Xây dựng nền móng từ sự thay đổi thói quen và hình thành "công dân số"
Nhân ngày chuyển đổi số 10/10, Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) giới thiệu những bài học thành công trong lĩnh vực này khi triển khai tại cơ sở tại các địa phương.
Theo ông Ngô Hồng Khang, Chủ tịch UBND phường Bình Phước, Thành phố Đồng Nai, sự trì trệ không nằm ở việc thiếu hụt hạ tầng hay nền tảng công nghệ, mà rào cản lớn nhất chính là thói quen cố hữu và tâm lý e ngại của người dân. Dù đa số người dân đã sở hữu điện thoại thông minh, họ vẫn giữ thói quen mang hồ sơ giấy đến tận trụ sở cơ quan nhà nước, thích dùng tiền mặt trong giao dịch hằng ngày, hoặc cài đặt ứng dụng (như VNeID), nhưng lại lúng túng, phải nhờ cán bộ thao tác hộ.
Để giải quyết tận gốc rào cản này, Bình Phước không chọn cách chạy theo thành tích bằng việc cài đặt ứng dụng hộ dân. Thay vào đó, phường triển khai chiến lược mang tính chiều sâu mang tên “Bình dân học vụ số”. Chiến lược này được xây dựng trên một triết lý rõ ràng: "tuyên truyền để dân biết, giải thích để dân hiểu, hướng dẫn để dân tự làm, hỗ trợ để dân sử dụng được và kết quả cuối cùng phải để dân được hưởng lợi".
Lực lượng nòng cốt là Tổ Công nghệ số cộng đồng đã thay đổi phương pháp tiếp cận: chuyển từ việc "làm thay" sang kiên nhẫn "hướng dẫn để người dân tự làm", đặc biệt ưu tiên hỗ trợ người cao tuổi và những đối tượng yếu thế trong xã hội.
Kết quả mang lại là sự chuyển biến rõ rệt và vững chắc về chất: Người dân đã thực sự chủ động tương tác với chính quyền qua môi trường điện tử. Các con số đã nói lên tất cả: Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến trong 9 tháng đầu năm 2026 tại Trung tâm Phục vụ hành chính công đạt con số ấn tượng 100%, với 19.028 hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn. Thói quen thanh toán không dùng tiền mặt cũng lan tỏa mạnh mẽ với hơn 11.437 hồ sơ thanh toán trực tuyến.
Từ thực tiễn này, Bình Phước đã đúc kết được thông điệp cốt lõi: “Dân biết - Dân dùng - Dân hưởng lợi". Xây dựng "công dân số" - những người biết sử dụng dịch vụ công, biết thanh toán trực tuyến, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chính là việc xây dựng nền tảng con người vững chắc cho xã hội số.
Thay đổi quy trình tổ chức và quản trị dữ liệu đồng bộ
Bên cạnh việc thay đổi thói quen người dùng, việc tổ chức lại quy trình phối hợp và làm chủ dữ liệu là yếu tố then chốt, điều này được thể hiện rõ nét qua kinh nghiệm của phường Việt Hưng (Hà Nội) và Huế.
Tại phường Việt Hưng, ứng dụng “Việt Hưng kết nối” không tự nhiên ra đời, xuất phát từ một bài toán rất thiết thực: Sự ách tắc thông tin tại các tổ dân phố. Trước đây, những thông báo quan trọng thường bị "trôi" giữa hàng loạt tin nhắn trong các nhóm chat Zalo chung, khiến người dân dễ bỏ sót, còn tổ trưởng thì chật vật trong việc tổng hợp phản hồi.
Mô hình “Tổ dân phố số – Kết nối, đồng hành, phát triển” đã giải quyết triệt để vấn đề này. Thông qua ứng dụng, thông tin được phân loại minh bạch: phản ánh về vệ sinh, sửa chữa hay góp ý cộng đồng đều được chuyển đến đúng người tiếp nhận.
