Từ vụ cô giáo bị hành hung: Cần khôi phục quyền uy ngành sư phạm

Trước vấn đề này, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, về góc độ nhìn nhận lại cơ chế kỷ luật học đường, tăng cường giáo dục nhân cách và bảo vệ quyền uy sư phạm chính đáng.

Thưa ông, tối 20/10, mạng xã hội đã lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh có hành vi hành hung giáo viên ngay trong lớp học. Theo hình ảnh từ clip, khi cô giáo đang giảng bài trên bục giảng, một nam sinh bất ngờ lao tới, dùng tay đấm vào đầu nữ giáo viên. Sự việc được cho là xảy ra tại Trường Trung học Phổ thông (THPT) Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội. Từ vụ việc này, theo ông, đâu là những vấn đề cốt lõi cần nhìn nhận để phòng ngừa bạo lực học đường?

Vụ việc một nam sinh hành hung cô giáo ngay trong lớp học tại Hà Nội khiến dư luận bàng hoàng. Hình ảnh người thầy bị tấn công tại chính nơi mình đang thực hiện nhiệm vụ giáo dục không chỉ gợi lên sự phẫn nộ mà còn đặt ra câu hỏi nhức nhối: Điều gì đang xảy ra với những chuẩn mực ứng xử trong nhà trường?

Một học sinh có thể bất đồng với giáo viên, có thể không đồng tình với lời phê bình, thậm chí có quyền phản ánh những hành vi thiếu chuẩn mực của người dạy. Nhưng không một lý do nào cho phép sử dụng nắm đấm để giải quyết bất đồng. Khi bạo lực xuất hiện trên bục giảng, vấn đề đã vượt khỏi phạm vi vi phạm nội quy thông thường, trực tiếp xâm phạm sự an toàn, nhân phẩm của con người và thách thức những giá trị căn bản của đạo học.

Không nên từ một vụ việc kết luận về sự xuống cấp đạo đức của cả thế hệ học sinh. Tuy nhiên, cũng không thể chỉ xem đó là biểu hiện bồng bột nhất thời. Đằng sau một hành vi bạo lực có thể là sự tương tác phức tạp giữa đặc điểm tâm lý cá nhân, quá trình giáo dục, môi trường gia đình và những tác động xã hội.

Từ góc độ tâm lý học tội phạm, hành vi bạo lực có thể phát sinh khi cảm xúc tiêu cực gia tăng, khả năng đánh giá hậu quả suy giảm và cơ chế tự kiềm chế không phát huy tác dụng. Vì vậy, người trẻ cần được rèn luyện khả năng chịu đựng thất vọng, chấp nhận lời phê bình, giải quyết bất đồng và nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với hành vi của mình.

Bên cạnh đó, giáo dục không thể chỉ chú trọng điểm số, thành tích, thi cử mà phải quan tâm đúng mức đến việc hình thành năng lực tự chủ, ý thức kỷ luật và nhân cách. Tự do không đồng nghĩa với tùy tiện; phản biện không đồng nghĩa với chống đối.

Ông có đề xuất giải pháp gì để khôi phục kỷ cương học đường, bảo vệ giáo viên nhưng vẫn bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục?

Khi sự an toàn của người thầy ngay trong lớp học cũng có thể bị đe dọa, chúng ta cần nhìn lại không chỉ hành vi của học sinh mà cả những quan niệm, chính sách và phương thức giáo dục đang được thực hiện.

Ở đây, cần đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa kiểm soát bên trong và kiểm soát bên ngoài. Kiểm soát bên trong là lương tâm, lòng tự trọng, khả năng tự chủ và ý thức trách nhiệm. Kiểm soát bên ngoài là những chuẩn mực, quy tắc, sự giám sát và các biện pháp xử lý của gia đình, nhà trường, xã hội.

Một nền giáo dục tốt phải hình thành được khả năng tự kiểm soát, đồng thời duy trì những giới hạn hành vi rõ ràng. Khi cả hai cơ chế này cùng suy yếu, nguy cơ xuất hiện hành vi lệch chuẩn có thể gia tăng.

Từ kinh nghiệm nghiên cứu hành vi phạm tội, tôi cho rằng không thể phòng ngừa bạo lực chỉ bằng những lời khuyên đạo đức chung chung. Người trẻ phải được rèn luyện khả năng chịu đựng thất vọng, chấp nhận lời phê bình, giải quyết bất đồng và nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với hành vi của mình. Bởi giáo dục nhân cách không chỉ là dạy học sinh biết điều gì đúng, mà còn phải giúp các em đủ bản lĩnh lựa chọn điều đúng ngay cả khi đang tức giận.

Tôi đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổng kết thực tiễn thi hành, đánh giá tác động và nghiên cứu sửa đổi Thông tư 19 (Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT ngày 15/9/2025 của Bộ GD&ĐT quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh) theo hướng tăng khả năng phân hóa hành vi, bổ sung những biện pháp giáo dục, quản lý và can thiệp phù hợp đối với trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái diễn. Những biện pháp này phải có căn cứ pháp lý, quy trình minh bạch, quyền giải trình, cơ chế giám sát và bảo đảm quyền học tập của người chưa thành niên.

Cùng với đó, cần xây dựng quy trình xử lý rõ ràng đối với các hành vi bạo lực, đe dọa bạo lực; cơ chế bảo vệ người bị xâm hại; phương án can thiệp tâm lý và quản lý học sinh có nguy cơ cao. Trách nhiệm của hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm, gia đình và cơ quan chức năng trong từng giai đoạn phòng ngừa, phát hiện, xử lý cũng cần được xác định cụ thể.

Điều cần khôi phục không phải sự hà khắc mà là tính nghiêm minh và hiệu lực thực tế của kỷ luật học đường. Người thầy phải được bảo vệ khi thực hiện đúng chức trách; những hành vi xúc phạm, đe dọa, hành hung giáo viên cần được xử lý kịp thời, nghiêm minh. Đồng thời, giáo viên cũng phải chịu trách nhiệm khi lạm dụng quyền hạn, xúc phạm hoặc gây tổn thương cho học sinh.

Từ vụ việc học sinh hành hung giáo viên tại Hà Nội, theo ông, Việt Nam cần làm gì để khôi phục quyền uy sư phạm, giữ nghiêm kỷ luật học đường nhưng vẫn bảo đảm quyền trẻ em và xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, thượng tôn pháp luật, thưa ông?

Đích đến của kỷ luật không phải khiến học sinh khiếp sợ người thầy mà là giúp các em biết tôn trọng giới hạn, hình thành ý thức tự giác và chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Theo tôi, cần khôi phục quyền uy sư phạm, bảo đảm người thầy được bảo vệ khi thực hiện đúng chức trách; đồng thời xử lý nghiêm những hành vi xúc phạm, đe dọa, hành hung giáo viên. Quyền uy sư phạm không phải quyền lực tuyệt đối mà phải được thực hiện bằng tri thức, đạo đức, sự công tâm và trách nhiệm nghề nghiệp.

Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng quy trình xử lý rõ ràng đối với các hành vi bạo lực học đường, xác định trách nhiệm của nhà trường, gia đình và cơ quan chức năng; tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh. Bảo vệ trẻ em không đồng nghĩa với việc giúp các em né tránh trách nhiệm.

Xin trân trọng cảm ơn ông!