Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Giáo dục Việt Nam sẽ vận hành trên nền tảng một thể chế mới

Xây dựng thể chế mới về giáo dục

Năm 2025 từng được Bộ trưởng mô tả là một năm “khởi động nhiều việc lớn”. Bộ trưởng có thể chia sẻ về những dấu ấn nổi bật nhất của ngành Giáo dục và Đào tạo trong năm qua?

Có thể nói, dấu ấn nổi bật nhất của ngành trong năm 2025 là xây dựng thể chế mới về giáo dục, đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh và mạnh mẽ hơn của đất nước với số lượng luật, nghị quyết được ban hành trong một năm lớn nhất từ trước đến nay. Với 4 luật và 4 nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua, đây là những nền tảng pháp lý đặc biệt quan trọng để vận hành một nền giáo dục hiện đại, đồng bộ, hiệu quả trong thời gian tới.

Bộ cũng tổ chức triển khai nhiều chính sách lớn như miễn học phí cho học sinh từ mầm non đến phổ thông, hỗ trợ học phí cho học sinh ngoài công lập; xây dựng trường học liên cấp tại các xã biên giới; đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học; các đề án thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo...

Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động giảm 1 tổng cục thành vụ và giảm 6 vụ; tham mưu ban hành và ban hành theo thẩm quyền nhiều văn bản về phân cấp, phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp; chủ động thành lập đoàn kiểm tra, tổ chức tập huấn để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các địa phương.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc tổ chức thành công Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông 2025 với nhiều điểm “đặc biệt”. Đây là kỳ thi đầu tiên dành cho học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời vẫn phải bảo đảm công tác thi cho học sinh theo Chương trình 2006 chưa tốt nghiệp hoặc có nhu cầu thi lại để xét tuyển đại học; là kỳ thi lớn nhất từ trước đến nay với trên 1,1 triệu thí sinh đăng ký dự thi, tăng gần 100.000 thí sinh so với năm 2024. Kỳ thi được tổ chức trong bối cảnh sắp xếp lại hệ thống thanh tra các cấp, chấm dứt hoạt động của công an cấp huyện. Việc tổ chức kỳ thi được thực hiện với chính quyền địa phương 3 cấp nhưng công tác chấm thi, công bố kết quả thi thực hiện với chính quyền địa phương 2 cấp.

Giáo dục mũi nhọn trong năm 2025 tiếp tục được phát huy và đạt nhiều kết quả đáng tự hào. Chúng ta có 7 đoàn với 37 lượt học sinh tham dự các kỳ thi Olympic quốc tế và khu vực, toàn bộ thí sinh đều đoạt giải (gồm 13 Huy chương Vàng, 16 Huy chương Bạc và 8 Huy chương Đồng). Ngoài ra, học sinh Việt Nam cũng đoạt giải cao tại nhiều kỳ thi khác trên đấu trường quốc tế.

Có thể khẳng định, năm 2025, năm cuối nhiệm kỳ là một năm ghi nhận nhiều thành quả đáng phấn khởi, tạo tiền đề vững chắc và định hướng rõ ràng cho sự phát triển của giáo dục trong 5 năm, 10 năm và dài hạn hơn, phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.

Từ ngày 1/1/2026, bốn luật quan trọng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo vừa được Quốc hội thông qua chính thức có hiệu lực. Bộ trưởng đánh giá như thế nào về ý nghĩa của dấu mốc này?

Từ ngày 1/1/2026, với 4 luật vừa được Quốc hội thông qua gồm: Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), toàn bộ nền giáo dục Việt Nam sẽ vận hành trên nền tảng một thể chế mới.

Các luật này vừa có tính kế thừa, vừa có những đổi mới quan trọng; có luật hoàn toàn mới như Luật Nhà giáo, cũng có luật sửa đổi, bổ sung trên nền tảng pháp lý hiện hành, như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Trong đó, Luật Nhà giáo là đạo luật có ý nghĩa đầu tư cho phát triển đội ngũ, bảo đảm nhân tố then chốt trong sự phát triển của giáo dục ở cả ba cấp độ: phổ thông, đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Bốn luật được xây dựng bảo đảm tính đồng bộ, hệ thống và liên thông trong hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đây là một bước đổi mới rất quan trọng về thể chế.

Một thuận lợi lớn là từ năm 2025, giáo dục nghề nghiệp được điều chuyển từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Vì vậy, quá trình xây dựng các luật đã tính toán để bảo đảm sự đồng bộ, liên thông và hô ứng lẫn nhau giữa các quy định pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển giáo dục phổ thông, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Bên cạnh các luật, Quốc hội đã thông qua nghị quyết quan trọng. Trong đó có Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi; Nghị quyết về miễn học phí cho học sinh mầm non, phổ thông; Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo.

