Linh hoạt đổi mới trường chuyên

Theo dự thảo thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông (THPT) chuyên do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, trường chuyên sẽ tổ chức tuyển sinh theo 3 khối, gồm: Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học), khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý) và ngoại ngữ. Như vậy, nếu đề xuất được thông qua, cách tuyển sinh theo từng môn như hiện nay sẽ bị xóa bỏ.

Một điểm mới đáng chú ý nữa là học sinh không phải xác định ngay từ đầu các môn học chuyên sâu khi đăng ký dự tuyển. Thay vào đó, việc đăng ký môn học chuyên sâu được thực hiện vào cuối học kỳ I lớp 10. Từ học kỳ II, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng nâng cao đối với những môn đã chọn. Từ lớp 11, việc học nội dung nâng cao được ổn định theo các môn chuyên sâu.

Cũng theo dự thảo, mô hình trường chuyên mới dự kiến được áp dụng từ năm học 2027-2028. Những trường chưa đáp ứng đủ điều kiện có thể triển khai từ năm học 2028-2029.

Trước hết, cần khẳng định chủ trương đúng đắn của dự thảo là sớm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển mô hình trường chuyên chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích, giải thưởng. Tuy nhiên, một chủ trương đúng tại sao lại gây làn sóng dư luận phản ứng mạnh mẽ như hiện nay thì cần phải được xem xét ở nhiều khía cạnh.

Trên các diễn đàn hiện nay, nhiều ý kiến của chuyên gia giáo dục và thầy cô giáo không đồng tình với cách thức tuyển sinh mới theo khối. Có ý kiến cho rằng Toán và Tin không hoàn toàn đồng nhất với các môn hoa học tự nhiên thực nghiệm như Lý, Hóa, Sinh, cho nên việc gom các môn này vào chung một khối là khiên cưỡng. Điều này cũng khiến cho bài thi đánh giá năng lực của khối chuyên khoa học tự nhiên trở nên cồng kềnh và rất khó để đo lường chính xác phổ năng lực cốt lõi của học sinh. Ngoài ra, việc buộc học sinh phải học đều các môn trong khối để đạt điểm đầu vào trường chuyên cũng tạo ra áp lực lớn và có thể phát sinh những “lò luyện thi” kiểu mới.

Một băn khoăn khác là việc quy định Toán là môn chuyên sâu bắt buộc ở khối khoa học tự nhiên, Ngữ văn ở khối khoa học xã hội, như vậy liệu có đủ linh hoạt với những năng khiếu khác biệt? Thậm chí, có ý kiến đặt dấu hỏi về sự cần thiết của khối chuyên ngoại ngữ trong bối cảnh ngành giáo dục thúc đẩy đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, coi ngoại ngữ là công cụ hội nhập…

Về tiến trình đào tạo, có ý kiến cho rằng việc học sinh trải nghiệm trong học kỳ I lớp 10 rồi mới lựa chọn môn chuyên sâu, rồi từ lớp 11 mới ổn định học các môn chuyên sâu là không cần thiết. Khi học sinh đã sớm bộc lộ năng khiếu nổi trội và được định hướng môn chuyên thì cần được học sâu kịp thời, không nhất thiết phải chờ đợi. Vả lại, nếu thu ngắn thời gian học chuyên sâu theo dự thảo, học sinh sẽ phải học dồn khối lượng hoặc nhà trường phải có phương án cắt giảm thời lượng giảng dạy chuyên sâu.

Đặc biệt, điều mà nhiều phụ huynh và học sinh lo âu nhất là thời điểm áp dụng. Nhiều học sinh đã ôn luyện môn chuyên nhiều năm, gia đình cũng tốn không ít công sức và tiền bạc, nhưng lại phải xoay xở chuyển sang khối chuyên cho kỳ thi tuyển năm 2028 hay sớm hơn là 2027, thì thực sự “không kịp trở tay”. Nếu thử đặt mình vào vị trí của phụ huynh và học sinh lớp 9 hiện nay thì lo lắng đó là điều dễ hiểu.

Đổi mới trường chuyên là điều cần thiết nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo, phát triển con người toàn diện, ươm tạo nhân tài quốc gia, tạo bệ phóng cho những học sinh có năng khiếu nổi trội ở những lĩnh vực khác nhau, từ đó đáp ứng yêu cầu về nguồn năng lực chất lượng cao để phát triển đất nước trong bối cảnh mới. Nhưng cách thức đổi mới cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để chọn ra được phương án tối ưu. Tốt hơn là nên có phương án B, phương án C… để lấy ý kiến rộng rãi của giới chuyên môn và những người chịu tác động trực tiếp, trước khi ra quyết định.

Lấy ví dụ, thay vì “đổi mới” ở đầu vào và mất thêm nửa học kỳ để học sinh xác định môn chuyên sâu, nên chăng nhà trường giữ nguyên cách thức tuyển sinh và nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy ngay từ đầu lớp 10 để học sinh có thể học sâu mà không học lệch, vừa nối tiếp sở trường được định hướng từ 2-3 năm trước đó? Ở đây, suy cho cùng, đầu ra mới là mục tiêu cuối cùng của giáo dục. Với trường chuyên, chữ “chuyên” cần được xác định là sự khác biệt.

Tương tự như vậy, nên chăng cần thiết kế thêm phương án xa hơn mốc 2028 để tham khảo ý kiện rộng rãi từ những người chịu tác động của chính sách? Một lộ trình phù hợp sẽ giúp học sinh, phụ huynh và cả nhà trường tránh được sự chuyển hướng đột ngột, rơi vào tình thế bị động.

Về phía cơ quan quản lý, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết Bộ đang lấy ý kiến của các chuyên gia, các trường chuyên, giáo viên và phụ huynh về cấu trúc bài thi, cách tính điểm và phương thức tuyển chọn để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khoa học, khả thi, công bằng và không tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh. Việc quyết định thời điểm áp dụng cũng không thực hiện một cách đồng loạt hoặc chủ quan. Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến góp ý cho dự thảo để đánh giá kỹ tác động của lộ trình này. “Chúng tôi kiên định với mục tiêu đổi mới nhưng không nóng vội trong tổ chức thực hiện. Sự ổn định, công bằng và quyền lợi học tập của học sinh phải được đặt lên hàng đầu”, ông Thái Văn Tài nhấn mạnh.

Một mẫu số chung cho việc đổi mới trường chuyên đang được chờ đợi, hướng đến việc đổi mới cách phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng một cách linh hoạt, toàn diện, góp phần cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành, lĩnh vực trọng điểm để phát triển đất nước trong giai đoạn mới.