Thanh toán xuyên biên giới - Bài 1: Cuộc đua của các ví điện tử và ngân hàng số

Bài 1: Cuộc đua của các ví điện tử và ngân hàng số

Thanh toán số tại Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ, tạo bệ phóng vững chắc để các ngân hàng và ví điện tử vươn ra quốc tế. Việc mở rộng mạng lưới thanh toán qua mã phản hồi nhanh (QR Code) xuyên biên giới không chỉ đáp ứng nhu cầu giao thương, du lịch mà còn khẳng định năng lực hội nhập sâu rộng của hệ thống tài chính quốc gia.

Từ nhu cầu thực tế đến mạng lưới xuyên biên giới

Một chuyến đi nước ngoài trước đây thường bắt đầu bằng việc đổi ngoại tệ, chuẩn bị thẻ thanh toán quốc tế và tính toán lượng tiền mặt cần mang theo. Ở chiều ngược lại, khách quốc tế đến Việt Nam cũng đối mặt với thách thức tìm phương thức chi trả phù hợp khi mua sắm ngoài hệ thống khách sạn hay trung tâm thương mại lớn. Khoảng cách này đang dần được thu hẹp khi thanh toán số trở thành thói quen thiết yếu.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố ngày 11/8 cho thấy, trong quý 1 và 2 năm 2026, tổng khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 15 tỷ giao dịch, với tổng giá trị trên 190 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 34,28% và 12,24% so với cùng kỳ năm trước. 

Đáng chú ý, giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 1,05 triệu tỷ đồng mỗi ngày (tương đương 40 tỷ USD). Hiện có hơn 89% người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán và nhiều tổ chức tín dụng ghi nhận trên 95% giao dịch được thực hiện qua kênh số. Quy mô lớn này đã tạo nền tảng vững chắc để thói quen quét mã QR vượt ra khỏi ranh giới quốc gia.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN, đánh giá thanh toán số đang trở thành hạ tầng quan trọng của nền kinh tế số, kết nối dòng tiền, dữ liệu và dịch vụ giữa ngân hàng với các lĩnh vực thương mại điện tử, du lịch, giao thông. Khi phạm vi sử dụng mở rộng ra quốc tế, trải nghiệm thanh toán xuyên biên giới phải ngày càng đơn giản như thanh toán trong nước, đồng thời bảo đảm an toàn, minh bạch và tuân thủ pháp luật.

Nhu cầu này thể hiện rõ nét khi hoạt động du lịch phục hồi mạnh. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón 10,6 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,9% so với cùng kỳ. Lượng khách gia tăng kéo theo nhu cầu quản lý chi tiêu và quy đổi ngoại tệ, thúc đẩy các hệ thống thanh toán trong nước mở rộng kết nối với thị trường ngoại.

Dựa trên nền tảng VietQR nội địa, Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) đã phát triển hệ thống VietQRGlobal. Đến nay, hạ tầng này đã kết nối với 6 thị trường gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore.

Cụ thể, đầu tháng 7/2026, NAPAS đã phối hợp cùng Liquid Group và VietinBank chính thức ra mắt dịch vụ Việt Nam - Singapore. Trong giai đoạn đầu, khoảng 3 triệu người dùng trong mạng lưới của Liquid Group có thể sử dụng ứng dụng thanh toán tại Singapore để quét mã VietQRGlobal ở Việt Nam. Giao dịch được xử lý theo thời gian thực với tỷ giá quy đổi trực tiếp giữa SGD và VND. 

Singapore là quốc gia thứ 6 và là thị trường thứ 4 tại ASEAN kết nối với mạng lưới này. Ông Nguyễn Quang Minh, Tổng Giám đốc NAPAS, cho biết đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với các đối tác để mở rộng hệ sinh thái. Dự kiến trong năm 2026, chiều thanh toán từ Việt Nam sang Singapore sẽ được triển khai.

Mạng lưới tiếp tục được nối rộng trong tháng 8. Cụ thể ngày 6/8, NAPAS, BIDV và Weixin Pay công bố mở rộng kết nối QR Việt Nam - Trung Quốc. Đây là nền tảng thanh toán thứ ba của Trung Quốc kết nối với NAPAS, sau UnionPay International và Alipay, mở thêm khả năng tiếp cận một thị trường có quy mô người dùng lớn.

Trên thực tế, giao dịch qua mạng lưới đã ghi nhận những con số khả quan. Thông tin từ Nam A Bank ngày 18/8 cho biết, hệ thống đã xử lý hơn 810.000 giao dịch chi tiêu ở nước ngoài (outbound) với tổng giá trị hơn 760 tỷ đồng và trên 111.000 giao dịch từ khách quốc tế vào Việt Nam (inbound) trị giá hơn 232 tỷ đồng. Đơn vị này cũng ghi nhận quy mô mạng lưới kết nối khoảng 8,4 triệu điểm tại ASEAN và 100 triệu điểm tại Trung Quốc.

Từ hạ tầng quốc gia đến cuộc đua hệ sinh thái

Nếu NAPAS xây “đường ray” kết nối các hệ thống, ngân hàng thương mại giữ vai trò đưa tài khoản, thanh quyết toán và mạng lưới chấp nhận vào từng giao dịch; còn ví điện tử và trung gian thanh toán cạnh tranh ở lớp gần người dùng, doanh nghiệp nhất.