Như vậy, cùng với hệ thống luật là các nghị quyết mang tính chính sách đặc biệt và cơ chế thực thi cho những quyết sách đột phá. Toàn bộ nền giáo dục sẽ được vận hành trong một khuôn khổ pháp lý thuận lợi hơn; nhiều khó khăn, vướng mắc và điểm nghẽn trong quá trình thực thi pháp luật ở các giai đoạn trước sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện cho giáo dục và đào tạo phát triển bền vững trong thời gian tới.

Đặt chất lượng giáo dục ở vị trí trung tâm

Để triển khai hiệu quả Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong thời gian tới, ngành Giáo dục sẽ tập trung những giải pháp nào để nâng cao chất lượng, thưa Bộ trưởng?

Chất lượng giáo dục là một yếu tố mang tính tổng hợp, được hình thành từ toàn bộ hoạt động, quy trình và các thành tố trong nhà trường. Trong giai đoạn tới, mục tiêu phát triển giáo dục là bảo đảm tính tiên tiến, hiện đại và công bằng, đồng thời đặt chất lượng ở vị trí trung tâm.

Yếu tố then chốt quyết định chất lượng giáo dục chính là đội ngũ nhà giáo. Đội ngũ này cần được bảo đảm đầy đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và vững vàng về năng lực, trình độ. Trong thời gian qua, nhiều chính sách đã được ban hành nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo theo hướng đó.

Đối với giáo dục mầm non, khi Luật Nhà giáo và các chính sách liên quan được triển khai, chế độ, chính sách đối với giáo viên mầm non sẽ tiếp tục được cải thiện. Ban Bí thư Trung ương Đảng cũng đã có quyết định tăng biên chế cho đội ngũ giáo viên đã được tuyển dụng trong những năm gần đây, góp phần bảo đảm điều kiện thực hiện phổ cập giáo dục mầm non.

Ở mảng giáo dục phổ thông, bên cạnh việc nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ngành tập trung đào tạo giáo viên dạy các môn học mới, các môn tích hợp, nghệ thuật, thể thao và văn hóa, nhằm phát triển toàn diện người học. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi vừa đủ về số lượng, vừa bảo đảm chất lượng đội ngũ.

Đối với các trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên được thực hiện song song trong và ngoài nước. Ngành tiếp tục cử giảng viên, nghiên cứu sinh đào tạo sau đại học, đặc biệt là đào tạo tiến sĩ tại các cơ sở giáo dục uy tín ở nước ngoài nhằm tăng cường chất lượng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu.

Cùng với đó, nhiều chính sách đang được triển khai nhằm thu hút, bồi dưỡng và đào tạo nhân tài trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Công tác đào tạo mũi nhọn, bồi dưỡng học sinh giỏi trong nước và quốc tế cũng được chú trọng, qua đó, phát huy năng lực để bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ giảng viên cho các trường đại học trong tương lai.

Bên cạnh yếu tố con người, cơ sở vật chất, trường lớp học và trang thiết bị dạy học là điều kiện quan trọng bảo đảm chất lượng giáo dục. Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm lớn thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia, tập trung tăng cường cơ sở vật chất, nhất là ở vùng khó khăn; phấn đấu đến năm 2030 kiên cố hóa 100% trường lớp học.

Việc xây dựng 248 trường học tại các xã biên giới theo mô hình kết hợp nội trú, bán trú, bảo đảm điều kiện sinh hoạt và học tập cho học sinh, cùng với tăng cường trang thiết bị phục vụ dạy học bộ môn, nghệ thuật, thể dục thể thao và STEM sẽ góp phần phát triển toàn diện người học.

Song song với đó, ngành Giáo dục cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng khoa học, hiện đại. Đây là những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Nhân dịp năm mới 2026, Bộ trưởng có thông điệp gì muốn gửi tới đội ngũ nhà giáo, người học và phụ huynh?

Năm 2026 là một năm rất quan trọng đối với cả đất nước và đối với ngành Giáo dục. Cơ hội phát triển rộng mở, ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm rất lớn, nhưng đồng thời trách nhiệm cũng rất nặng nề.

Tôi mong rằng đội ngũ nhà giáo, với tất cả niềm vinh dự, trách nhiệm của mình, sẽ tiếp tục đổi mới, nhận thức đầy đủ hơn nữa vai trò, sứ mệnh, trách nhiệm và danh dự của nghề giáo, để mỗi ngày làm tốt hơn, có thể gánh vác được trọng trách lớn mà đất nước đã giao phó.

Đối với người học, tôi mong các em chủ động hơn, sáng tạo hơn, tận dụng tốt các cơ hội để không ngừng học tập, rèn luyện và phát triển bản thân, từ đó nắm bắt được những cơ hội rất lớn cho chính mình và cho đất nước trong chặng đường sắp tới.

Tôi cũng mong rằng các thầy cô giáo, các nhà quản lý giáo dục và người học đều tìm thấy niềm vui trong công việc dạy và học của mình.

Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể quý vị phụ huynh đã luôn đồng hành cùng các thầy cô và học sinh của ngành Giáo dục trong suốt thời gian vừa qua và trong thời gian tới.

Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!