Nghị quyết số 71-NQ/TW: Tạo đột phá về thể chế và chất lượng giáo dục Việt Nam

Với tinh thần đó, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị được xem là bước đột phá chiến lược nhằm chấn hưng nền giáo dục, khơi dậy khát vọng phát triển và kiến tạo tương lai đất nước.

Sứ mệnh của giáo dục với vận mệnh đất nước và tương lai dân tộc

Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng, Nhà nước ta luôn khẳng định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là tương lai dân tộc; luôn luôn đặc biệt quan tâm chăm lo, có nhiều chủ trương, chính sách đầu tư cho giáo dục, xác định là đầu tư cho phát triển và ưu tiên, đi trước so với các lĩnh vực khác. Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, giáo dục đào tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với những kỳ tích phát triển của dân tộc.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, Đảng và Nhà nước ta đã coi việc “diệt giặc dốt” là một trong những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của nước Việt Nam mới. Chỉ trong vòng một năm, phong trào Bình dân học vụ đã mở hơn 75.000 lớp học, giúp trên 2,5 triệu người biết đọc, biết viết, đặt nền móng cho tinh thần “toàn dân học tập”.

Từ đó đến nay, Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc cải cách giáo dục lớn, từng bước xây dựng nền giáo dục của dân, do dân và vì dân. Bước vào thời kỳ đổi mới, quan điểm “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” tiếp tục được khẳng định và cụ thể hóa bằng nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.

Đặc biệt, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã trở thành nền tảng chiến lược cho sự phát triển giáo dục trong giai đoạn mới. Từ nghị quyết này, hai lần đổi mới chương trình giáo dục phổ thông (năm 2006 và 2018) được triển khai, chuyển mạnh từ dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tư duy giáo dục, hướng tới đào tạo con người Việt Nam toàn diện về đức, trí, thể, mỹ - phát triển con người hài hòa, năng động, sáng tạo, có tinh thần trách nhiệm xã hội.

Giai đoạn từ năm 2000 đến 2025, Việt Nam đã có những bước đi mạnh mẽ về kinh tế, chính trị và xã hội, được thúc đẩy bởi quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghệ số. Trong tiến trình đó, Giáo dục Việt Nam cũng không ngừng đổi mới, chủ động, linh hoạt, đột phá nhằm kiến tạo một nền giáo dục toàn diện, sẵn sàng thích ứng với sự phát triển của thời đại.

Công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập đã thu hút được sự quan tâm của toàn xã hội và phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu trên cả nước. Mạng lưới giáo dục được mở rộng trên khắp mọi miền đất nước, nhất là vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc ít người; có nhiều loại hình đào tạo phong phú, đa dạng, phù hợp, mang lại cơ hội học tập cho người dân ở mọi lứa tuổi.

Kết quả phổ cập giáo dục của Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao. Cả nước đã hoàn thành phổ cập giáo dục cho trẻ em 5 tuổi; phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở tiếp tục được củng cố, duy trì và từng bước đạt chuẩn ở mức độ cao hơn. Chất lượng giáo dục phổ thông cả đại trà và mũi nhọn có chuyển biến tốt, được thế giới ghi nhận. Giáo dục thường xuyên phát triển đa dạng về nội dung và hình thức.

Các cơ sở giáo dục đại học có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện qua việc gia tăng các chỉ số kiểm định và xếp hạng quốc tế. Nhiều trường đại học Việt Nam đã có mặt trong các bảng xếp hạng uy tín của thế giới và châu Á, trong đó có trường thuộc nhóm 1.000 và thậm chí nhóm 500 trường đại học hàng đầu. Quy mô đào tạo, số lượng ngành nghề được mở rộng, chất lượng đào tạo từng bước được nâng cao, đặc biệt, trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật mũi nhọn.

Chuyển đổi số cũng được đẩy manh, từng bước xây dựng và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung về cơ sở giáo dục, người học, giáo dục phổ thông, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Các cơ sở dữ liệu về hồ sơ học tập suốt đời, học bạ số, văn bằng số đã được triển khai, dự kiến ngày 15/5/2026 sẽ được khai thác, sử dụng trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Các cơ sở giáo dục đại học cũng đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học, quản lý và xây dựng mô hình trường học thông minh. 

Bên cạnh đó, đội ngũ nhà giáo có sự phát triển cả về quy mô, cơ cấu và chất lượng. Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ đã quan tâm, bổ sung một số lượng lớn biên chế cho ngành giáo dục, nhằm bảo đảm yêu cầu “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên, có trường học”, đặc biệt là tăng cường đội ngũ giáo viên cho giáo dục mầm non và tiểu học. Nhiều chính sách khuyến khích, đãi ngộ được ban hành, góp phần gia tăng đội ngũ nhà giáo, tăng cường sự gắn bó của giáo viên với nghề.

Nghị quyết 71-NQ/TW tạo bước chuyển đột phá mạnh mẽ cho giáo dục Việt Nam

Trong bối cảnh thế giới có những thay đổi sâu sắc, toàn diện, đặc biệt là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang định hình lại nền giáo dục trên phạm vi toàn cầu, các quốc gia phải xác định lại tầm nhìn và chiến lược mới cho phát triển hệ thống giáo dục trong tương lai, đưa ra những chính sách mới để phát triển, cạnh tranh và thu hút nhân tài.