Tại khối ngân hàng, BIDV đã triển khai thanh toán qua mã QR tại 5 thị trường. Khách hàng có thể giao dịch hai chiều tại Thái Lan, Lào và Campuchia. Đối với Hàn Quốc và Trung Quốc, dịch vụ hiện hỗ trợ chiều khách từ hai thị trường này quét mã thanh toán tại Việt Nam. 

Trong khi đó, VietinBank lại đảm nhận vai trò ngân hàng quyết toán trong kết nối Việt Nam - Singapore. Ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng Giám đốc VietinBank, cho biết ngân hàng tập trung tối ưu hạ tầng công nghệ để xử lý thanh toán theo thời gian thực, đồng thời mở rộng mạng lưới VietQRGlobal.

Ở hướng outbound, Vietcombank mở rộng nhanh thông qua hợp tác với Alipay+. Từ tháng 4/2026, khách hàng có thể dùng VCB Digibank quét QR tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đến cuối tháng 6, chương trình của ngân hàng đã giới thiệu khả năng thanh toán tại 60 quốc gia. Tỷ giá được hiển thị trước khi xác nhận và giao dịch thực hiện trực tiếp từ tài khoản VND.

Còn NCB lựa chọn khai thác sâu chiều khách quốc tế vào Việt Nam. Ngân hàng đã triển khai VietQRGlobal với khách từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia tại các điểm chấp nhận thanh toán, trong đó có hệ thống vui chơi, khách sạn và khu nghỉ dưỡng. Chỉ cần một mã QR, khách hàng có thể tiếp nhận thanh toán từ nhiều ứng dụng quốc tế thuộc mạng kết nối, qua đó đưa hạ tầng xuyên biên giới xuống trực tiếp các điểm phục vụ du lịch.

Nếu ngân hàng đưa tài khoản theo khách hàng ra nước ngoài và đưa khách quốc tế vào mạng lưới điểm bán trong nước, ví điện tử đang mở rộng câu chuyện từ một giao dịch sang cả hành trình sử dụng dịch vụ.

Đại diện ví điện tử MoMo cho biết, người dùng hiện có thể quét QR tại hơn 60 quốc gia trên 5 châu lục, với mạng lưới hỗ trợ hơn 100 triệu điểm thanh toán ở nước ngoài. Theo MoMo, ứng dụng còn tích hợp eSIM tại hơn 200 quốc gia và dịch vụ vé máy bay với 56 hãng hàng không quốc tế. Điều này cho thấy, MoMo định hướng cạnh tranh bằng sự hiện diện ở nhiều khâu của chuyến đi thay vì chỉ đơn thuần là công cụ trả tiền.

Với Zalopay, ví điện tử này đi theo hướng tập trung vào một số thị trường châu Á. Theo doanh nghiệp, từ năm 2025 nền tảng đã mở thanh toán xuyên biên giới tại Trung Quốc, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản và Malaysia. Hiện Zalopay phục vụ hơn 22 triệu người dùng, kết nối hơn 86.000 đối tác và hơn 200.000 điểm chấp nhận thanh toán trong nước. Tháng 7/2026, Zalopay lần thứ hai có mặt trong World's Top Fintech Companies của CNBC - Statista, thuộc nhóm Thanh toán gồm 115 doanh nghiệp trong tổng số 500 fintech được lựa chọn.

Cuộc mở rộng cũng lan sang các trung gian thanh toán. Theo đại diện 9Pay, VietQRGlobal đã được tích hợp vào cổng thanh toán và Payment Link, đồng thời sẽ tiếp tục đưa lên Loa TingTing và 9PayPOS. Với hướng này, doanh nghiệp muốn đưa khả năng tiếp nhận thanh toán quốc tế xuống các khách sạn, nhà hàng, điểm vui chơi và hộ kinh doanh, nơi chi phí đầu tư máy POS quốc tế có thể là một rào cản.

Ông Vũ Ngọc, COO 9Pay, cho biết doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu mở rộng giải pháp QR cho các doanh nghiệp lữ hành và đối tác thanh toán tại Mỹ, châu Âu, Ấn Độ. Ngoài du lịch, nền tảng cũng hướng tới thương mại điện tử, streaming và các nhóm ngành có khối lượng giao dịch lớn.

Nhìn từ các mô hình đang hình thành, “cuộc đua” xuyên biên giới vì vậy không thể chỉ đo bằng số quốc gia. NAPAS cần tăng khả năng liên thông; ngân hàng phải giải bài toán thanh quyết toán và tỷ giá; ví điện tử cạnh tranh trải nghiệm, độ phủ; trung gian thanh toán tìm cách đưa giải pháp đến nhiều điểm bán hơn.

Khi dòng tiền thực đã bắt đầu đi qua biên giới, cuộc cạnh tranh tiếp theo sẽ nằm ở chất lượng kết nối, mức phí, tỷ giá, độ phủ thực tế và năng lực bảo vệ người dùng. Đây cũng là lúc tốc độ mở rộng của thị trường đặt ra yêu cầu tương ứng đối với đầu tư hạ tầng và hành lang quản lý.

Bài cuối: Mở đường cho hệ sinh thái số