Sự kết nối giữa dòng vốn và dòng hàng, cùng các cơ chế mới, đang hình thành những cấu phần quan trọng trong mô hình tăng trưởng của thành phố.
Tháp tài chính Bitexco cùng nhiều định chế tài chính hiện hữu ở khu vực trung tâm Quận 1 là một trong những lợi thế sẵn có để TP. Hồ Chí Minh xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế. Ảnh: Hứa Chung/TTXVN
Từ trung tâm tài chính đến “hạ tầng vốn” cho phát triển
Trong hành trình 40 năm Đổi mới, quy mô nền kinh tế TP. Hồ Chí Minh ngày càng lớn, kéo theo nhu cầu vốn cho hạ tầng, sản xuất, thương mại và các lĩnh vực kinh tế mới. Trong khi nguồn lực ngân sách và tín dụng ngân hàng có giới hạn, việc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường vốn, vốn tư nhân và các dòng vốn quốc tế trở thành một yêu cầu ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh đó, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) được định hướng không chỉ là nơi tập trung các định chế tài chính, mà còn là một cấu phần hỗ trợ cho nền kinh tế thực.
Theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh được định hướng phát triển các lĩnh vực như thị trường vốn, quản lý tài sản, tài chính xanh, tài chính số, thị trường hàng hóa và các sản phẩm phái sinh hàng hóa gắn với thương mại, logistics quốc tế. Trung tâm đồng thời hướng tới kết nối với các thị trường và trung tâm tài chính lớn trên thế giới, qua đó thúc đẩy dòng vốn đầu tư và phát triển các dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ.
Vai trò này tiếp tục được mở rộng trong Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, với các cơ chế, chính sách riêng thúc đẩy Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Trong tổng thể đó, VIFC-HCMC có thể tham gia sâu hơn vào quá trình huy động và phân bổ nguồn vốn cho những lĩnh vực mà thành phố đang cần nguồn lực lớn như metro, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), cảng biển, logistics, hàng không và chuyển đổi xanh.
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho rằng, Trung tâm tài chính cần được nhìn như một dạng hạ tầng kinh tế của thành phố, trong đó dòng vốn là đối tượng được tổ chức và kết nối. Theo ông Huân, mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là thu hút dòng vốn toàn cầu về Việt Nam, mà là chuyển dòng vốn đó thành năng lực phát triển thực của TP. Hồ Chí Minh.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, khi các khung pháp lý được kết nối phù hợp, VIFC-HCMC có thể phát triển từ một cụm định chế tài chính thành hạ tầng thị trường, xa hơn là đầu mối tài chính của hệ sinh thái đô thị. Nhu cầu vốn cho metro, cảng biển, logistics, hàng không, khu thương mại tự do, chuyển đổi xanh hay hoạt động của doanh nghiệp có thể được cấu trúc thành các sản phẩm mà nhà đầu tư trong và ngoài nước có thể đánh giá và tham gia.
“Nếu làm được điều này trong một khuôn khổ quản trị rủi ro tốt, VIFC-HCMC sẽ không chỉ là một trung tâm tài chính đặt tại TP. Hồ Chí Minh. Nó sẽ trở thành một hạ tầng kinh tế của Thành phố - hạ tầng dành cho dòng vốn”, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân chia sẻ.
Cách nhìn này cũng phù hợp với định hướng của TP. Hồ Chí Minh khi Trung tâm tài chính được xác định là một trong ba động lực tăng trưởng mới của thành phố, cùng với logistics và khoa học - công nghệ. Trong dự thảo Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm, VIFC-HCMC cũng được đặt trong nhóm các trụ cột kinh tế chiến lược, gắn với mô hình phát triển đa cực của thành phố.
Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng, lợi ích vĩ mô lớn nhất mà VIFC mang lại cho nền kinh tế Việt Nam là khả năng kéo giảm chi phí vốn. Ở chiều ngược lại, đối với các nhà đầu tư nước ngoài, trung tâm này sẽ cung cấp các sản phẩm tài chính đa dạng hơn, tạo kênh tiếp cận trực tiếp để họ cùng đồng hành và tham gia sâu rộng hơn vào quá trình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
Nếu được vận hành hiệu quả, VIFC có thể tạo hiệu ứng vượt ra ngoài phạm vi của một trung tâm tài chính. Khi dòng vốn quốc tế được kết nối với các dự án hạ tầng, thương mại, logistics và doanh nghiệp, Trung tâm có thể trở thành một mắt xích trong quá trình hình thành các cực tăng trưởng mới của TP. Hồ Chí Minh; đồng thời góp phần đa dạng hóa nguồn vốn và giảm áp lực lên các kênh cung ứng vốn truyền thống.
FTZ mở thêm không gian cho dòng hàng và chuỗi giá trị
Hoạt động bốc xếp hàng Container tại Cảng Quốc tế Tân Cảng - Cái Mép. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN
Nếu Trung tâm tài chính mở rộng khả năng huy động và phân bổ dòng vốn, thì Khu thương mại tự do (FTZ) gắn với cảng biển Cái Mép Hạ được kỳ vọng mở rộng không gian cho dòng hàng hóa, sản xuất và thương mại quốc tế.
Tháng 7/2026, TP. Hồ Chí Minh chính thức thành lập Khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, quy mô khoảng 4.174 ha. Khu vực này được tổ chức thành các phân khu chức năng gồm cảng container, logistics, cảng thủy nội địa, công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Sự khác biệt của mô hình nằm ở cách tổ chức không gian. Thay vì phát triển cảng biển, khu công nghiệp và logistics như những cấu phần tương đối độc lập, FTZ hướng tới kết nối các chức năng này trong cùng một hệ sinh thái.
Khi hàng hóa được đưa vào cảng, lưu trữ, phân phối, thực hiện các hoạt động logistics, kết nối với cơ sở sản xuất và dịch vụ ngay trong một không gian có cơ chế quản lý phù hợp, giá trị tạo ra không chỉ đến từ hoạt động vận chuyển hàng hóa mà còn từ các dịch vụ và công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với TP. Hồ Chí Minh khi thành phố đang mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối với các trung tâm sản xuất, cảng biển và logistics của vùng Đông Nam Bộ.
Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là một trong những dự án chiến lược nhằm tạo động lực phát triển mới cho thành phố sau khi mở rộng không gian phát triển. Mục tiêu đặt ra là thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế của TP. Hồ Chí Minh.
Ở góc độ chuyên gia, Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, TP. Hồ Chí Minh có nhiều điều kiện để phát triển FTZ gắn với trung tâm hàng hải quốc tế, nhất là sau khi không gian phát triển được mở rộng và các khu vực đô thị, công nghiệp, logistics được kết nối trong một chỉnh thể lớn hơn.
Theo ông, FTZ có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần tái định vị TP. Hồ Chí Minh thành trung tâm logistics tích hợp của khu vực. Trong đó, việc hoàn thiện kết nối liên vùng, đặc biệt giữa TP. Hồ Chí Minh với sân bay Long Thành và cảng Cái Mép - Thị Vải, có ý nghĩa quan trọng để khơi thông dòng chảy logistics.
Luật Phát triển đô thị vừa được thông qua tiếp tục trao thêm quyền chủ động cho TP. Hồ Chí Minh trong tổ chức và vận hành khu thương mại tự do, từ quản lý, ưu đãi đầu tư đến tạo thuận lợi thương mại và cải thiện môi trường kinh doanh. Thành phố cũng được trao thẩm quyền quyết định việc thành lập, điều chỉnh ranh giới, diện tích, mục tiêu và chức năng của các khu này theo quy định.
Đáng chú ý, theo các chuyên gia, FTZ có thể tạo mối liên kết trực tiếp với Trung tâm tài chính quốc tế. Hoạt động sản xuất, logistics và thương mại tại FTZ cần vốn cho hạ tầng, đầu tư, tài trợ thương mại, bảo hiểm và thanh toán; ngược lại, Trung tâm tài chính có thể cung cấp các công cụ để huy động và phân bổ nguồn vốn cho những hoạt động này.
Trong không gian TP. Hồ Chí Minh mở rộng, việc kết nối lợi thế tài chính, công nghiệp, công nghệ, cảng biển và logistics có thể giúp thành phố hình thành một cấu trúc kinh tế bổ trợ lẫn nhau, thay vì phát triển riêng lẻ.
Những mô hình mới đang mở thêm dư địa phát triển, nhưng dòng vốn hay dòng hàng chỉ tạo ra giá trị lớn hơn khi được gắn với năng lực sản xuất và công nghệ. Đây cũng là bước chuyển tiếp từ mở rộng nguồn lực sang nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng của TP. Hồ Chí Minh.
Bài cuối: Nâng chất lượng tăng trưởng từ công nghệ và đổi mới sáng tạo