Đồng chí Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng giám đốc TTXVN, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương hội kiến đồng chí Hoàng Minh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo trước Tọa đàm.
Ảnh: Minh Quyết - TTXVN
Trước khi diễn ra buổi tọa đàm, đồng chí Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng giám đốc TTXVN, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương hội kiến đồng chí Hoàng Minh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tọa đàm được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với các điểm cầu khu vực miền Trung - Tây Nguyên và khu vực phía Nam. Đồng chí Hoàng Minh Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đến dự, trao đổi các nội dung của chuyên đề.
Tại buổi tọa đàm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã chia sẻ về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 và những điểm mới; Việc sắp xếp, bố trí lại các trường học trong cả nước; các cơ sở giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa; sự nghiêm túc trong và đổi mới các kỳ thi; Cách thức truyền thông trước những vấn đề nóng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo cũng như định hướng truyền thông các vấn đề lớn của ngành trong thời kỳ...
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng đã dành thời gian phân tích ba vấn đề lớn của ngành giáo dục như: Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, công bằng, chất lượng cho mọi người dân; Tập trung phát triển nhân lực trình độ, có kỹ năng đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới; Nâng tầm hệ thống cơ sở giáo dục đại học thành trung tâm nghiên cứu ngang tầm khu vực trên thế giới.
Một trong những vấn đề được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh là cần giải quyết áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm từ những nguyên nhân căn bản của hệ thống, trong đó có sự mất cân đối giữa nhu cầu học tập và khả năng đáp ứng về trường, lớp.
Theo Bộ trưởng, áp lực tuyển sinh lớp 10 hiện không diễn ra đồng đều trên cả nước mà tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn, đô thị, những nơi dân số tăng nhanh nhưng tốc độ xây dựng trường, lớp chưa theo kịp. Khi chưa đủ trường, đủ lớp, chưa có đủ chỗ học tốt, học sinh phải cạnh tranh để giành cơ hội vào trường, kéo theo áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm và nguy cơ phát sinh tiêu cực. Vì vậy, giải pháp căn cơ là từng bước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên và chất lượng giáo dục đồng đều hơn. Khi cung đáp ứng được cầu, việc vào học sẽ từng bước chuyển từ tư duy “tuyển sinh” sang “tiếp nhận vào học”, để học sinh được bố trí học ở nơi thuận tiện, gần nhà, không phải cạnh tranh gay gắt để có một chỗ học tốt.
“Khi không phải cạnh tranh nữa thì áp lực học thêm, dạy thêm rồi gian lận chỗ nọ, chỗ kia sẽ giảm rất nhiều”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu quan điểm.
Cùng với bảo đảm điều kiện trường, lớp, Bộ trưởng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đối với phân luồng học sinh sau Trung học Cơ sở. Phân luồng là chủ trương đúng nhằm tạo điều kiện để mỗi học sinh lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, sở trường, sở thích. Tuy nhiên, đã có giai đoạn việc phân luồng được thực hiện khá cứng nhắc thông qua hạn chế chỉ tiêu vào lớp 10, nhất là lớp 10 công lập, với mong muốn hướng một bộ phận học sinh sang học nghề. Trong khi tâm lý xã hội vẫn tập trung vào con đường học Trung học Phổ thông, việc hạn chế chỉ tiêu khiến học sinh phải cạnh tranh mạnh hơn, làm gia tăng áp lực thi cử, học thêm, dạy thêm.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, mục tiêu tiến tới phổ cập Trung học phổ thông và tương đương bao gồm cả Trung học Phổ thông, trung học nghề và giáo dục thường xuyên cấp Trung học Phổ thông. Do đó, phân luồng không nên được thực hiện bằng cách đặt ra “rào chắn”, mà phải tạo ra những lựa chọn thực sự có chất lượng để người học tự quyết định con đường phù hợp. Muốn học sinh lựa chọn học nghề thì phải nâng cao chất lượng và sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp, thay vì hạn chế cơ hội học Trung học Phổ thông. Với sự thay đổi trong cách tiếp cận này, số học sinh vào lớp 10 trong năm vừa qua tăng 24% so với năm trước.
Trong những vấn đề cốt lõi, Bộ trưởng đề cập đến vấn đề ứng dụng AI trong nhà trường. Theo Bộ trưởng, vấn đề này cần được nhìn nhận trên hai phương diện: sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ dạy và học; đồng thời trang bị cho học sinh kiến thức, năng lực sử dụng AI. Thời gian qua, các trường phổ thông đã khá chủ động trong ứng dụng AI. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng xây dựng khung năng lực số, khung giáo dục AI; cùng với đó là nhiều hoạt động đào tạo, tập huấn của các tổ chức, hiệp hội và các sáng kiến xã hội. Qua quá trình tự học và chia sẻ kinh nghiệm, việc sử dụng AI hỗ trợ soạn bài, thiết kế bài học và giảng dạy đang dần trở thành hoạt động quen thuộc của nhiều giáo viên. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để học sinh sử dụng AI hiệu quả, có kiểm soát.
Theo Bộ trưởng, trước tốc độ phát triển của công nghệ, việc sử dụng và học về AI là xu hướng không thể đứng ngoài. Cách tiếp cận phù hợp là “học thông qua dùng và dùng để học; học để dùng tốt hơn”. Tuy nhiên, AI cũng là “con dao hai lưỡi”. Nếu thiếu hướng dẫn, học sinh có thể lệ thuộc vào công nghệ, để AI làm thay những công việc vốn cần chính các em tư duy, phân tích và giải quyết vấn đề. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành và phát triển tư duy - một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục. Do đó, AI phải hỗ trợ chứ không thay thế quá trình học tập. Học sinh cần được hướng dẫn cách khai thác công nghệ để tìm hiểu kiến thức, phát triển tư duy và năng lực giải quyết vấn đề, thay vì sử dụng AI đơn thuần để tìm kiếm đáp án.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng nền tảng giáo dục thông minh quốc gia theo định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Hiện có hai trường đại học tham gia xây dựng, hợp tác với các tập đoàn lớn nước ngoài và tiến hành thực nghiệm tại một số nơi ở Hà Nội. Khác với các công cụ AI thông thường chủ yếu trả lời câu hỏi của người dùng, nền tảng phục vụ giáo dục phải có khả năng dẫn dắt quá trình học. Hệ thống được định hướng vừa là thư viện tri thức, vừa là nền tảng học trực tuyến, đồng thời đóng vai trò như một “gia sư”, người đồng hành với học sinh. Khi học sinh đặt câu hỏi, AI không cung cấp ngay đáp án mà gợi ý cách tiếp cận, hướng tìm hiểu và từng bước giúp người học tìm ra giải pháp.