Điểm tựa bảo vệ trẻ em trên môi trường số

Kết quả khảo sát mới đây của Viện Nghiên cứu quản lý Phát triển bền vững (MSD) với trên 2.500 trẻ em (độ tuổi từ 12-15) cho thấy, phần lớn trẻ em từng đối mặt rủi ro trên môi trường số, với các biểu hiện như “nghiện” game, “nghiện” mạng xã hội; bị nhắn tin quấy rối, bị bắt nạt trên mạng, kết bạn với người xấu...

Phải thấy rằng, không gian mạng đang trở thành một phần đời sống của trẻ em. Các em học tập, giải trí, kết bạn, chia sẻ và khám phá thế giới qua những kết nối trực tuyến hằng ngày. Nhưng cũng chính từ những kết nối tưởng như vô hại, các em có thể đối mặt với những tình huống không an toàn, khó nhận diện, hoặc không biết cách xử lý.

Chính vì vậy, chiến dịch “Không một mình” năm 2026 với thông điệp “Kết nối không tổn thương”, được phát động ngày 9/10, tại Hà Nội, do Cục An ninh mạng, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phối hợp cùng Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) thực hiện hướng tới mục tiêu xây dựng hệ sinh thái bảo vệ thực chất và tạo điểm tựa cần thiết giúp trẻ thích ứng trong môi trường số.

Theo một số chuyên gia giáo dục, trẻ em đang bị chi phối rất nhiều từ môi trường số. Điện thoại thông minh, mạng xã hội, game trực tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI) đang hằng ngày tác động trực tiếp đến đời sống của trẻ em. Trong một thế giới ngày càng số hóa, thách thức không phải là tách trẻ khỏi công nghệ, mà là tạo ra môi trường an toàn giúp trẻ em phát triển lành mạnh. Vì vậy, trẻ em cần được trang bị kỹ năng sống để tự bảo vệ và ứng phó với rủi ro khi tham gia trực tuyến.

Tại Việt Nam, Luật Trẻ em năm 2016, Luật An ninh mạng, Luật Phòng chống bạo lực gia đình… đều có những điều khoản liên quan đến việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều bất cập.

Trên thực tế giữa nhận thức và khả năng ứng phó của các em trên môi trường số còn một khoảng cách khá lớn, đòi hỏi sự quan tâm, trách nhiệm lớn hơn từ gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Yêu cầu đặt ra là công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng phải được triển khai một cách tổng thể, có sự tham gia của toàn xã hội. Gia đình cần đồng hành và lắng nghe; nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số; các nhà mạng, nền tảng công nghệ cần nâng cao trách nhiệm bảo vệ người dùng trẻ. Các cơ quan, tổ chức liên quan chú trọng công tác tuyên truyền, giám sát, cảnh báo, ngăn chặn sớm nội dung xấu độc, đảm bảo an toàn cho trẻ em. Cha mẹ, giáo viên và người chăm sóc trẻ em đề cao vai trò, trách nhiệm trong giáo dục kiến thức, hướng dẫn kỹ năng để trẻ em biết tự bảo vệ mình khi tham gia môi trường số...

Bởi vậy, một trong những trọng tâm của chiến dịch “Không một mình” là đưa các thông điệp về an toàn số đến gần hơn với học sinh thông qua trường học, thầy cô, bạn bè và các hoạt động tương tác, hình thành thói quen “biết trước - nhận diện sớm - xử lý đúng - tìm kiếm hỗ trợ” trong đời sống số của các em. Thông qua đó, các em được trao cơ hội trở thành những người lan tỏa kiến thức, kỹ năng và tinh thần kết nối an toàn trong cộng đồng học đường. Có thể, các em không thay thế vai trò của người lớn trong việc xử lý những tình huống nhạy cảm, nhưng là một mắt xích tích cực trong việc tạo dựng văn hóa an toàn số từ chính môi trường học tập của mình.

Để bảo vệ trẻ em trên môi trường số, nhiều quốc gia đang chuyển từ cách tiếp cận nới lỏng sang bảo vệ chủ động, kết hợp giữa luật pháp, giáo dục và trách nhiệm xã hội.

Gần đây, Chính phủ Anh đã mở tham vấn quốc gia về việc trẻ sử dụng mạng xã hội và thiết bị số, với các đề xuất như nâng độ tuổi được phép tự quyết khi dùng dịch vụ số, hạn chế các tính năng dễ gây cuốn hút như chuỗi tương tác liên tục hay kết nối không dừng, cân nhắc giới hạn dùng điện thoại ban đêm và giảm sao nhãng trong trường học…

Ở Các tiểu vương quốc A rập thống nhất (UAE), Luật An toàn số cho trẻ em có hiệu lực từ đầu năm 2026 quy định các nền tảng và nhà cung cấp Internet tăng xác minh độ tuổi, lọc nội dung, hạn chế quảng cáo nhắm tới trẻ, đồng thời đặt nghĩa vụ pháp lý rõ ràng lên phụ huynh trong việc giám sát hoạt động số của con em mình.

Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) nhấn mạnh thông điệp: Mọi chính sách số phải đặt lợi ích của trẻ em làm trung tâm, kết hợp nguyên tắc bảo vệ an toàn với bảo đảm quyền tiếp cận, tham gia và phát triển; đồng thời đề cao trách nhiệm cần được chia sẻ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, nhà trường và gia đình; thiết kế nền tảng an toàn ngay từ đầu (xác minh, cài đặt quyền riêng tư phù hợp độ tuổi, giảm thông báo gây sao nhãng cho trẻ, xây dựng trường học ít bị thiết bị cá nhân chi phối…

Từ khuyến cáo của UNICEF và cách làm của một số quốc gia, hy vọng sẽ là những kinh nghiệm bổ ích để Việt Nam tiếp cận, học hỏi, nhằm bảo vệ an toàn trẻ em trên môi trường số.