Theo quy hoạch mạng lưới đường độ, mục tiêu đặt ra là hoàn thành khoảng trên 5.000km đường cao tốc vào năm 2030. Để đạt mục tiêu này, trong 5 năm tới, cả nước cần xây dựng mới 2.829km và nâng cấp 1.187km đường cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn ước tính khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, ngân sách Nhà nước dự kiến chỉ cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng.
Như vậy, bài toán đặt ra là tiếp tục huy động khoảng 846.000 tỷ đồng từ các nguồn vốn ngoài ngân sách. Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng: “Đây là thách thức rất lớn nhưng cũng chính là cơ hội đầu tư rộng mở cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng”.
Đồng tình với quan điểm này, ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư công còn phân tán, theo lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa, hình thức PPP giúp huy động nguồn lực tài chính lớn từ khu vực tư nhân, chia sẻ gánh nặng với Nhà nước.
Lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa cho rằng quá trình triển khai các dự án PPP đường bộ cao tốc tại địa phương vẫn đối mặt với không ít rào cản về pháp lý và thực tiễn. “Bài toán lớn nhất của địa phương khi làm dự án PPP không chỉ nằm ở kỹ thuật thi công, mà là năng lực tài chính của nhà đầu tư, công tác giải phóng mặt bằng và cơ chế chia sẻ rủi ro”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa nói.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa đề nghị Chính phủ tiếp tục phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn nữa, giao các tỉnh có đủ năng lực làm “cơ quan có thẩm quyền” triển khai các dự án cao tốc đi qua địa bàn, như mô hình các dự án liên vùng, đồng thời gắn trách nhiệm của địa phương với tiến độ toàn dự án. Cách làm này nhằm nâng cao tính chủ động và năng lực cho địa phương.
Thực tế từ phía doanh nghiệp đang đề xuất lập hai dự án Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa và Pleiku - Lệ Thanh, ông Phạm Văn Binh, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phân Tập đoàn Đức Long Gia Lai kiến nghị ưu tiên đầu tư cả hai tuyến trước năm 2030 theo phương thức PPP, qua đó tạo sức bật cho kinh tế liên vùng.
Đối với dự án Pleiku - Lệ Thanh, UBND tỉnh Gia Lai là cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Quy hoạch dự kiến đầu tư sau năm 2030, nhưng cho phép nghiên cứu sớm khi địa phương huy động được nguồn lực. Với dự án này, Đức Long Gia Lai đề xuất lập hồ sơ gửi cấp có thẩm quyền địa phương xem xét. Thời gian tới, dự án cần được làm rõ nguồn vốn để chuyển tiến độ đầu tư lên trước năm 2030.
Để giải quyết những vướng mắc của địa phương và doanh nghiệp, tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, kết nối các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, hướng tới một mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho hay Bộ xây dựng đang tập trung thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Theo đó, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp, gắn với tăng cường hậu kiểm. Các cơ quan, đơn vị thuộc bộ phối hợp, hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện theo 6 yêu cầu: “nhanh, đúng, trúng, chuẩn, hiệu quả và an toàn” trong quá trình triển khai dự án.
Bộ Xây dựng cũng đề nghị chính quyền các địa phương phát huy vai trò cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp; chủ động, quyết liệt trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng đúng tiến độ và chủ động nguồn vật liệu phục vụ các dự án.
Các tổ chức tín dụng nghiên cứu, xây dựng các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn ổn định, lâu dài.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng đề nghị các nhà đầu tư chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, nghiên cứu kỹ các điều kiện của dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp, hiệu quả.
Mới đây, Bộ Xây dựng cũng đang công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP, với tổng mức đầu tư khoảng 923.000 tỷ đồng. Các dự án tập trung vào mở rộng trục cao tốc Bắc - Nam hiện hữu, khép kín tuyến vành đai các thành phố lớn và các tuyến kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, vùng Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long...
Bộ Xây dựng cam kết giữ vai trò là cầu nối, đồng hành cùng địa phương, doanh nghiệp từ khâu chuẩn bị dự án đến suốt quá trình vận hành, khai thác. Đồng thời, duy trì cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Qua đó, huy động tối đa các nguồn lực xã hội, phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, trong đó đặc biệt chú trọng hệ thống đường bộ cao tốc.
