Từ cải cách hành chính ở cấp cơ sở, đến hình thành hệ sinh thái công nghệ cao và mở rộng không gian tài chính - công nghệ quốc tế, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước kiến tạo mô hình phát triển mới. Quá trình này hướng tới chuyển đổi từ nền quản trị đô thị truyền thống sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu, công nghệ và kết nối toàn cầu.
Người dân thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công cấp phường ứng dụng chuyển đổi số.
Bài 1: Chuyển đổi số bắt đầu từ cơ sở
Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành tại TP Hồ Chí Minh, mở ra giai đoạn mới trong cải cách hành chính. Chuyển đổi số đã lan tỏa xuống cấp phường, xã với nhiều mô hình phục vụ người dân ứng dụng công nghệ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ công.
Chuyển đổi số đi vào cấp cơ sở
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp được xem là bước chuyển quan trọng trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy của TP Hồ Chí Minh. Không chỉ hướng tới tinh gọn đầu mối, mô hình này còn tạo điều kiện để cấp cơ sở chủ động hơn trong quản lý, điều hành và phục vụ người dân. Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn, chuyển đổi số và dữ liệu đang trở thành nền tảng cho phương thức quản trị mới, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, việc tổ chức lại mô hình chính quyền theo hướng hai cấp không chỉ nhằm tinh giản bộ máy, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để chính quyền cơ sở phát huy tính chủ động, nâng cao hiệu quả điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu số.
Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số tại TP Hồ Chí Minh đang có sự dịch chuyển rõ rệt từ cấp thành phố xuống cấp cơ sở. Nếu trước đây, các nền tảng số chủ yếu được triển khai tập trung ở quy mô lớn, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển xuống nơi trực tiếp phát sinh nhu cầu của người dân. Điều này tạo ra sự thay đổi mang tính nền tảng trong tư duy quản trị, từ mô hình hành chính dựa trên quy trình sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Sự thay đổi này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn phản ánh một bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận chính quyền đô thị: Từ quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, lấy người dân làm trung tâm.
Tại nhiều phường trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, chuyển đổi số đã không còn dừng lại ở việc số hóa thủ tục hành chính, mà được cụ thể hóa thành những mô hình vận hành mới, gắn trực tiếp với trải nghiệm của người dân.
Chẳng hạn, tại phường An Khánh, việc ứng dụng hệ thống trợ lý ảo và robot hỗ trợ tại Trung tâm phục vụ hành chính công đã thay đổi đáng kể cách người dân tiếp cận dịch vụ công. Thay vì phải tự tìm hiểu quy trình và chuẩn bị hồ sơ theo cách truyền thống, người dân được hướng dẫn trực tiếp thông qua hệ thống tự động, giúp giảm thời gian tra cứu, hạn chế sai sót và nâng cao mức độ chính xác trong xử lý hồ sơ.
Mô hình này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kỹ thuật, mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý thủ tục hành chính. Việc tích hợp công nghệ vào toàn bộ quá trình phục vụ cho thấy xu hướng chuyển đổi từ “hành chính hỗ trợ công nghệ” sang “công nghệ tham gia vận hành hành chính”.
Còn tại phường Minh Phụng, mô hình “Hành chính số - Phục vụ số” được triển khai theo hướng linh hoạt hóa thời gian phục vụ người dân. Trung tâm hành chính công tại đây tổ chức tiếp nhận hồ sơ đến 19 giờ vào ngày thứ Tư hằng tuần, nhằm đáp ứng nhu cầu của nhóm người dân không thể thực hiện thủ tục trong giờ hành chính.
Đây là một thay đổi mang tính tổ chức quan trọng, phản ánh cách tiếp cận mới trong cải cách hành chính, khi yếu tố “phục vụ theo nhu cầu thực tế của người dân” được đặt lên ngang hàng với quy trình nghiệp vụ. Việc điều chỉnh thời gian làm việc cũng cho thấy chuyển đổi số không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ mà kéo theo sự thay đổi trong mô hình vận hành của chính quyền cơ sở.
Phường An Khánh ứng dụng công nghệ hỗ trợ người dân tra cứu và hướng dẫn thủ tục hành chính.
Trong khi đó, ở phường An Đông, nền tảng cấp phép sử dụng lòng đường, vỉa hè cho phép người dân thực hiện toàn bộ quy trình từ đăng ký, theo dõi hồ sơ đến thanh toán trực tuyến, góp phần rút ngắn thời gian xử lý và tăng tính minh bạch.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương đang chủ động xây dựng các mô hình chuyển đổi số phù hợp với đặc thù từng địa bàn. Phường An Lạc triển khai nền tảng An Lạc Business Hub và mô hình "Một cửa thông minh ứng dụng AI" nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân tiếp cận các dịch vụ số.
Phường Phú Lợi (thuộc Bình Dương cũ) đẩy mạnh số hóa dữ liệu quy hoạch, đất đai, triển khai mô hình "Alo Trung tâm phục vụ hành chính công xin nghe", đồng thời 100% cán bộ sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử.
