Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga: Đồng thuận bước đầu, thách thức còn lớn
Ngày 19/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin gặp nhau bên lề Tuần lễ cấp cao APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Theo truyền thông quốc tế, hội nghị thông qua tuyên bố chung với 4 nội dung: cải tổ Liên hợp quốc, an ninh năng lượng, quyền miễn trừ của quan chức nhà nước và giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Cuộc gặp diễn ra khi xung đột Ukraine và bất ổn Trung Đông gây sức ép lên an ninh quốc tế. Trong khi đó, Hiệp ước New START giữa Mỹ và Nga đã hết hiệu lực từ tháng 2/2026, làm gia tăng nhu cầu khôi phục cơ chế kiểm soát vũ khí.
Đánh giá kết quả hội nghị, ông Putin cho rằng khuôn khổ ba bên giúp các nước trao đổi và hiểu rõ lập trường của nhau, tạo cơ sở cho những thỏa thuận tiếp theo. Nhà lãnh đạo Nga ghi nhận vai trò của ông Tập Cận Bình trong việc tạo bầu không khí thuận lợi cho thảo luận.
Ông Putin khẳng định cuộc gặp không nhằm áp đặt quyết định lên các quốc gia khác. Mục tiêu là tìm những giải pháp cả ba nước có thể chấp nhận, trước hết trong lĩnh vực an ninh. Những vấn đề quốc tế vẫn có thể được thảo luận tại các diễn đàn khác với thành phần tham gia khác nhau.
Ngoài ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, lãnh đạo ba nước còn trao đổi về tự do hàng hải và hoạt động của các tổ chức quốc tế. Nga ủng hộ việc tuân thủ luật hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, các bên chưa thống nhất cơ chế hợp tác lâu dài hay lịch gặp tiếp theo. Ông Putin thừa nhận đạt đồng thuận đã khó, thực hiện các cam kết còn khó hơn.
Trở ngại thể hiện rõ trong lĩnh vực hạt nhân. Ngày 20/11, trên đường trở về Washington, Tổng thống Trump thừa nhận rất khó đạt thỏa thuận ba bên về hạn chế kho vũ khí, dù tiếp tục coi đây là mục tiêu cần thúc đẩy.
Theo Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Tập Cận Bình đồng tình với việc hạn chế vũ khí hạt nhân, nhưng chênh lệch quy mô kho vũ khí khiến các bên khó thống nhất mức cắt giảm. Mỗi nước đều phải cân nhắc tác động đối với năng lực răn đe chiến lược của mình. Bắc Kinh lâu nay ít quan tâm đến đàm phán trong khi đang mở rộng kho vũ khí để thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Nga.
Trong tuyên bố chung, ba nước tái khẳng định chiến tranh hạt nhân không thể có bên chiến thắng và không được phép xảy ra, đồng thời nhất trí đối thoại nhằm giảm thiểu rủi ro và ngăn phổ biến loại vũ khí này. Tuy nhiên, các bên vẫn chưa đưa ra cam kết về giới hạn số lượng đầu đạn hay lộ trình cắt giảm, nên hiệu quả của đối thoại sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển những đồng thuận về nguyên tắc thành thỏa thuận cụ thể trong các cuộc đàm phán tiếp theo.
Xung đột Nga - Ukraine leo thang, cầu Crimea liên tiếp bị tấn công
Từ ngày 16 đến 19/11, cầu Crimea bắc qua eo biển Kerch liên tiếp trở thành mục tiêu tấn công của Ukraine. Dài khoảng 19 km, cây cầu nối bán đảo Crimea với vùng Krasnodar của Nga, giữ vai trò quan trọng trong vận chuyển hành khách, hàng hóa và tiếp tế cho các lực lượng Nga tại miền Nam Ukraine. Công trình cũng từng bị tấn công vào các năm 2022, 2023 và 2025.
Đợt tập kích rạng sáng 16/11 khiến giao thông phải tạm dừng trước khi được mở lại theo từng chiều luân phiên. Đến đêm 16, rạng sáng 17/11, cây cầu tiếp tục bị tấn công. Trong hình ảnh do phía Ukraine công bố cho thấy một nhịp vòm cùng phần đường bộ bên dưới đã sập xuống nước, trong khi phía Nga xác nhận giao thông đường bộ và đường sắt bị đình chỉ để đánh giá thiệt hại.
Ngày 17/11, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết đây là kết quả của chiến dịch gồm 7 giai đoạn, được chuẩn bị trong nhiều tuần, do Cơ quan An ninh Ukraine phối hợp với Bộ Tổng tham mưu thực hiện. Theo ông, lực lượng Ukraine đã tấn công các hệ thống phòng không, radar và tác chiến điện tử của Nga trước đợt tập kích cuối cùng, sử dụng nhiều loại vũ khí trong nước như Palianytsia, Neptune và Flamingo.
