Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc Ukraine nên thay đổi nhà lãnh đạo đã gây ra những phản ứng mạnh tại Kiev và Berlin, làm nổi bật bất đồng giữa Mỹ và các đối tác châu Âu trong cách tiếp cận cuộc xung đột Nga–Ukraine.
Trong khi những người thân cận với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lo ngại Washington có thể tiến thêm một bước trong việc gây sức ép với Kiev thì một thành viên Chính phủ Đức công khai cáo buộc ông Trump đánh đổi các nguyên tắc đạo đức vì lợi ích năng lượng.
Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 11/10, Bộ trưởng Giáo dục Đức Karin Prien đã chỉ trích Tổng thống Trump sau khi ông kêu gọi Ukraine lựa chọn một tổng thống mới, trong bối cảnh Washington vừa đạt được thỏa thuận với Moskva về nguồn cung dầu diesel.
Viết trên nền tảng mạng xã hội X khi phản hồi phát biểu của nhà lãnh đạo Mỹ, bà Prien nhấn mạnh: “Chỉ vì vài lít dầu diesel. Đúng là sự phá sản về đạo đức”.
Trước đó vào ngày 10/10, Tổng thống Trump công khai đề nghị Ukraine tìm kiếm một nhà lãnh đạo khác, đồng thời cáo buộc ông Zelensky nhiều lần bỏ lỡ cơ hội đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến với Nga.
Phát biểu tại Nhà Trắng hôm 10/10, theo các hãng tin AFP, AP và Al Jazeera, Tổng thống Trump cho biết: “Tôi đề nghị họ tìm một nhà lãnh đạo mới có thể đạt được thỏa thuận”, đồng thời nói thêm rằng “vì lý do nào đó, (ông Zelensky) không bao giờ làm được điều đó”.
Tổng thống Trump cho rằng dưới sự lãnh đạo của ông Zelensky, Ukraine đã “đánh mất 30% lãnh thổ và hơn một triệu người của mỗi bên, tổng cộng hơn hai triệu người, đã thiệt mạng”.
Tổng thống Trump tuyên bố: “Đó là một cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên xảy ra. Và tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần có một tổng thống mới”.
Theo nhà lãnh đạo Mỹ, “không có lý do gì để cuộc chiến giữa Ukraine và Nga nổ ra. Nó bắt đầu vì sự yếu kém trong năng lực lãnh đạo”..
Sau những phát biểu này, Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga đã lên tiếng bảo vệ Tổng thống Zelensky.
Ngoại trưởng Ukraine viết trên mạng xã hội X rằng: “Ông ấy nhận được sự ủng hộ của người dân Ukraine và họ có quyền quyết định”.
Theo quan chức ngoại giao hàng đầu của Ukraine, những tuyên bố từ nước ngoài chỉ càng khẳng định rằng Tổng thống Zelensky đang làm tốt công việc của mình và ông Zelensky xứng đáng nhận được sự ủng hộ.
Lời kêu gọi thay đổi lãnh đạo Ukraine cũng đã khiến những người thân cận với ông Zelensky bất ngờ, đồng thời làm dấy lên lo ngại về tương lai hợp tác an ninh giữa Kiev và Washington.
Hãng thông tấn TASS của Nga ngày 11/10 dẫn thông tin từ Phó Tổng biên tập báo Bild của Đức Paul Ronzheimer tiết lộ các cố vấn của Tổng thống Ukraine đã bị sốc trước những tuyên bố mới nhất từ Nhà Trắng.
Phó Tổng biên tập báo Bild viết trên nền tảng mạng xã hội X rằng: “Các cố vấn của ông Zelensky bị sốc và không nói nên lời trước những thông tin từ Washington”.
Một cố vấn thân cận của Tổng thống Ukraine nói với nhà báo Đức rằng Kiev đã lường trước khả năng trở thành tâm điểm chú ý trong chiến dịch vận động trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội Mỹ, nhưng không chuẩn bị cho những diễn biến như hiện nay.
Vị cố vấn này cho biết: “Chúng tôi hiểu rằng trong chiến dịch vận động trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, sự chú ý một lần nữa sẽ hướng về phía chúng tôi. Nhưng chúng tôi đã không chuẩn bị cho tình huống này”.
Theo ông Ronzheimer, điều khiến giới chức Kiev lo ngại nhất không chỉ là những lời chỉ trích công khai của Tổng thống Trump mà còn là khả năng Washington chấm dứt hoàn toàn hoạt động hợp tác giữa các cơ quan tình báo Mỹ và Ukraine.
Căng thẳng chính trị xuất hiện đúng thời điểm Mỹ và Nga đạt được thỏa thuận về nguồn cung dầu diesel, làm bộc lộ sự khác biệt trong chính sách năng lượng và trừng phạt giữa Washington với Berlin.
Trong khi chính quyền Tổng thống Trump tìm cách đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường nhằm giảm sức ép về nguồn cung nhiên liệu, Chính phủ Đức tuyên bố tiếp tục duy trì các biện pháp trừng phạt Moskva.
Anadolu dẫn lại thông tin do báo Die Welt đăng tải cho biết người phát ngôn Chính phủ Đức Stefan Kornelius ngày 10/10 khẳng định dầu diesel Nga sẽ không được cung cấp cho Đức, bất chấp thỏa thuận giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Ông Kornelius nhấn mạnh: "Chính phủ Đức kiên định với các quyết định trừng phạt Nga và đang phối hợp với các đối tác châu Âu để triển khai những biện pháp trừng phạt bổ sung”.
Tuyên bố của Berlin cho thấy thỏa thuận năng lượng Mỹ-Nga chưa tạo ra sự thay đổi tương ứng trong chính sách trừng phạt của Đức. Trong khi đó, phản ứng của Bộ trưởng Karin Prien cho thấy vấn đề không chỉ dừng lại ở nguồn cung nhiên liệu mà còn liên quan đến cách đánh giá những sức ép chính trị Washington đang đặt lên Kiev.
Từ phản ứng từ Kiev và Berlin có thể thấy lời kêu gọi thay Tổng thống Ukraine của ông Trump đang tạo ra những hệ quả vượt ra ngoài cuộc tranh luận về triển vọng đàm phán hòa bình.
Đối với Kiev, vấn đề cấp bách là liệu những chỉ trích của Washington có chuyển thành các biện pháp cụ thể ảnh hưởng đến hợp tác tình báo và an ninh hay không.
Đối với Berlin, tranh cãi đặt ra câu hỏi về sự nhất quán trong chính sách trừng phạt Nga khi Mỹ tìm kiếm những thỏa thuận năng lượng mới với Moskva.
Trong bối cảnh đó, những diễn biến tiếp theo được cho là sẽ phụ thuộc vào việc Washington có thực sự điều chỉnh hợp tác với Ukraine hay chỉ sử dụng sức ép chính trị nhằm thúc đẩy đàm phán.
