Theo CNA, tính đến ngày 29/10, chỉ số STAR 50 (theo dõi 50 doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn trên Sàn giao dịch chứng khoán Thượng Hải) đã giảm hơn 40% trong vòng bốn tháng, khiến khoảng 480 tỷ USD giá trị vốn hóa thị trường bị xóa sổ.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đà giảm của cổ phiếu không đồng nghĩa với việc tham vọng phát triển AI của Trung Quốc bị cản trở, cũng chưa đủ cơ sở để kết luận các thị trường khác sẽ trải qua đợt điều chỉnh tương tự.
Cổ phiếu AI giảm mạnh, kỳ vọng lợi nhuận bị thử thách
Đợt bán tháo diễn ra sau khoảng hai năm cổ phiếu Trung Quốc tăng mạnh, trong đó sự hứng khởi đối với AI góp phần đẩy giá cổ phiếu công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn và robot, lên cao.
Tính đến ngày 26/10, chỉ số STAR 50 vẫn được giao dịch ở mức khoảng 100 lần tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp thành phần trong 12 tháng trước đó, dù đã giảm đáng kể so với mức đỉnh gần 250 lần.
Bên cạnh yếu tố đầu cơ và định giá cao, vấn đề căn bản hơn là khả năng chuyển hóa nhu cầu AI thành lợi nhuận bền vững. Ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Ngân hàng Natixis, cho rằng nhà đầu tư đang quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả kinh doanh trong bối cảnh chi phí đầu tư tiếp tục tăng.
Sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc cũng có thể gây sức ép lên biên lợi nhuận. Việc giảm giá để thu hút khách hàng có nguy cơ làm lợi nhuận thu hẹp, ngay cả khi nhu cầu về năng lực tính toán phục vụ AI tiếp tục tăng.
Ngoài ra, những bất ổn địa chính trị và nguy cơ hạn chế tiếp cận thị trường nước ngoài cũng tạo thêm thách thức cho các nhà cung cấp Trung Quốc.
Ông Christopher Beddor, Phó Giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại công ty Gavekal Dragonomics, nhận định đợt suy giảm này còn nằm trong xu hướng bán tháo rộng hơn tại các thị trường khu vực và diễn ra khi thanh khoản thị trường suy yếu. Ông cũng lưu ý một số doanh nghiệp AI Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc tạo doanh thu từ các mô hình AI có trọng số mở, vốn cho phép bên khác sử dụng và điều chỉnh.
Những diễn biến trên cho thấy sự phát triển nhanh của công nghệ chưa chắc bảo đảm khả năng sinh lời tương xứng. Khi quy mô đầu tư ngày càng lớn, nhà đầu tư có xu hướng xem xét kỹ hơn doanh thu, lợi nhuận và hiệu quả sử dụng vốn thay vì chỉ dựa vào triển vọng tăng trưởng.
Tham vọng AI của Trung Quốc đối mặt thách thức
Theo các chuyên gia, không nên đồng nhất đợt điều chỉnh trên thị trường chứng khoán với sự thụt lùi trong tham vọng phát triển AI của Trung Quốc. Rủi ro trước mắt là niềm tin của nhà đầu tư suy yếu có thể khiến các doanh nghiệp khó huy động vốn hơn, đặc biệt là những công ty chi tiêu lớn nhưng chưa tạo ra doanh thu đáng kể.
Dù vậy, các doanh nghiệp có vai trò chiến lược nhiều khả năng vẫn nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ nhà nước, trong khi những công ty nhỏ hơn hoặc có mô hình kinh doanh kém hiệu quả dễ bị ảnh hưởng hơn.
Ông Stephen Wong, thành viên ban điều hành Chi hội Trung Quốc Đại lục của Hiệp hội Phân tích Đầu tư Thay thế (CAIA), cho rằng đợt điều chỉnh có thể khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, làm chậm một số dự án và thúc đẩy quá trình sáp nhập, hợp nhất giữa các doanh nghiệp.
Ngành AI Trung Quốc vẫn có thể tiếp cận nhiều nguồn vốn khác nhau, gồm các quỹ được chính phủ hậu thuẫn, tín dụng ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và vốn đầu tư tư nhân. Vì vậy, mức độ phụ thuộc vào thị trường chứng khoán không phải là yếu tố duy nhất quyết định khả năng duy trì đầu tư.
