Biến thẩm quyền được trao thành nguồn lực phát triển
Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Luật tạo khuôn khổ pháp lý mới, trao thêm thẩm quyền để TP Hồ Chí Minh chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển của một đô thị đặc biệt, có quy mô lớn và giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Tại kỳ họp thứ năm Hội đồng nhân dân TP Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, 24 dự thảo nghị quyết cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị được đưa ra để các đại biểu HĐND TP Hồ Chí Minh xem xét. Đây là nhóm nội dung trọng tâm, bao phủ các lĩnh vực quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng, giao thông, nhà ở, khoa học - công nghệ và quản lý không gian phát triển.
Theo ông Võ Văn Minh, Chủ tịch Hội đồng nhân dân TP Hồ Chí Minh, việc triển khai Luật Phát triển đô thị không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là cơ hội để Thành phố đổi mới tư duy quản lý, phương thức quản trị, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; đồng thời chủ động giải quyết những vấn đề thực tiễn của một đô thị đặc biệt.
Theo ông Võ Văn Minh, các dự thảo nghị quyết có phạm vi điều chỉnh rộng, chứa đựng nhiều nội dung mới, chưa có tiền lệ và tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, đại biểu cần xem xét kỹ sự cần thiết của từng chính sách, phạm vi và đối tượng tác động, nguồn lực thực hiện cũng như khả năng triển khai trong thực tế.
Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh yêu cầu cho các đại biểu khi thảo luận nói rõ mỗi chính sách phải trả lời được những vấn đề cụ thể: Có giải quyết được khó khăn đang đặt ra hay không; có đủ tính vượt trội để tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy nguồn lực hay không; có tạo thêm dư địa, động lực và sức bật mới cho thành phố hay không. .. và thước đo cuối cùng là những chuyển biến trong đời sống kinh tế - xã hội mà người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận được khi đưa các nghị quyết này vào cuộc sống.
Trong khi đó, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang nhấn mạnh vào nội dung yêu cầu biến thẩm quyền được trao thành kết quả phát triển cụ thể. Theo đó, việc ban hành nghị quyết không nhằm hoàn thành một yêu cầu về thủ tục mà cần có ý nghĩa lớn hơn là chuyển những quyền hạn Quốc hội trao thành cơ chế cụ thể, dùng cơ chế đó để khơi thông nguồn lực và từ nguồn lực tạo ra kết quả phát triển thực sự cho Thành phố.
Bí thư Thành ủy cũng lưu ý quyền hạn tự thân không tạo ra kết quả, bởi nếu luật đã trao quyền nhưng Thành phố chậm cụ thể hóa, nghị quyết được ban hành nhưng khó thực hiện hoặc người dân, doanh nghiệp không tiếp cận được chính sách thì thẩm quyền đó chưa tạo ra giá trị.
Từ yêu cầu này, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đề nghị các đại biểu khi xem xét mỗi dự thảo cần làm rõ ba vấn đề: nghị quyết tháo gỡ được điểm nghẽn nào; khơi thông được nguồn lực hoặc tạo ra động lực phát triển gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Những nội dung chưa rõ phải tiếp tục được phân tích trước khi quyết định.
Theo Bí thư Thành ủy, Thành phố cũng cần sử dụng đầy đủ, đúng pháp luật không gian chính sách mới, thay vì chỉ hỏi quy định cho phép làm gì; cơ quan thực thi cần xác định trong phạm vi luật cho phép có thể làm gì tốt hơn cho sự phát triển của Thành phố. Sự chủ động và sáng tạo phải đi cùng công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Trong đó, tài chính và ngân sách phải được sử dụng hiệu quả hơn; đất đai phải được khai thác đúng mục đích và phát huy giá trị; quy hoạch phải thực sự dẫn dắt phát triển, tạo không gian cho đầu tư. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần đi vào sản phẩm, hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng suất của nền kinh tế.
