Ngày 20/9, thay mặt Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Kết luận 96-KL/TW của Bộ Chính trị về định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI tập trung vào 8 định hướng lớn nhằm góp phần thúc đẩy phát triển, nâng cao hiệu lực quản trị và kiểm soát quyền lực; tháo gỡ các “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế, pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.
Trong Kết luận 96, một trong những nội dung giám sát được Bộ Chính trị xác định là việc tổ chức và vận hành chính quyền địa phương hai cấp; phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và kiểm soát quyền lực nhà nước. Việc quản lý, sử dụng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cũng được đặt trong diện trọng tâm, nhất là cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài gắn với năng lực thực thi của đội ngũ ở cấp xã. Điều đáng chú ý là công tác cán bộ không được đặt tách rời khỏi những vấn đề lớn khác của bộ máy. Cách đặt vấn đề này cho thấy một yêu cầu có tính hệ thống: Trao quyền cho cấp nào, giao việc cho ai, phải đồng thời trả lời được câu hỏi về năng lực thực hiện, nguồn lực bảo đảm và trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.
Trước hết cần phải khẳng định, trong quản lý đội ngũ cán bộ thì tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình tuyển dụng, bổ nhiệm, bố trí, sử dụng cán bộ đương nhiên rất quan trọng bởi đó là những “điều kiện cần” để bảo đảm bộ máy được vận hành bởi những người đáp ứng yêu cầu về phẩm chất và năng lực. Tuy nhiên, với một nền hành chính đang chuyển mạnh từ “hành chính quản lý” sang “phục vụ và kiến tạo phát triển”, những điều kiện ấy chưa phải là tất cả mà vấn đề ngày càng cần được quan tâm là năng lực thực thi sau khi một người được giao nhiệm vụ.
Kết luận 96 cũng chỉ rõ trọng tâm giám sát cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài gắn với năng lực thực thi, đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở cấp xã. Đây là một điểm nhấn quan trọng bởi một người có hồ sơ tốt, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn vẫn cần được kiểm chứng bằng khả năng giải quyết công việc thực tế; một vị trí có thẩm quyền chỉ thực sự phát huy giá trị khi người đảm nhiệm có đủ năng lực biến thẩm quyền ấy thành kết quả cụ thể.
Mặt khác, đặt vấn đề cán bộ bên cạnh phân cấp, phân quyền cũng là một điểm có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp ở nước ta đang bước vào giai đoạn vận hành thực chất. Việc phân cấp, phân quyền không đơn thuần là chuyển một phần công việc từ cấp này xuống cấp khác mà bản chất sâu xa hơn là chuyển cả quyền quyết định, nguồn lực và trách nhiệm đến nơi trực tiếp giải quyết công việc.
Kết luận 96 xác định việc giám sát phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực và kiểm soát quyền lực nhà nước; đồng thời coi tổ chức, vận hành chính quyền địa phương hai cấp là một trọng tâm giám sát trong những năm đầu nhiệm kỳ. Điều đó đặt ra một yêu cầu rất thực tế rằng đã trao quyền thì phải có khả năng thực thi; đã có quyền quyết định thì phải xác định rõ trách nhiệm; đã xác định trách nhiệm thì phải có căn cứ để đánh giá kết quả.
Chính vì lẽ đó, việc Bộ Chính trị định hướng chuyển trọng tâm từ giám sát nhằm phát hiện, xử lý vi phạm sang giám sát nhằm cảnh báo, phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa; tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả thi hành pháp luật là một điểm nhấn hết sức quan trọng. Kết luận 96 đồng thời yêu cầu các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát phải rõ việc, rõ chủ thể, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Nếu áp dụng tinh thần này vào giám sát đội ngũ cán bộ, ý nghĩa của giám sát sẽ không chỉ nằm ở việc phát hiện một cán bộ làm sai ở đâu, mà còn phải chỉ ra vì sao bộ máy để xảy ra sai sót đó, cơ chế nào chưa phù hợp và cần thay đổi điều gì để không lặp lại. Đó chính là sự chuyển dịch từ tư duy “kiểm tra sau khi sự việc xảy ra” sang “quản trị rủi ro trước khi sự việc xảy ra”.
Đặc biệt, yêu cầu giám sát dựa trên dữ liệu đã mở ra khả năng đánh giá công vụ bằng những căn cứ ngày càng cụ thể hơn. Thời gian giải quyết hồ sơ, tỷ lệ xử lý đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân, hiệu quả sử dụng nguồn lực, tiến độ thực hiện nhiệm vụ hay kết quả đầu ra của từng chương trình có thể trở thành những dữ liệu quan trọng để nhìn nhận chất lượng thực thi. Khi đó, đánh giá cán bộ sẽ từng bước bớt phụ thuộc vào những nhận xét chung chung và tiến gần hơn tới câu hỏi căn bản nhất: Công việc được giao đã được hoàn thành đến đâu và tạo ra giá trị gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội?
Suy cho cùng, mục tiêu của giám sát không phải là tạo thêm một lớp kiểm tra lên bộ máy, mà là làm cho bộ máy vận hành tốt hơn. Kết luận 96 đã đặt mục tiêu nâng cao hiệu lực quản trị, kiểm soát quyền lực, tháo gỡ điểm nghẽn và “đi đến cùng trách nhiệm và kết quả”. Vì thế, nhìn từ câu chuyện cán bộ, điều cần hướng tới không chỉ là có một đội ngũ “đúng tiêu chuẩn”, mà phải là một đội ngũ “đúng người, đúng việc, đủ quyền, đủ nguồn lực và rõ trách nhiệm”.
Có thể khẳng định, khi cán bộ được nhìn từ kết quả công việc, giám sát sẽ không còn chỉ là câu chuyện phát hiện ai đúng, ai sai mà quan trọng hơn là cách để nhận diện chỗ nào của bộ máy đang vận hành tốt, chỗ nào còn nghẽn, năng lực nào cần được phát huy và cơ chế nào cần được điều chỉnh. Và chỉ như vậy, giám sát mới thực sự trở thành một công cụ của quản trị phát triển và đặc biệt là không chỉ đánh giá cán bộ mà đánh giá chính khả năng biến chủ trương, chính sách thành kết quả trong thực tiễn, qua đó từng bước đưa đất nước tiến xa hơn trong giai đoạn phát triển mới.