Trong khi đó, phường Tân Sơn Nhất thí điểm cơ chế Sandbox, hợp tác với doanh nghiệp triển khai các mô hình như chợ đêm công nghệ và cụm thể thao thông minh ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT).
Song song với đầu tư hạ tầng, nhiều địa phương duy trì các tổ công nghệ số cộng đồng, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, VNeID, chữ ký số và thanh toán không dùng tiền mặt.
Thực tế cho thấy, dù triển khai theo những cách khác nhau, các mô hình tại cơ sở đều có điểm chung là đưa công nghệ trở thành công cụ phục vụ trực tiếp người dân, thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ nội bộ. Điều này cho thấy chuyển đổi số tại cấp cơ sở đã bước sang giai đoạn thực chất, khi tác động được đo bằng trải nghiệm và hiệu quả phục vụ thay vì chỉ bằng mức độ triển khai kỹ thuật.
Từ số hóa thủ tục đến quản trị bằng dữ liệu
Bên cạnh việc đầu tư hạ tầng và số hóa dịch vụ công, TP Hồ Chí Minh cũng xác định nâng cao kỹ năng số cho người dân là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số đi vào thực chất. Tháng 10/2025, Thành phố đã phát động phong trào "Bình dân học vụ số" giai đoạn 2025 - 2026 với mục tiêu phổ cập tri thức và kỹ năng số cho người dân, bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau" trong tiến trình chuyển đổi số.
Theo ông Đặng Minh Thông, Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, chuyển đổi số chỉ thành công khi người dân có đủ năng lực tiếp cận và sử dụng công nghệ. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2026, 100% người trưởng thành được phổ cập kiến thức số cơ bản, đồng thời triển khai đồng bộ các mô hình như Gia đình số, Đại sứ số, Chợ số và các đội tình nguyện công nghệ số cộng đồng tại 168 xã, phường.
Ông Đặng Minh Thông (áo xanh), Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh trải nghiệm Ngày hội "Điểm chạm số" tổ chức vào sáng 31/5/2026.
Song song với các mô hình thực tiễn, TP Hồ Chí Minh đang triển khai thí điểm đô thị thông minh cấp xã, phường, hướng tới ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong điều hành đô thị. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuyển từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu và thông tin thời gian thực.
Trong bối cảnh khối lượng công việc ở cấp cơ sở ngày càng lớn, các lĩnh vực như quản lý đất đai, trật tự đô thị, hạ tầng kỹ thuật, an sinh xã hội hay phòng chống thiên tai đều đòi hỏi khả năng tổng hợp và xử lý dữ liệu nhanh chóng, chính xác.
Theo lãnh đạo Thành phố, việc xây dựng đô thị thông minh cấp cơ sở không đơn thuần là áp dụng công nghệ mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức quản trị, chuyển từ điều hành dựa trên kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu. Đây được xem là bước chuyển mang tính nền tảng trong quá trình hiện đại hóa bộ máy chính quyền đô thị.
Quan điểm này cho thấy chuyển đổi số đang từng bước trở thành nền tảng của mô hình quản trị đô thị hiện đại.
Một điểm quan trọng khác là dữ liệu từ cấp phường, xã không chỉ phục vụ riêng từng địa phương, mà còn được kết nối với hệ thống dữ liệu chung của Thành phố. Sự liên thông này giúp hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, tạo điều kiện để các cấp chính quyền phối hợp hiệu quả hơn trong quản lý và điều hành.
Ông Lâm Đình Thắng, nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, hạ tầng số hiện nay có vai trò tương đương hạ tầng giao thông và năng lượng, là nền tảng quan trọng để xây dựng đô thị hiện đại và chính quyền số.
Theo ông Thắng, nếu giao thông là hệ thống kết nối vật lý thì hạ tầng số chính là hệ thống kết nối dữ liệu, giúp bộ máy vận hành nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn trong bối cảnh đô thị ngày càng phát triển với quy mô lớn.
Người dân được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng số.
Nhìn tổng thể, quá trình chuyển đổi số tại TP Hồ Chí Minh đang đi theo lộ trình rõ ràng, từ số hóa thủ tục hành chính đến tái cấu trúc quy trình vận hành và tiến tới quản trị đô thị dựa trên dữ liệu.
Điểm đáng chú ý là quá trình này không diễn ra tách biệt giữa các cấp, mà đang lan tỏa đồng thời từ thành phố đến cơ sở, tạo ra sự đồng bộ trong hệ thống quản lý.
Khi các mô hình cấp phường, xã được kết nối với hệ thống dữ liệu chung, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành nền tảng của một đô thị vận hành bằng dữ liệu, trong đó công nghệ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà dần trở thành công cụ cốt lõi trong điều hành.
Từ nền tảng chuyển đổi số ở cấp cơ sở, TP Hồ Chí Minh đang mở rộng sang giai đoạn phát triển cao hơn, hướng tới xây dựng hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nơi các yếu tố nghiên cứu, đầu tư, doanh nghiệp và thị trường được kết nối thành một chuỗi giá trị thống nhất, tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố trong kỷ nguyên số.
Bài 2: Phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo