Sắp xếp mạng lưới trường lớp- Bài cuối: 'Gọn' để tạo giá trị mới

Tuy nhiên, khi trường học được tổ chức theo quy mô lớn hơn, yêu cầu về quản trị, nhân sự và bảo đảm chất lượng giáo dục cũng trở nên cao hơn. “Gọn” chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng “tinh” để sau sáp nhập, nhà trường vận hành tốt hơn và học sinh được hưởng lợi nhiều hơn.

Quy mô lớn, bài toán quản trị lớn

Thực hiện việc sắp xếp, quy mô lớp học và đội ngũ giáo viên không thay đổi; học sinh vẫn học tại các điểm trường hiện có nhằm bảo đảm hoạt động dạy học không bị xáo trộn. Ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An khẳng định: “Mục tiêu của sắp xếp là hình thành những trường có quy mô hợp lý, qua đó, tập trung nguồn lực đầu tư, điều hòa giáo viên và khai thác hiệu quả hơn cơ sở vật chất. Thay vì phân tán kinh phí cho quá nhiều đầu mối, địa phương có thể ưu tiên phòng học bộ môn, thư viện, thiết bị dạy học, hạ tầng công nghệ thông tin, khu bán trú và các công trình thiết yếu. Tuy nhiên, quy mô trường càng lớn yêu cầu quản trị càng cao”.

Tại phường Thành Vinh, dự kiến giảm 14/27 trường học, tương đương 51,8%. Sau sáp nhập, nhiều trường có quy mô từ 41 đến 60 lớp. Khi số lớp tăng gấp nhiều lần, số lượng giáo viên, học sinh, tổ chuyên môn, cơ sở vật chất và các hoạt động hành chính cũng tăng theo. Với những trường có nhiều điểm học, cán bộ quản lý còn phải tổ chức việc di chuyển, phân công, kiểm tra, nắm bắt tình hình và bảo đảm an toàn tại từng cơ sở.

Phó Chủ tịch UBND phường Thành Vinh Nguyễn Quang Vinh cho biết, một trong những khó khăn sau sáp nhập là bố trí đội ngũ quản lý, nhân viên hành chính. Nếu không tổ chức lại công việc, phân cấp, phân quyền hợp lý, việc giảm số trường có thể khiến quy mô mỗi trường lớn hơn nhưng quản lý khó khăn hơn.

Tại các trường liên cấp, việc quản lý càng phức tạp do tiểu học và trung học cơ sở có chương trình, đặc điểm tâm lý học sinh và yêu cầu chuyên môn khác nhau. Vì vậy, cần cơ chế điều hành, phối hợp chuyên môn và bố trí nhân sự phù hợp, thay vì chỉ gộp hai cấp học vào một đầu mối.

Tại xã Hạnh Lâm, mô hình liên cấp được kỳ vọng tạo điều kiện tổ chức quá trình giáo dục liên tục từ lớp 1 đến lớp 9. Song địa phương phải tính toán cơ cấu cán bộ quản lý, giáo viên, cơ sở vật chất, điểm trường lẻ và khu bán trú.

Chủ tịch UBND xã Hạnh Lâm Lê Văn Giang nhấn mạnh, một trường liên cấp tiểu học - trung học cơ sở không chỉ là đặt hai cấp học dưới cùng một tên gọi. Với trường có điểm chính, điểm lẻ, khu bán trú, cần quy chế phân công cụ thể, lịch trực, cơ chế thông tin và kiểm tra an toàn chặt chẽ.

Sau sắp xếp, các trường sẽ hoạt động tại hai phân hiệu nên công tác quản lý sẽ vất vả hơn. Cán bộ quản lý phải tăng thời gian di chuyển, thường xuyên nắm tình hình từng điểm trường, đồng thời bảo đảm sự thống nhất về chuyên môn và nền nếp dạy học.

Theo Thầy giáo Nguyễn Trung Hiếu, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thanh Lương, xã Xuân Lâm, điều quan trọng là phải xây dựng cơ chế quản lý thống nhất nhưng vẫn phù hợp đặc thù từng phân hiệu. Phân công giáo viên cần dựa trên năng lực, sở trường và nhu cầu thực tế; kế hoạch giáo dục chung phải linh hoạt, trong khi quản lý tài chính, tài sản cần được thống nhất, minh bạch ngay từ đầu.

Trong khi đó, tại xã Phúc Lộc, Chủ tịch UBND xã Phúc Lộc Trương Thị Thanh Huyền cho biết, địa phương được hướng dẫn kiện toàn một số vị trí như hiệu trưởng, văn thư, kế toán. Tuy nhiên, một số vị trí khác như Tổng phụ trách Đội, thư viện, tổ chuyên môn và các bộ phận liên quan vẫn cần hướng dẫn cụ thể.

Việc hoàn thiện hướng dẫn có ý nghĩa quan trọng bởi các trường cần ổn định tổ chức trước khi bước vào năm học mới. Đối với cán bộ quản lý không tiếp tục giữ chức vụ, việc bố trí trở lại giảng dạy cũng cần xác định rõ trường tiếp nhận, nhiệm vụ chuyên môn và nguyện vọng. Giáo viên phải được phân bổ theo nhu cầu từng trường, môn học và cấp học, đồng thời tính đến khoảng cách đi lại, hoàn cảnh, năng lực chuyên môn.

