mô địa bàn mới, trong khi trước đó ba khu vực có phương thức tổ chức khác nhau.

Để tăng khả năng tiếp nhận học sinh, ngành giáo dục đã rà soát cơ sở vật chất các trường THPT công lập, điều chỉnh chỉ tiêu phù hợp với năng lực thực tế, đồng thời phân bổ chỉ tiêu cho 5 trường THPT công lập mới thành lập. Tại những địa bàn có mật độ dân cư thấp, điểm sàn trúng tuyển được điều chỉnh xuống 9 điểm, tạo thêm cơ hội học tập và giúp học sinh có điều kiện học gần nơi cư trú.

Sau đợt tuyển sinh chính, 79 trường THPT tổ chức tuyển sinh bổ sung với 3.550 chỉ tiêu. Kết quả có thêm 2.687 học sinh trúng tuyển, góp phần mở rộng cơ hội vào học trường công lập cho những học sinh chưa trúng tuyển ở đợt đầu.

Tuyển sinh đầu cấp cũng là phép thử đối với năng lực quản trị của hệ thống mới. Thành phố có hơn 370.000 hồ sơ tuyển sinh lớp 1 và lớp 6. Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thực hiện tuyển sinh không phụ thuộc địa giới hành chính, đòi hỏi dữ liệu học sinh và dữ liệu cư trú phải được kết nối, xác thực và khai thác hiệu quả.

Theo bà Đậu Thị Ngọc Mai, chuyên viên Phòng Quản lý chất lượng Sở Giáo dục và Đào tạo, TP Hồ Chí Minh đã khai thác bản đồ số để trực quan hóa phân bố học sinh, trường học và năng lực tiếp nhận, qua đó hỗ trợ nhận diện khu vực quá tải và điều phối học sinh giữa các địa bàn. Quy trình đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng, xác nhận nhập học và tiếp nhận yêu cầu hỗ trợ cũng được số hóa.

Kết quả, tỷ lệ nhập học tại các trường công lập sau phân bổ đạt 93,61% đối với lớp 1 và 95,66% đối với lớp 6. Hơn 10.000 hồ sơ được điều tiết trực tuyến giữa các địa phương và hơn 7.000 hồ sơ điều chỉnh nguyện vọng được hỗ trợ xử lý trực tuyến.

Kết quả này cho thấy các phường, xã đã từng bước làm quen với quy trình quản lý mới, chủ động phối hợp điều tiết học sinh theo tinh thần tuyển sinh không theo ranh giới hành chính. Tuy nhiên, sự mất cân đối cục bộ giữa nguồn tuyển và khả năng tiếp nhận vẫn tồn tại ở một số khu vực.

Đây là vấn đề không thể chỉ giải quyết bằng phương án tuyển sinh từng năm, mà cần được nhìn từ góc độ quy hoạch mạng lưới trường lớp và dự báo dân số học đường. Một số phường, xã chưa có trường THCS công lập, trong khi các khu vực có tốc độ tăng dân số cơ học cao tiếp tục chịu sức ép về chỗ học.

Trong công tác kiểm định chất lượng giáo dục, đến ngày 31/5/2026, toàn Thành phố có 3.337 trường và trung tâm hoàn thành báo cáo tự đánh giá. Có 2.260 lượt cơ sở giáo dục được đánh giá ngoài và đều đủ điều kiện công nhận đạt kiểm định chất lượng giáo dục.

Tuy nhiên, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia mới đạt 32,08%, tương ứng 1.058/3.298 trường. Khoảng cách giữa các loại hình trường còn đáng chú ý. Tỷ lệ trường mầm non công lập đạt chuẩn quốc gia là 64,93%, trong khi khối mầm non tư thục chỉ đạt 3,7%.

Những con số này đặt ra yêu cầu chuyển từ chú trọng số lượng trường được công nhận sang nâng cao thực chất các điều kiện bảo đảm chất lượng, nhất là tại những nhóm trường và địa bàn còn nhiều khó khăn.

Một bài toán khác phát sinh sau hợp nhất là quản lý văn bằng, chứng chỉ. Dữ liệu từ ba khu vực trước đây được quản lý trên nhiều hệ thống khác nhau, chưa đồng nhất về chuẩn dữ liệu. Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổng hợp dữ liệu thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2015 - 2024 thành một nguồn thống nhất; đến thời điểm báo cáo, 1.181.381 bản ghi đã được đồng bộ. Tỷ lệ hồ sơ xác minh văn bằng, chứng chỉ được xử lý trên môi trường số đạt 87,4%.

Tuy nhiên, dữ liệu văn bằng, đặc biệt ở cấp THCS, vẫn còn phân tán; một bộ phận hồ sơ tồn tại dưới dạng giấy và chất lượng dữ liệu gốc không đồng đều. Đây là khối lượng công việc lớn trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu giáo dục thống nhất của thành phố.

Đổi mới quản trị từ nền tảng dữ liệu

Những vấn đề phát sinh trong năm học đầu tiên sau hợp nhất cho thấy yêu cầu của công tác quản lý chất lượng trong năm học 2026 - 2027 không chỉ là duy trì các kết quả đã đạt được mà còn phải nâng cao năng lực dự báo, phân tích dữ liệu và điều hành thống nhất.

Theo ông Nguyễn Võ Đăng Khoa, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý chất lượng, số học sinh lớp 9 trong năm học 2026 - 2027 dự báo tiếp tục tăng, tạo áp lực lớn cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2027 - 2028. Bên cạnh đó, sự khác biệt về điều kiện dạy học giữa các khu vực và tình trạng thiếu trường THCS công lập tại một số địa bàn tiếp tục là những vấn đề cần được xử lý.