Cùng với đó, đất nước đang đứng trước vận hội lịch sử để phát triển bứt phá, thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm, yêu cầu của việc xây dựng con người, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đặt ra rất cấp bách, đòi hỏi phải phát triển mạnh mẽ giáo dục và đào tạo.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo ra đời, được ví như một cuộc cách mạng mới trong giáo dục - đào tạo, với những mục tiêu lớn, cụ thể, những nhiệm vụ, giải pháp đột phá mạnh mẽ, đưa giáo dục và đào tạo Việt Nam vào dòng chảy của giáo dục thế giới. Không chỉ nhất quán quan điểm “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”, Nghị quyết số 71-NQ/TW còn khẳng định vai trò, sứ mệnh của giáo dục là “quyết định tương lai dân tộc”. Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt phát triển giáo dục - đào tạo trong tư duy quản trị quốc gia, quản trị xã hội, đưa các mục tiêu nhiệm vụ phát triển giáo dục - đào tạo thành trọng tâm trong chiến lược, quy hoạch, chính sách, chương trình, kế hoạch phát triển các lĩnh vực của quốc gia. Đặt mục tiêu lớn, tới năm 2045: Việt Nam có hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng và chất lượng, đứng vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, nhận thức về vai trò của Nhà nước trong hệ thống giáo dục và đào tạo. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm, nền tảng và dẫn dắt; đồng thời, khuyến khích huy động nguồn lực xã hội và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Việc giữ vững vai trò chủ đạo của Nhà nước là điều kiện then chốt để thúc đẩy phát triển, nhất là đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, cũng như trong định hướng đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Nghị quyết cũng đặt ra những đổi mới mang tính chiến lược. Đó là việc trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các cơ sở giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học, hướng tới mô hình tinh hoa, đẳng cấp quốc tế; là cam kết chi tối thiểu 20% ngân sách nhà nước cho giáo dục, khẳng định sự ưu tiên cao nhất về nguồn lực.

Đặc biệt, đội ngũ nhà giáo được hưởng những chính sách ưu đãi vượt trội: nâng phụ cấp tối thiểu lên 70% cho giáo viên mầm non và phổ thông, 100% cho giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn. Những quyết sách này thể hiện sự quan tâm cụ thể, thiết thực, tạo động lực để thầy, cô giáo yên tâm gắn bó với nghề.

Trên cơ sở định hướng của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngay trong năm 2025, ngành giáo dục đã xây dựng và trình Quốc hội thông qua 4 Luật gồm Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) và 4 nghị quyết gồm Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3-5 tuổi; Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Từ ngày 1/1/2026, cả 4 luật này đã chính thức có hiệu lực. Với nhiều chính sách có hiệu lực, như: lương nhà giáo được xếp cao nhất, phụ cấp nâng lên mức từ 45 đến 85%, thay đổi phân quyền trong tuyển dụng, thuyên chuyển giáo viên; cả nước thống nhất một bộ sách giáo khoa… được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy hệ thống giáo dục Việt Nam phát triển bền vững, công bằng và hội nhập trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, ngành giáo dục cũng đang tích cực triển khai Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035. Chương trình mục tiêu quốc gia đặt ra các mục tiêu cụ thể về trang bị, cải thiện cơ sở vật chất cho các cấp học, từ giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học; trong đó trọng tâm là hiện đại hóa các cơ sở giáo dục đại học và một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trọng tâm, trọng điểm; xác định rõ các đối tượng, đơn vị thụ hưởng đầu tư.

Song song cải thiện nâng cao chất lượng, ngành giáo dục tiếp tục quan tâm triển khai các giải pháp bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, đặc biệt đối với học sinh ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới và hải đảo theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW. Theo đó, trong năm 2025, đã có 108 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền được khởi công và ngày 19/3 vừa qua thêm 121 trường nội trú liên cấp tiếp tục được khởi công, nâng tổng số lên 229 trường phổ thông nội trú liên cấp, tạo điều kiện phát triển giáo dục toàn diện cho các học sinh ở 229 xã biên giới đất liền.

Cùng với việc xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, Bộ đã hoàn thành và ban hành Thông tư quy định Điều lệ trường phổ thông dân tộc nội trú. Trong đó, quy định rõ về tổ chức bộ máy, đội ngũ giáo viên, đồng thời hướng dẫn các địa phương trong việc điều động, bố trí, đào tạo và bồi dưỡng nhằm bảo đảm trường lớp có đủ giáo viên đạt chuẩn. Đồng thời, Bộ đã tham mưu và đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định về chế độ, chính sách liên quan. Theo đó, đội ngũ giáo viên giảng dạy tại các trường nội trú này sẽ được hưởng chế độ ưu đãi cao nhất trong khối các trường chuyên biệt.

Có thể khẳng định, toàn bộ các giải pháp về thể chế, cơ chế tài chính, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức hệ thống giáo dục, khi được triển khai đồng bộ, sẽ tạo ra những đột phá thực chất, mở ra nhịp tăng tốc mới cho sự phát triển của giáo dục và đào tạo trong giai đoạn tới, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.