Tuy nhiên, ông Stephen Wong nhấn mạnh cần phân biệt giữa việc hỗ trợ phát triển một ngành với việc bảo đảm lợi nhuận cho từng nhà đầu tư. Chính phủ có thể tạo điều kiện phát triển cơ sở hạ tầng, nghiên cứu và mở rộng năng lực công nghệ, nhưng không thể bảo đảm mọi doanh nghiệp đều xây dựng được mô hình kinh doanh bền vững hoặc mọi cổ phiếu đều có mức định giá hợp lý.
Dẫu vậy, trở ngại lớn hơn đối với tham vọng AI dài hạn của Trung Quốc vẫn là khả năng tiếp cận chip tiên tiến. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã hạn chế doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận một số bộ xử lý AI tiên tiến do nước ngoài sản xuất, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI ngày càng mạnh.
Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển các sản phẩm thay thế trong nước, nhưng các nhà sản xuất chip vẫn gặp khó khăn trong việc sản xuất bộ xử lý AI tiên tiến với số lượng đủ lớn để đáp ứng nhu cầu.
Điều này cho thấy, bên cạnh nguồn vốn và triển vọng thị trường, năng lực công nghệ và khả năng bảo đảm nguồn cung chip vẫn là những yếu tố quan trọng đối với quá trình phát triển AI của Trung Quốc.
Từ Trung Quốc nhìn ra thị trường AI toàn cầu
Đợt lao dốc của cổ phiếu AI Trung Quốc đặt ra câu hỏi liệu thị trường Mỹ và các nền kinh tế khác có đối mặt với nguy cơ điều chỉnh tương tự, trong bối cảnh nhiều tập đoàn công nghệ đã rót hàng tỷ USD vào lĩnh vực này.
Ông Kelvin Wong của OANDA cho rằng diễn biến tại Trung Quốc là lời cảnh báo về rủi ro định giá và huy động vốn, chứ chưa phải dấu hiệu cho thấy nhu cầu AI toàn cầu suy yếu. Khi nhà đầu tư bắt đầu nghi ngờ khả năng sinh lời làm nền tảng cho đà tăng kéo dài, tâm lý thị trường có thể đảo chiều nhanh chóng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần thận trọng khi so sánh Trung Quốc với Mỹ. Những tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Microsoft, Alphabet, Amazon và Meta đã có hoạt động kinh doanh quy mô lớn, tạo ra doanh thu và dòng tiền đáng kể. Đây là nền tảng tài chính giúp các doanh nghiệp duy trì đầu tư vào AI.
Ông Beddor cũng lưu ý thị trường chứng khoán Trung Quốc vận động theo những động lực riêng, khác với thị trường Mỹ và đôi khi không phản ánh đầy đủ diễn biến của chính nền kinh tế Trung Quốc. Vì vậy, khó có thể dựa vào đợt điều chỉnh tại Trung Quốc để dự báo trực tiếp diễn biến của cổ phiếu AI tại Mỹ.
Sự khác biệt này cho thấy triển vọng của từng doanh nghiệp còn phụ thuộc vào vị thế trên thị trường, năng lực sản xuất và khả năng chuyển nhu cầu công nghệ thành doanh thu, lợi nhuận thực tế.
Theo ông Kelvin Wong, những yếu tố có thể khiến giới đầu tư đánh giá lại cổ phiếu AI trên diện rộng gồm triển vọng lợi nhuận gây thất vọng của các tập đoàn công nghệ lớn tại Mỹ, điều kiện huy động vốn thắt chặt hơn và nhu cầu chip bán dẫn suy yếu.
Bài học quan trọng đối với giới đầu tư là cần phân biệt triển vọng dài hạn của công nghệ với giá trị thực tế của từng doanh nghiệp. AI vẫn có thể tiếp tục phát triển và tạo ra những thay đổi sâu rộng, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp trong lĩnh vực này đều có khả năng sinh lời tương xứng với mức định giá hiện tại.
Như ông Stephen Wong nhận định, nhà đầu tư có thể đánh giá đúng tiềm năng dài hạn của một xu hướng nhưng vẫn lựa chọn sai cổ phiếu, cơ cấu vốn hoặc mức giá đầu tư. Đây cũng là phép thử đối với làn sóng phát triển AI toàn cầu: không chỉ nằm ở tốc độ đổi mới công nghệ hay quy mô vốn rót vào, mà còn ở khả năng biến những kỳ vọng lớn thành hiệu quả kinh doanh bền vững.