Ở góc độ ngành Giáo dục, đây là bài toán không nhỏ. Theo rà soát của ngành Giáo dục Nghệ An, toàn tỉnh dự kiến giảm khoảng 1.005 cán bộ quản lý; khoảng 1.100 cán bộ quản lý có thể trở lại giảng dạy. Khoảng 512 kế toán có thể dôi dư, trong khi một số vị trí như văn thư, thủ quỹ, thiết bị trường học lại thiếu khoảng 504 người.

Những con số này cho thấy “dôi dư” không đồng nghĩa với “thừa nhân lực”. Một vị trí có thể thừa người nhưng vị trí khác lại thiếu. Vì vậy, điều chuyển, bố trí lại theo chuyên môn và nhu cầu thực tế cần được ưu tiên thay cho cách cắt giảm cơ học.

'Gọn' phải đi cùng 'tinh'

Sắp xếp mạng lưới trường học chỉ có ý nghĩa khi tạo ra giá trị mới cho nhà trường. Vì vậy, cùng với giảm đầu mối, Nghệ An phải giải quyết đồng thời ba bài toán: Cơ sở vật chất, đội ngũ và quản trị.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An Nguyễn Văn Khoa cho biết, việc tổ chức lại trường học theo hướng quy mô phù hợp hơn được kỳ vọng giúp tập trung nguồn lực đầu tư. Những khoản kinh phí trước đây phải chia cho nhiều đầu mối có thể được ưu tiên cho các hạng mục thiết yếu, phù hợp nhu cầu thực tế từng trường.

Tại xã Anh Sơn, sau tổ chức lại trường học, địa phương xác định còn nhiều hạng mục cần đầu tư như phòng chức năng, thiết bị, nước sạch, nhà vệ sinh, điện, đường truyền và hệ thống phòng cháy, chữa cháy.

Phó Chủ tịch UBND xã Anh Sơn Bùi Thành Dũng cho rằng, sáp nhập không phải điểm kết thúc mà là khởi đầu của quá trình tổ chức lại nguồn lực. Trường sau sắp xếp phải có điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ và nguồn lực tốt hơn, từ đó, tạo chuyển biến về chất lượng giáo dục.

Đặc biệt, với miền núi, “tinh gọn” không đồng nghĩa với dồn toàn bộ học sinh về một điểm. Tại các xã Yên Na, Nga My, Hữu Khuông..., địa hình bị chia cắt bởi lòng hồ thủy điện Bản Vẽ khiến việc đi lại khó khăn. Do đó, một số điểm trường xa vẫn cần duy trì. Phương án là sáp nhập trường cùng cấp nhưng giữ các phân hiệu ở khu vực đặc thù, bảo đảm học sinh được học tập thuận lợi, đồng thời chỉ sắp xếp những đầu mối không còn phù hợp.

Khi trường có quy mô lớn hơn, mô hình quản trị cũng phải thay đổi. Hiệu trưởng không thể chỉ tập trung vào công việc hành chính mà phải thực sự phát huy vai trò tổ chức, điều phối và chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục. Phó hiệu trưởng cần được phân công theo lĩnh vực hoặc cấp học; các tổ chuyên môn phải trở thành lực lượng nòng cốt trong tổ chức dạy học và hỗ trợ giáo viên.

Với trường liên cấp, cơ chế phối hợp giữa tiểu học và trung học cơ sở càng cần được quy định rõ, nhất là trong tổ chức chuyên môn và theo dõi quá trình học tập của học sinh. Với trường nhiều điểm lẻ, các quy định về nhân sự, an toàn, cơ sở vật chất, thông tin và kiểm tra cũng phải cụ thể.

Chủ tịch UBND xã Yên Na Thái Lương Thiện cho rằng, giảm đầu mối phải gắn với đổi mới quản trị. Trong đó, lựa chọn người đứng đầu sau sáp nhập là khâu quyết định.

Đây cũng là yêu cầu được lãnh đạo tỉnh đặt ra. Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải yêu cầu, việc lựa chọn cán bộ phải khách quan, dân chủ, công khai, minh bạch, dựa trên phẩm chất, năng lực chuyên môn, năng lực quản lý, uy tín và khả năng quy tụ tập thể; không để xảy ra cục bộ, ưu ái hay tiêu cực.

Ngành Giáo dục Nghệ An đang xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cán bộ quản lý, tập trung vào năng lực quản trị, tổ chức điều hành, khả năng tạo chuyển biến trong đội ngũ, kết quả và chất lượng giáo dục cũng như sự phát triển của nhà trường.

Theo phương án, cán bộ quản lý còn đủ điều kiện, có chuyên môn phù hợp sẽ được xem xét trở lại giảng dạy. Một số người có năng lực quản lý có thể được bố trí về bộ phận Văn hóa - Xã hội của xã, phường để tham mưu quản lý nhà nước về giáo dục. Những trường hợp có nguyện vọng nghỉ theo chế độ được xem xét, giải quyết theo quy định.

Sắp xếp mạng lưới trường học vì thế đang mở ra cơ hội để Nghệ An thay đổi cách phân bổ nguồn lực giáo dục. Những nguồn lực từng bị chia nhỏ có thể được tập trung đầu tư có trọng điểm; đội ngũ quản lý được lựa chọn theo năng lực; giáo viên được điều hòa giữa các đơn vị; cơ sở vật chất được khai thác phù hợp hơn với quy mô và nhu cầu. Lúc đó, giá trị của việc sắp xếp mạng lưới trường học Nghệ An không nằm ở số trường giảm đi mà ở hiệu quả sau sắp xếp: Tổ chức hợp lý hơn, nguồn lực sử dụng tốt hơn, đội ngũ được bố trí phù hợp hơn và học sinh được thụ hưởng môi trường giáo dục chất lượng, ổn định hơn.