Báo động nạn hàng giả dịch chuyển lên môi trường số

Đó là một trong những nội dung trọng tâm được các đại biểu, chuyên gia tập trung thảo luận tại hội thảo “Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ trong sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa”, do Báo Bảo vệ pháp luật, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao tổ chức vào sáng 30/9 tại Hà Nội.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã có hiệu lực, đặt ra những yêu cầu mới về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khai thác tài sản trí tuệ và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Hưng, Phó Tổng Biên tập Báo Bảo vệ pháp luật nhấn mạnh trong nền kinh tế tri thức và kỷ nguyên số, sở hữu trí tuệ không chỉ là vấn đề bảo vệ quyền, mà ngày càng trở thành nguồn lực phát triển, tài sản của doanh nghiệp và là thước đo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Cùng với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng ngày càng đa dạng, tinh vi, không còn giới hạn trong không gian thương mại truyền thống mà đang dịch chuyển mạnh lên môi trường số.

Do đó, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện pháp luật, mà quan trọng hơn là làm thế nào để pháp luật đi vào cuộc sống, được thực thi nghiêm minh, đồng bộ và hiệu quả. Việc bảo vệ sở hữu trí tuệ chính là bảo vệ môi trường kinh doanh bình đẳng, giúp người làm thật, doanh nghiệp chân chính không bị yếu thế trước các hành vi vi phạm.

Làm rõ hơn về bức tranh thực tế, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết nạn hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ đang diễn biến hết sức phức tạp trên không gian mạng. Các mặt hàng vi phạm nổi cộm kéo dài từ thời trang, hàng tiêu dùng, điện tử, thực phẩm cho đến dược phẩm, mỹ phẩm, vật liệu xây dựng... Phương thức, thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi. Đối tượng vi phạm có thể sử dụng nhiều tài khoản, thường xuyên thay đổi thông tin, tách biệt địa điểm quảng cáo, giao dịch, lưu kho và giao nhận hàng hóa, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể vi phạm, thu thập chứng cứ và tô chức kiêm tra, xử lý.

Ông Nguyễn Đức Lê cũng chỉ ra những bất cập lớn trong công tác thực thi hiện nay. Nổi bật là việc xác minh quyền và đánh giá dấu hiệu vi phạm còn tốn nhiều thời gian do thiếu nguồn dữ liệu thông nhất để cơ quan thực thi có thể tra cứu, xác minh nhanh. Bên cạnh đó, dữ liệu phục vụ xử lý vi phạm còn phân tán ở nhiều bộ, ngành; công tác giám định, thu thập chứng cứ điện tử trên môi trường số có tính chất liên tỉnh, xuyên biên giới phức tạp; đồng thời năng lực nghiệp vụ của cán bộ thực thi trước các thủ đoạn công nghệ mới vẫn cần tiếp tục được nâng cao và chuẩn hóa.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã lắng nghe và thảo luận nhiều tham luận thiết thực xoay quanh các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ trong sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa.

Trình bày tham luận “Tăng cường kiểm tra, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới - Chủ động ngăn chặn hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ”, ông Đoàn Ngọc Toàn, Phó trưởng phòng 3, Chi Cục Điều tra Chống buôn lậu, Cục Hải quan, Bộ Tài Chính đã nhấn mạnh tầm quan trọng của tăng cường kiểm tra, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới, chủ động phát hiện và ngăn chặn từ sớm, từ xa hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Dũng, Trưởng phòng Thanh tra và Giải quyết khiếu nại, Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã mang đến tham luận về hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác phối hợp xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Từ góc độ thực tiễn doanh nghiệp, đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) cũng đã đưa ra những kinh nghiệm xây dựng, quản trị và bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.