Từ năm 2023 đến nay, nhiều tiến bộ quan trọng đã được thực hiện nhờ sự phát triển của công nghệ thanh toán hiện đại, đặc biệt là các hệ thống thanh toán tức thời (IPS), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng thanh toán kỹ thuật số. Xu hướng này có thể dẫn tới một hệ thống thanh toán quốc tế đa dạng và phân mảnh hơn trong tương lai. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa đồng USD sắp mất vai trò thống trị trong tài chính toàn cầu vì hiện chưa có đồng tiền nào đủ khả năng thay thế hoàn toàn USD.
Hơn 100 quốc gia đã triển khai hệ thống thanh toán tức thời
Hiện hơn 100 quốc gia đã xây dựng và vận hành các hệ thống thanh toán nhanh theo thời gian thực hoặc gần như thời gian thực, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Các hệ thống này cho phép giao dịch nhanh hơn, chi phí thấp hơn và tuân thủ tiêu chuẩn nhắn tin tài chính quốc tế ISO 20022. Đây cũng là một phần trong lộ trình của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) nhằm cải thiện thanh toán xuyên biên giới trước năm 2027.
Thanh toán tức thời hiện chiếm khoảng 16% tổng giao dịch thanh toán toàn cầu năm 2023 và dự kiến tăng lên 22% vào năm 2028. Trong số các thị trường thanh toán tức thời lớn nhất thế giới, có tới 4 trong 5 nước đứng đầu thuộc châu Á, với Ấn Độ dẫn đầu vượt trội.
Châu Âu, Ấn Độ và Brazil đẩy mạnh kết nối thanh toán xuyên biên giới
Khu vực đồng euro (Eurozone) đã xây dựng hệ thống SEPA nhằm hài hòa hóa thanh toán euro trên toàn châu Âu. Từ năm 2024, tất cả ngân hàng khu vực Eurozone bắt buộc phải hỗ trợ chuyển khoản tức thời dưới 10 giây. Ấn Độ cũng đang mở rộng hệ thống UPI để kết nối với nhiều hệ thống thanh toán nước ngoài, cho phép giao dịch quốc tế thời gian thực với chi phí thấp. Trong khi đó, Brazil phát triển mạnh hệ thống Pix và đang nghiên cứu tích hợp với nền tảng thanh toán xuyên biên giới Nexus.
Mục tiêu chính không phải thay thế đồng USD
Các nền tảng thanh toán nội tệ không được thiết kế để thay thế đồng USD bằng một đồng tiền khác như euro hay nhân dân tệ, mà chủ yếu nhằm giảm chi phí và rủi ro khi giao dịch bằng nội tệ. Tuy nhiên, việc nhiều quốc gia phát triển các hệ thống thanh toán riêng và các dự án tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) đang làm gia tăng xu hướng phân mảnh hệ thống tài chính toàn cầu.
Bài viết cũng lưu ý rằng các dự án như mBridge do Trung Quốc thúc đẩy đang phát triển nhanh nhằm tạo ra các cơ chế thanh toán thay thế hệ thống tài chính dựa trên đồng USD và hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT.
Mặc dù vậy, vai trò trung tâm của đồng USD trong dự trữ ngoại hối, thanh toán thương mại và tài chính quốc tế vẫn khó bị thay thế trong trung hạn do độ sâu của thị trường tài chính Mỹ và thiếu lựa chọn thay thế đủ mạnh.