Ông Vũ Xuân Trường, Chủ tịch UBND phường Việt Hưng, Thành phố Hà Nội cho biết, công nghệ chỉ là công cụ, cái thực sự thay đổi là "quy trình và cách phối hợp". Mỗi công việc hiện nay đều có người phụ trách, có trạng thái theo dõi (đang xử lý, đã hoàn thành) và có phản hồi rõ ràng. Hiệu quả được đo lường bằng những chỉ số cụ thể: thời gian truyền đạt thông báo giảm từ 60 phút xuống 15 phút, thời gian phản hồi phản ánh của dân giảm từ 24 giờ xuống chỉ còn 4 giờ.
Ở tầm vĩ mô hơn, nền tảng đô thị thông minh Hue-S tại Huế đã chứng minh sức mạnh của việc tích hợp và quản trị dữ liệu. Theo ông Nguyễn Kim Tùng, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Huế, trải qua hơn 7 năm phát triển, Hue-S đã trở thành một "siêu ứng dụng" với hơn 4,3 triệu tài khoản.
Điểm đặc biệt của Hue-S là nó không chỉ đơn thuần là nơi tiếp nhận thông tin thụ động. Hệ thống có khả năng phân tích dữ liệu để chủ động "lọc ra các điểm nóng", từ đó hỗ trợ chính quyền điều hành các lĩnh vực trọng yếu như phòng cháy chữa cháy, cảnh báo ngập lụt, hay xử lý phạt nguội giao thông thông qua mạng lưới hàng trăm camera.
Sự hòa quyện trí tuệ từ các tập đoàn công nghệ lớn (Viettel, VNPT, FPT...) đã biến Hue-S thành một hệ sinh thái đồng bộ, dựa trên nguyên tắc "dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống".
Xây dựng nền tảng hợp nhất vì sự thuận tiện của người dân
Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở, trước đây, để phản ánh một bãi rác tự phát hay muốn kiểm tra thực đơn bữa ăn của con ở trường, người dân thủ đô phải chật vật tìm kiếm ứng dụng hoặc kênh phản ánh phù hợp. Sự phân mảnh này gây mất thời gian và tạo ra sự e ngại khi tiếp cận các dịch vụ công.
Mô hình iHanoi được thiết kế như một "Super App", giải quyết triệt để bài toán "Một điểm chạm, vạn tiện ích". Từ 73 ứng dụng lẻ tẻ ban đầu, iHanoi đã gom các tiện ích như Smart Police (cảnh sát thông minh), HanoiGo (giao thông), và HanoiCheck (tra cứu bữa ăn, nguồn gốc thực phẩm học đường) về chung một "mái nhà".
Những giá trị mang lại có thể đong đếm được: Gần 500.000 giờ của người dân được tiết kiệm khi thực hiện hơn 263.000 phản ánh kiến nghị (thời gian thao tác chỉ tốn 15 phút thay vì 2 tiếng tìm hiểu thủ tục như trước). Phụ huynh của gần 1,5 triệu học sinh giờ đây có một kênh thông tin chính thức, minh bạch để giám sát chất lượng bữa ăn của con em mình thay vì chờ đợi thông tin thụ động.
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội khẳng định, chuyển đổi số không có nghĩa là đua nhau ra mắt phần mềm mới. "Một nền tảng chỉ tạo ra giá trị khi có được dữ liệu chính xác, đầy đủ và các cơ quan, đơn vị thực sự vận hành dịch vụ trên đó". Chuyển đổi số thành công là khi nó giúp người dân tìm kiếm ít hơn, thao tác ít bước hơn, giải quyết công việc đơn giản và nhanh chóng hơn.
Các ứng dụng chuyển đổi số cho thấy, người dân chỉ dùng ứng dụng khi họ thấy thiết thực. Những bức xúc nhỏ nhất được lắng nghe, khi những công đoạn rườm rà được cắt bỏ, và khi sự kết nối giữa chính quyền và người dân trở nên thông suốt, minh bạch, đó chính là lúc chuyển đổi số thực sự tạo ra những giá trị bền vững cho cộng đồng.
