Việc Mỹ rút khỏi các nỗ lực ngoại giao khí hậu quốc tế dưới thời Tổng thống Donald Trump từ năm ngoái đã tạo ra khoảng trống đáng kể trong tiến trình đàm phán khí hậu toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhiều bên kỳ vọng Trung Quốc sẽ đảm nhận vai trò lớn hơn, nhất là sau khi xuất hiện thông tin năm ngoái cho rằng Bắc Kinh đang cân nhắc đăng cai COP33 vào năm 2028.
Tuy nhiên, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề, Trung Quốc đã quyết định không đăng cai hội nghị khí hậu thường niên của Liên hợp quốc. Tại COP31, các đặc phái viên Trung Quốc cũng duy trì cách tiếp cận tương đối kín tiếng, theo các nhà ngoại giao và quan sát viên tham dự hội nghị.
Ông Ralph Regenvanu, Bộ trưởng phụ trách vấn đề khí hậu của Vanuatu, cho biết các nước thực sự mong muốn Trung Quốc đóng vai trò lớn hơn trong lĩnh vực này. Theo ông, trong bối cảnh những quốc gia từng bảo vệ trật tự thế giới và luật pháp quốc tế không còn thực hiện vai trò đó, Trung Quốc đang là bên đứng ra bảo vệ trật tự này.
Tại hội nghị kéo dài hai tuần ở Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi các bên tìm cách giải quyết tình trạng nhiệt độ toàn cầu gia tăng và những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, phái đoàn Trung Quốc ít xuất hiện tại các sự kiện công khai. Trong các cuộc đàm phán kín, Trung Quốc tiếp tục duy trì lập trường truyền thống, ủng hộ yêu cầu của các nước đang phát triển về việc các quốc gia giàu có tăng hỗ trợ tài chính khí hậu và đẩy nhanh cắt giảm khí thải, đồng thời phản đối việc đặt ra các mục tiêu cụ thể về loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch.
Mặc dù các nước phương Tây từng là những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong lịch sử, Trung Quốc hiện đã trở thành quốc gia phát thải lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, nước này cũng giữ vị trí quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu, với vai trò là nhà sản xuất và xuất khẩu hàng đầu thế giới về tấm pin năng lượng Mặt Trời, tua-bin gió và xe điện.
Theo một phân tích của Reuters công bố trước thềm COP31, trong năm ngoái, Trung Quốc đã đầu tư và cung cấp lượng công nghệ sạch trị giá 132 tỷ USD cho các nước đang phát triển. Con số này gần tương đương tổng nguồn tài chính khí hậu do tất cả các quốc gia phát triển đóng góp.
Dù có những lợi thế đáng kể trong lĩnh vực công nghệ xanh, Bắc Kinh vẫn chưa muốn tận dụng vị thế này để đảm nhận vai trò lãnh đạo lớn hơn trong ngoại giao khí hậu quốc tế. Theo các nhà quan sát và phân tích, nguyên nhân xuất phát từ những hệ quả mà Trung Quốc có thể phải đối mặt nếu đảm nhận vai trò đó.
Việc đăng cai COP có thể tạo sức ép buộc Trung Quốc đưa ra các mục tiêu khí hậu tham vọng hơn, trong khi những nhóm lợi ích gắn với ngành công nghiệp than quy mô lớn của nước này không ủng hộ định hướng như vậy. Bên cạnh đó, vai trò lớn hơn trong các nỗ lực khí hậu toàn cầu cũng có thể kéo theo yêu cầu gia tăng đóng góp tài chính cho các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu.
Một vấn đề khác là cuộc tranh luận kéo dài về vị thế của Trung Quốc trong cơ chế tài chính khí hậu quốc tế, cụ thể là liệu nền kinh tế lớn thứ hai thế giới có nên tiếp tục được xếp cùng nhóm với các quốc gia đang phát triển có thu nhập thấp hơn hay không.
Một nguồn tin am hiểu quan điểm của Chính phủ Trung Quốc cho biết chính quyền trung ương không nhận thấy lợi ích rõ ràng từ việc chính thức đảm nhận vai trò lãnh đạo về khí hậu. Nguồn tin dẫn quan điểm của chính quyền trung ương rằng Trung Quốc đã dẫn đầu về công nghệ năng lượng tái tạo, do đó không nhất thiết phải đăng cai COP.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước các câu hỏi của Reuters.
Một lĩnh vực mà Trung Quốc sẵn sàng thể hiện vai trò tích cực hơn là thương mại. Tại hội nghị cấp cao APEC tuần này, Chủ tịch Tập Cận Bình đã lên tiếng phản đối chủ nghĩa bảo hộ. Trong khi đó, tại Antalya, các nhà đàm phán Trung Quốc thúc đẩy đưa nội dung về tự do lưu thông hàng hóa và công nghệ xanh vào các văn kiện thảo luận.
Động thái này được xem là nhằm tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp công nghệ sạch của Trung Quốc mở rộng thị trường quốc tế. Đây cũng là những ngành ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị của nước này.
Theo đó, Bắc Kinh muốn giảm thiểu những rào cản thương mại mà nước này cho là được các nước phương Tây áp dụng dưới danh nghĩa chính sách khí hậu. Một nhà ngoại giao châu Âu nhận định đây là một trong những yêu cầu trọng tâm của Trung Quốc trong các cuộc đàm phán với Liên minh châu Âu (EU).
Mỹ gần như đã hạn chế hoạt động nhập khẩu xe điện Trung Quốc thông qua các biện pháp thuế quan. Trong khi đó, EU cũng áp dụng các biện pháp hạn chế đối với một số sản phẩm công nghệ sạch của Trung Quốc, đồng thời triển khai những quy định về thuế đối với hàng hóa nhập khẩu có hàm lượng carbon cao.