Trưa 5/11, một vụ cháy đã xảy tại khu nhà học tạm của Trường THCS Kim Liên, phường Kim Liên, Hà Nội, khiến một học sinh tử vong. Sự việc đau lòng này thêm một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về công tác bảo đảm an toàn tại các cơ sở giáo dục.
Ngay trong ngày 5/11/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ra Công điện số 72/CĐ-TTg yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương điều tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời rà soát các điều kiện phòng cháy, chữa cháy tại cơ sở giáo dục.
Trên thực tế, việc tổ chức học tạm, học nhờ của các cơ sở giáo dục, nhất là tại các đô thị lớn, là “chuyện thường ngày ở huyện”, khi các trường học đang trong quá trình xây dựng, chỉnh trang, cải tạo. Một số trường do số lớp học tăng, cũng phải mượn tạm phòng của cơ sở giáo dục khác, thậm chí cả nhà dân, để làm phòng học cho học sinh. Các phương án linh hoạt để duy trì hoạt động giáo dục này thể hiện sự chủ động của ngành giáo dục, chính quyền địa phương và các nhà trường nhằm bảo đảm quyền học tập của học sinh, hạn chế gián đoạn chương trình. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa tính tạm thời của địa điểm và tính bắt buộc của các tiêu chuẩn an toàn. Một phòng học có thể được sử dụng trong thời gian ngắn, một khu nhà có thể phục vụ việc dạy và học trong giai đoạn chờ xây dựng trường mới, nhưng những yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, hệ thống điện, lối thoát nạn, kết cấu công trình và điều kiện cứu hộ… không vì thế mà được phép giảm nhẹ.
Thậm chí, những địa điểm học tạm đôi khi còn đặt ra yêu cầu kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn bởi tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn. Công trình cải tạo có thể tồn tại khu vực thi công, vật liệu dễ cháy, hệ thống điện đang điều chỉnh hoặc lối đi bị hạn chế. Không gian được tận dụng làm phòng học có thể chưa được thiết kế tối ưu việc sơ tán đông người. Nếu những yếu tố ấy không được đánh giá đầy đủ thì có thể vô tình tạo ra nguy hiểm.
Bảo đảm an toàn trường học trước hết là trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục, và là trách nhiệm của cả hệ thống quản lý, từ đơn vị quản lý, sử dụng công trình, cơ quan giáo dục đến chính quyền địa phương và lực lượng chức năng có thẩm quyền kiểm tra.
Đơn vị quản lý cơ sở vật chất phải bảo đảm công trình được sử dụng đúng công năng, đáp ứng các điều kiện an toàn theo quy định. Trước khi đưa một địa điểm vào sử dụng làm nơi dạy học, cần đánh giá đầy đủ nguy cơ cháy, nổ; kiểm tra hệ thống điện, phương tiện chữa cháy, lối thoát hiểm và khả năng tiếp cận của lực lượng cứu nạn, cứu hộ. Nếu công trình đang thi công hoặc cải tạo, việc phân tách khu vực học tập với khu vực nguy hiểm phải được thực hiện nghiêm túc.
Nhà trường có trách nhiệm chủ động kiểm tra, phát hiện và kiến nghị xử lý những bất cập trong quá trình sử dụng địa điểm. Người đứng đầu không thể chỉ dựa vào hồ sơ, giấy tờ hoặc kết quả kiểm tra trước đó để mặc nhiên cho rằng mọi điều kiện an toàn vẫn được bảo đảm. Những thay đổi về công năng, mật độ sử dụng, thiết bị điện, lối đi hoặc hoạt động thi công đều có thể làm phát sinh rủi ro mới, đòi hỏi phải được đánh giá kịp thời.
Đối với cơ quan quản lý và lực lượng kiểm tra, cần tăng cường giám sát thực chất, thường xuyên và dựa trên mức độ rủi ro. Việc kiểm tra không nên dừng ở xác nhận có bình chữa cháy, có lối đi hay có phương án phòng cháy trên giấy, mà phải đánh giá khả năng vận hành thực tế khi sự cố xảy ra. Lối thoát nạn có bị cản trở không? Thiết bị chữa cháy có sử dụng được không? Học sinh có thể nhanh chóng di chuyển đến nơi an toàn không? Người phụ trách có biết phải làm gì trong những phút đầu tiên không?
Các địa phương, với các trường đang có trường học, phòng học đang xây dựng, cải tạo hoặc phải tổ chức học nhờ, học tạm, ngay lập tức cần rà soát toàn diện các địa điểm đang sử dụng, công khai trách nhiệm của từng đơn vị, khắc phục ngay những thiếu sót; kiểm tra lại sau khắc phục và chỉ tổ chức dạy học khi đủ điều kiện an toàn. Cùng với đó là cơ chế tiếp nhận phản ánh của giáo viên, phụ huynh, học sinh để những nguy cơ được phát hiện sớm, xử lý kịp thời. Các yêu cầu này cũng cần mở rộng sang những địa điểm dạy học thêm, học phụ đạo… vốn cũng tập trung rất nhiều học sinh sau các giờ học chính khóa, và cũng thường tận dụng không gian nhà dân để tổ chức hoạt động dạy và học.
Bên cạnh cơ sở vật chất của các điểm học tạm là yếu tố con người. Đặc thù của đối tượng học sinh, nhất là học sinh cấp học nhỏ vốn hiếu động là khả năng nhận biết nguy hiểm và phản ứng đúng cách trong các tình huống nguy cấp. Các nhà trường cần tăng cường hướng dẫn cho học sinh về kiến thức phòng cháy, chữa cháy cũng như các hiểm họa khác và các kiến thức phải trở kỹ năng thực hành phù hợp. Với phòng cháy chữa cháy, các em cần biết nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, báo động khi phát hiện cháy, xác định lối thoát nạn, di chuyển theo hướng dẫn và tuyệt đối không quay lại khu vực nguy hiểm để lấy đồ dùng cá nhân. Giáo viên, nhân viên nhà trường cũng cần được tập huấn định kỳ về kỹ năng sơ tán khẩn cấp, kiểm đếm học sinh, sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu và phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp. Nhà trường cần xây dựng các tình huống sát với thực tế, tính đến nguy cơ mất điện, khói lan nhanh, lối đi bị cản trở hoặc việc sơ tán học sinh ở các tầng, các khu nhà khác nhau. Sau mỗi lần diễn tập, những hạn chế phải được đánh giá và khắc phục cụ thể.
Không có địa điểm nào hoàn toàn không có rủi ro, nhưng mọi rủi ro có thể nhận diện đều phải được quản lý bằng trách nhiệm, quy trình và hành động cụ thể. Tất cả các cấp, các ngành và từng gia đình, từng phụ huynh cần phải thống nhất quan điểm: Điều kiện học tập tạm thời không đồng nghĩa với việc được phép “tạm bợ” về yêu cầu an toàn. Bảo đảm an toàn trường học phải bắt đầu từ trước khi học sinh bước vào lớp. Nhà trường có thể tạm, lớp học có thể tạm, thời gian học tại một địa điểm có thể tạm thời. Nhưng quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền được học tập trong môi trường an toàn của học sinh thì không thể tạm bợ.
Đó chính là thước đo trách nhiệm của người quản lý, lương tâm nghề nghiệp của nhà giáo và hiệu lực thực thi pháp luật của các cơ quan chức năng.