Hoạt động đường sắt sau đó được nối lại, nhưng tiếp tục gián đoạn sau đợt tấn công rạng sáng 19/11. Bộ Tổng tham mưu Ukraine tuyên bố Hải quân nước này dùng tên lửa Neptune đánh trúng cầu, gây hư hại đường ray. Trong khi đó, Bộ Giao thông Vận tải Nga cho biết công trình bị UAV tấn công, không có người bị thương và các chuyên gia đang kiểm tra thiệt hại. Mức độ hư hại chưa được xác minh độc lập.
Các đợt tập kích diễn ra khi cả Nga và Ukraine gia tăng tấn công hạ tầng giao thông của nhau. Theo phía Ukraine, tên lửa Nga cũng đánh trúng cầu Bắc và cầu Nam ở Kiev tối 16/11. Moskva tuyên bố mục tiêu là làm gián đoạn hậu cần quân sự và hoạt động sản xuất vũ khí của Ukraine.
Điện Kremlin khẳng định cầu Crimea sẽ được khôi phục và có chất lượng tốt hơn trước. Người phát ngôn Dmitry Peskov cho biết Phó Thủ tướng Marat Khusnullin đã báo cáo Tổng thống Vladimir Putin, còn kế hoạch, thứ tự ưu tiên và thời gian sửa chữa sẽ được xác định. Nga cũng thông báo thành lập ủy ban chính phủ do ông Khusnullin đứng đầu để khắc phục hậu quả.
Giới chuyên gia nhận định công tác khôi phục sẽ gặp nhiều khó khăn. Giáo sư kỹ thuật kết cấu Colin Caprani, Đại học Monash của Australia, cho rằng thiệt hại có thể ảnh hưởng tới cả trụ cầu và nền móng, buộc phải tháo dỡ một số phần còn lại trước khi xây dựng lại.
Chuyên gia quân sự Ukraine Andrii Ryzhenko ước tính tái thiết đoạn đường bộ và phần vòm bị sập có thể mất hơn một năm, song lưu ý thời gian này không đồng nghĩa toàn bộ tuyến cầu phải đóng cửa.
Ngoài khó khăn kỹ thuật, các mảnh vỡ dưới eo biển Kerch còn cản trở việc khôi phục luồng hàng hải. Người phát ngôn Hải quân Ukraine Dmytro Pletenchuk cho rằng thời tiết nhiều bão và nguy cơ nhân lực, thiết bị tiếp tục bị tấn công sẽ gây trở ngại cho công tác thi công. Việc khôi phục vì thế phụ thuộc cả vào khả năng bảo đảm an toàn tại công trường.
Anh và EU đạt ba thỏa thuận lớn nhằm tháo gỡ rào cản hậu Brexit
Ngày 20/11, Thủ tướng Anh Andy Burnham gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại Brussels. Theo tuyên bố chung sau hội nghị, hai bên đã hoàn tất đàm phán ba thỏa thuận về nông sản và thực phẩm, kết nối hệ thống giao dịch phát thải carbon và chương trình trải nghiệm thanh niên.
Trong lĩnh vực nông sản, thỏa thuận hướng tới loại bỏ phần lớn giấy chứng nhận và kiểm tra kiểm dịch đối với hàng hóa trao đổi giữa hai bên, qua đó giảm thủ tục và chi phí cho doanh nghiệp. Cơ chế mới dự kiến áp dụng từ ngày 1/3/2028, sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết. Anh sẽ đồng bộ các quy định thuộc phạm vi thỏa thuận với EU, đồng thời được tham gia góp ý sớm trong quá trình xây dựng những quy định liên quan.
Với thị trường carbon, hai bên đặt mục tiêu kết nối hệ thống giao dịch phát thải từ ngày 1/1/2028. Khi vận hành, hạn ngạch phát thải do bên này cấp có thể được sử dụng để thực hiện nghĩa vụ trong hệ thống của bên kia. Thỏa thuận cũng tạo cơ sở miễn áp dụng cơ chế điều chỉnh carbon biên giới đối với hàng hóa thuộc phạm vi liên quan.
Chương trình trải nghiệm thanh niên cho phép 100.000 người từ mỗi bên mỗi năm sang lãnh thổ của nhau học tập, làm việc hoặc du lịch trong tối đa ba năm. Đối tượng tham gia là người từ 18 đến 31 tuổi, với những lượt trao đổi đầu tiên dự kiến diễn ra chậm nhất vào tháng 1/2030. Chương trình yêu cầu thị thực, không cho phép hưởng trợ cấp xã hội hay đưa người phụ thuộc đi cùng.
Tuy nhiên, học phí đại học vẫn là vấn đề chưa thống nhất. EU muốn sinh viên của khối được hưởng mức học phí tương đương sinh viên Anh, trong khi London đề xuất giảm ở mức hạn chế hơn. Hai bên đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán trong 6 tháng kể từ hội nghị. London coi học phí là vấn đề riêng, còn phía EU gắn hiệu lực các thỏa thuận với việc giải quyết bất đồng này.