Quy hoạch tích hợp mở thêm không gian phát triển
Trình bày các tờ trình của UBND TP Hồ Chí Minh để hiện thực hoá Luật Phát triển đô thị, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh. cho biết, các đại biểu khi thảo luận cần tập trung vào những giải pháp để Luật Phát triển đô thị có thể triển khai ngay khi có hiệu lực. Một trong những nhóm giải pháp, chính sách quan trọng liên quan đến các loại quy hoạch và hoạt động quy hoạch trên địa bàn. Các đại biểu cũng cần xem xét cơ sở xây dựng quy hoạch tổng thể, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch kiến trúc, qua đó hình thành công cụ quản lý thống nhất hơn đối với không gian phát triển sau quá trình sắp xếp địa giới và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Theo nội dung các tờ trình của UBND TP Hồ Chí Minh, quy hoạch xây dựng Thành phố không chỉ xác định cách sử dụng đất mà còn phải kết nối hạ tầng giao thông, không gian công cộng, khu dân cư, trung tâm kinh tế và các khu vực có khả năng thu hút đầu tư. Việc tích hợp các lớp quy hoạch được kỳ vọng hạn chế tình trạng chồng chéo, rút ngắn quá trình chuẩn bị dự án và tạo cơ sở để Thành phố phân bổ nguồn lực theo các mục tiêu dài hạn.
Một nội dung mới theo Luật Phát triển đô thị là việc quy hoạch, quản lý, khai thác không gian ngầm và phát triển công trình ngầm của thành phố. Bởi khi quỹ đất bề mặt ngày càng hạn chế, không gian ngầm có thể được sử dụng cho giao thông, bãi đỗ xe, thương mại, hạ tầng kỹ thuật và các công trình dịch vụ. Tuy nhiên, việc khai thác phải được đặt trong quy hoạch tổng thể, bảo đảm an toàn, khả năng kết nối và tránh xung đột giữa các dự án.
Ngoài ra, các đơn vị khi triển khai luật cần cụ thể việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh phương án tuyến, vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương. Đây là cơ sở để Thành phố tổ chức không gian dọc các tuyến giao thông khối lượng lớn, đồng thời phát triển khu vực TOD, tức đô thị gắn với giao thông công cộng.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, với mô hình TOD (Transit-Oriented Development - mô hình phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm) cho phép tổ chức lại khu vực xung quanh nhà ga, depot và các đầu mối giao thông theo hướng tăng khả năng tiếp cận dịch vụ, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và khai thác giá trị đất đai để tái đầu tư hạ tầng.
Tuy nhiên, chính sách phải giải quyết đồng thời bài toán quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, lựa chọn nhà đầu tư và phân chia lợi ích từ phần giá trị gia tăng. Vì vậy, việc tách công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành dự án độc lập phải đi cùng yêu cầu bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Ngoài khoản bồi thường, Thành phố cần quan tâm điều kiện sống, việc làm, sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ tại nơi ở mới. Nếu chỉ đẩy nhanh tiến độ mà không giải quyết tốt đời sống người dân, chính sách khó đạt được mục tiêu phát triển bền vững.
“Trong 24 dự thảo nghị quyết được đưa ra bàn luận để cụ thể hoá Luật Phát triển đô thị không tồn tại riêng lẻ mà tạo thành một hệ thống liên kết chặt chẽ với nhau. Theo đó, quy hoạch xác định không gian phát triển; cơ chế đất đai và bồi thường tạo điều kiện chuẩn bị mặt bằng; TOD và công trình ngầm mở thêm nguồn lực còn quy trình đầu tư, quản lý và giám sát quyết định khả năng biến các cơ chế thành dự án cụ thể”, ông Nguyễn Mạnh Cường cho biết.
Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, sau khi các nghị quyết để cụ thể hoá Luật Phát triển đô thị được thông qua, từng nội dung phải xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, công việc phải hoàn thành và sản phẩm đầu ra. HĐND TP Hồ Chí Minh thông qua các nghị quyết là đã tạo lập hành lang pháp lý, UBND TP Hồ Chí Minh cần phải nắm bắt và tổ chức thực hiện, các sở ngành chuyển cơ chế thành nhiệm vụ cụ thể, còn xã, phường, đặc khu là nơi chính sách trực tiếp đến với người dân và doanh nghiệp.
Kết quả thực hiện các nghị quyết này cũng phải được đo lường: bao nhiêu vướng mắc được tháo gỡ, bao nhiêu dự án được triển khai, thủ tục giảm được bao nhiêu thời gian và chi phí, nguồn lực xã hội được huy động thêm như thế nào. Theo đó, nghị quyết phải “sống” trong thực tiễn chứ không chỉ nằm trong hồ sơ.
Với 24 dự thảo nghị quyết cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội mở rộng quyền chủ động về quy hoạch, đất đai, hạ tầng và huy động nguồn lực. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành động lực khi chính sách đủ rõ, khả thi, được giám sát đến cùng và tạo ra kết quả mà người dân, doanh nghiệp có thể kiểm chứng.