Trên cơ sở đó, Sở Giáo dục và Đào tạo xác định 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong năm học mới, gồm công tác thi và đánh giá chất lượng giáo dục; bảo đảm chất lượng giáo dục và công nhận trường đạt chuẩn quốc gia; quản lý văn bằng, chứng chỉ; công khai và chế độ báo cáo định kỳ.

Trong công tác thi và tuyển sinh, ngành giáo dục sẽ tiếp tục chuẩn hóa và xác thực dữ liệu thí sinh, giảm sai sót trong hồ sơ và giảm khối lượng xử lý thủ công cho giáo viên. Phương án tuyển sinh lớp 10 cũng sẽ được nghiên cứu theo hướng linh hoạt, kết hợp xét tuyển và thi tuyển phù hợp với quy định và điều kiện thực tế.

Đáng chú ý, Thành phố nghiên cứu xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế. Theo ông Nguyễn Võ Đăng Khoa, ngoài việc tham gia các chương trình đánh giá do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, Thành phố sẽ nghiên cứu những mô hình đánh giá tiên tiến của các trường đại học và tổ chức quốc tế, từ đó đề xuất bộ công cụ, phạm vi thí điểm và lộ trình phù hợp.

Việc nghiên cứu cơ chế đánh giá riêng sẽ tạo thêm cơ sở để Thành phố phân tích sự khác biệt về chất lượng giữa các khu vực, nhóm trường và điều kiện giáo dục, từ đó phục vụ điều chỉnh chính sách và phân bổ nguồn lực theo nhu cầu thực tế.

Đối với công tác bảo đảm chất lượng và công nhận chuẩn quốc gia, Thành phố sẽ triển khai Thông tư số 57/2026/TT-BGDĐT, đồng thời tập trung nguồn lực vào các địa bàn có tỷ lệ trường đạt chuẩn thấp. Ngành giáo dục cũng đặt yêu cầu khắc phục tình trạng tự đánh giá mang tính hình thức, tăng kiểm tra có chọn lọc và gắn tiến độ thực hiện với trách nhiệm của người đứng đầu.

Quản lý văn bằng, chứng chỉ tiếp tục là một trong những nhiệm vụ cần đẩy nhanh. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thiện số hóa dữ liệu, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia, đồng thời vận hành thử nghiệm hệ thống tra cứu văn bằng trực tuyến.

Cùng với chuyển đổi số, một thay đổi lớn trong công tác khảo thí đang được đặt ra là khả năng thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính.

Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Phong, trong năm học 2026 - 2027, Thành phố có khả năng được lựa chọn thí điểm tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Phương án và cách thức tổ chức sẽ được thực hiện sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hướng dẫn cụ thể.

Ông Nguyễn Văn Phong cho biết, trước đó Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh đã đề xuất việc thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính theo hướng tự nguyện, để học sinh chủ động đăng ký tham gia. Tuy nhiên, để triển khai phương án này, cần chuẩn bị đồng bộ nhiều điều kiện, từ hạ tầng kỹ thuật, quy trình tổ chức đến xây dựng ngân hàng đề thi.

Đáng lưu ý, trong trường hợp kỳ thi được tổ chức thành nhiều đợt, ngân hàng đề cần được xây dựng bảo đảm tương đương về mức độ khó, qua đó bảo đảm quyền lợi và sự công bằng giữa các thí sinh. Theo ông Nguyễn Văn Phong, đây là một trong những vấn đề cần được nghiên cứu, tính toán kỹ trong quá trình chuẩn bị phương án thí điểm.

Về tuyển sinh lớp 10 năm 2027, ông Nguyễn Văn Phong cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến sửa đổi Thông tư 30 về quy chế tuyển sinh THCS và THPT. Sau khi quy định mới được ban hành, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh sẽ triển khai thống nhất trên toàn địa bàn.

Từ thực tế tổ chức các kỳ thi trong năm học vừa qua, lãnh đạo Sở cũng lưu ý yêu cầu nâng cao trách nhiệm của đội ngũ tham gia công tác thi. Với quy mô lớn của thành phố, việc lựa chọn cán bộ, giáo viên, tập huấn nghiệp vụ và kiểm tra, giám sát từng khâu cần được thực hiện chặt chẽ, nhằm hạn chế sai sót ngay từ cơ sở.

Một vấn đề khác cần được xử lý đồng thời là thông tin sai lệch trên mạng xã hội liên quan đến thi và tuyển sinh. Khi quy mô người học và địa bàn quản lý ngày càng lớn, một thông tin không chính xác có thể nhanh chóng tác động đến tâm lý của nhiều phụ huynh, học sinh. Do đó, truyền thông chính sách, cung cấp thông tin chính thống và xử lý kịp thời thông tin sai lệch sẽ trở thành một bộ phận quan trọng của công tác quản lý chất lượng.

Sau một năm đầu tiên vận hành hệ thống giáo dục trên địa bàn mới, TP Hồ Chí Minh đã giải quyết những yêu cầu cấp thiết về tổ chức thi, tuyển sinh và thống nhất quản lý. Tuy nhiên, những điểm nghẽn về trường lớp, dữ liệu, kiểm định và chênh lệch điều kiện giữa các khu vực cho thấy bài toán tiếp theo không chỉ là “quản lý một hệ thống lớn”, mà phải nâng cao năng lực quản trị.

Từ tuyển sinh dựa trên dữ liệu cư trú, điều tiết học sinh bằng bản đồ số đến đánh giá chất lượng theo từng nhóm trường và chuẩn bị cho khả năng thi trên máy tính, những thay đổi này đang đặt nền móng cho phương thức quản lý mới. Mục tiêu không chỉ là bảo đảm mỗi học sinh có chỗ học, mà từng bước phân bổ nguồn lực và tổ chức hệ thống để học sinh được học trong điều kiện phù hợp, công bằng và có chất lượng.