Việc Anh tham gia thị trường điện EU cũng cần tiếp tục đàm phán, với mục tiêu hoàn tất trong năm 2027. Brussels gắn quyền tiếp cận với yêu cầu London đóng góp tài chính nhằm thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các khu vực trong khối. Trong lĩnh vực giáo dục, tuyên bố chung xác nhận Anh tham gia chương trình Erasmus+ năm 2027.
Hai bên đồng thời dự kiến khởi động quan hệ đối tác số vào đầu năm 2027, tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ trọng yếu, định danh số và an toàn trực tuyến. Hợp tác an ninh, quốc phòng tiếp tục được tăng cường, bao gồm hỗ trợ Ukraine, ứng phó các mối đe dọa hỗn hợp và bảo đảm an ninh hàng hải.
Chính phủ Anh ước tính gói thỏa thuận có thể giúp quy mô nền kinh tế tăng thêm tới 0,5% vào năm 2040, tương đương khoảng 17 tỷ bảng mỗi năm. Tuy nhiên, đây chỉ là dự báo về lợi ích dài hạn, thực tế còn phải phụ thuộc vào quá trình triển khai.
Thủ tướng Burnham cũng đề xuất tiếp tục trao đổi với lãnh đạo EU về một khuôn khổ quan hệ toàn diện hơn trong thời gian tới, song chưa cam kết lựa chọn cụ thể. Ông nhấn mạnh người dân Anh sẽ quyết định mức độ gắn kết lâu dài với EU, trong khi trước mắt hai bên cần đưa những thỏa thuận vừa đạt được vào thực tế.
Anthropic chào sàn với thương vụ IPO trị giá hơn 80 tỷ USD
Ngày 19/11, Anthropic, công ty phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Claude, chính thức niêm yết trên sàn Nasdaq. Đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) gồm 980 triệu cổ phiếu phổ thông loại A, giá 83 USD/cổ phiếu, cao hơn dự kiến ban đầu, với tổng quy mô khoảng 81,34 tỷ USD.
Trong đó, Anthropic phát hành mới khoảng 956,35 triệu cổ phiếu, còn các cổ đông bán ra 23,65 triệu cổ phiếu. Nguồn vốn mới tạo điều kiện mở rộng hạ tầng tính toán, phát triển mô hình và tuyển dụng nhân lực trong cuộc cạnh tranh với OpenAI, Google. Hoạt động kinh doanh của Anthropic tập trung vào AI tạo sinh và khách hàng doanh nghiệp, với Claude hỗ trợ lập trình, phân tích dữ liệu, xử lý văn bản và tự động hóa công việc.
Cổ phiếu Anthropic mở cửa ở mức 111,5 USD, có lúc đạt 115 USD trước khi đóng cửa tại 97,17 USD, cao hơn 17,1% so với giá IPO. Từ mức định giá khoảng 1.500 tỷ USD khi chào bán, vốn hóa công ty có thời điểm vượt 2.000 tỷ USD trong phiên.
Đợt niêm yết cũng thu hút chú ý bởi giá trị cổ phần của nhân viên. Theo dữ liệu của Hill.com, tính theo giá IPO 83 USD, khoảng 5.100 trong tổng số 5.300 nhân viên Anthropic, tương đương 96%, sở hữu cổ phần trên 1 triệu USD. Trong đó, khoảng 2.800 người có lượng cổ phần trên 10 triệu USD và gần 600 người đạt mức từ 100 triệu USD.
Thời điểm gia nhập công ty có ảnh hưởng lớn đến mức hưởng lợi. Theo ông Andrew Benson, Giám đốc điều hành Hill.com, người vào làm từ năm 2023 hoặc 2024 có thể sở hữu lượng cổ phần giá trị hơn một lãnh đạo mới gia nhập đầu năm 2026.
Tuy vậy, đây là giá trị cổ phần, còn khả năng chuyển thành tiền phụ thuộc điều kiện bán. Anthropic cho phép người nội bộ không phải nhà sáng lập bán tối đa 10% cổ phiếu nắm giữ ngay ngày đầu giao dịch, nhưng chưa rõ bao nhiêu người đã thực hiện quyền này.
Sức hút của Anthropic không đảo ngược được xu hướng thị trường ngày 19/11. Chỉ số Dow Jones giảm 2,19%, S&P 500 mất 2,02% và Nasdaq Composite giảm 2,25%; riêng S&P 500 ghi nhận phiên giảm thứ 6 liên tiếp. Chuyên gia Patrick O’Hare của Briefing.com cho rằng dòng tiền chuyển sang Anthropic có thể góp phần gây sức ép.
Các nhà đầu tư tiếp tục lo ngại chi phí hạ tầng AI khổng lồ khó mang lại lợi nhuận tương xứng, trong khi áp lực lạm phát làm gia tăng kỳ vọng Fed nâng lãi suất vào tháng 12.
Thương vụ vì thế còn là phép thử đối với triển vọng thương mại hóa AI, khi Anthropic cần chứng minh khả năng biến lợi thế công nghệ thành doanh thu và tiến tới lợi nhuận.