Khoản đầu tư kỷ lục
Tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo lớp Columbia. Ảnh: Wikimedia Commons
Theo tờ The EurAsian Times, Hải quân Mỹ đã vừa phê duyệt gói hợp đồng đóng tàu ngầm có giá trị lớn nhất từ trước đến nay, trị giá 76,6 tỷ USD, để đóng 14 tàu ngầm hạt nhân thế hệ mới, đồng thời thúc đẩy phát triển tên lửa phòng không phóng từ tàu ngầm. Đánh dấu bước đi quan trọng trong chiến lược hiện đại hóa sức mạnh hải quân và củng cố năng lực răn đe hạt nhân giữa lúc Washington ngày càng lo ngại khoảng cách với Trung Quốc đang thu hẹp trong lĩnh vực tác chiến dưới nước.
Trong thỏa thuận, tập đoàn General Dynamics Electric Boat sẽ đảm nhận đóng 5 tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo lớp Columbia. Đây là thế hệ tàu ngầm chiến lược mới được thiết kế để thay thế đội tàu lớp Ohio đã phục vụ nhiều thập kỷ, qua đó duy trì năng lực răn đe hạt nhân trên biển của Mỹ trong nhiều năm tới.
Song song với đó, General Dynamics Electric Boat và HII-Newport News Shipbuilding sẽ cùng đóng thêm 9 tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Virginia trong giai đoạn tài khóa 2025-2029.
Bộ Hải quân Mỹ cho biết các hợp đồng mới sẽ thúc đẩy quá trình tái thiết lực lượng tàu ngầm, đồng thời tăng cường sức mạnh của bộ ba răn đe hạt nhân gồm tên lửa đạn đạo trên bộ, máy bay ném bom chiến lược và tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo.
Phó Đô đốc Robert Gaucher, Giám đốc Chương trình Tàu ngầm Hải quân Mỹ, nhận định khoản đầu tư lịch sử này thể hiện cam kết lâu dài của Washington trong việc duy trì ưu thế dưới biển và hiện đại hóa năng lực hạt nhân chiến lược.
Lớp Columbia được xem là ưu tiên mua sắm hàng đầu của Hải quân Mỹ nhờ khả năng sống sót cao và đóng vai trò nòng cốt trong năng lực răn đe hạt nhân trên biển. Trong khi đó, lớp Virginia tiếp tục được đánh giá là nền tảng tác chiến đa nhiệm chủ lực có khả năng tàng hình, tấn công tầm xa và triển khai nhiều loại vũ khí trong các môi trường tác chiến khác nhau.
Sau các hợp đồng mới, Hải quân Mỹ đã ký hợp đồng đóng tổng cộng 7 tàu lớp Columbia, đồng thời sở hữu 26 tàu lớp Virginia đang hoạt động và thêm 23 chiếc khác dự kiến được chế tạo trong thời gian tới.
Phát triển tên lửa phòng không phóng từ tàu ngầm
Tên lửa hành trình Tomahawk được phóng từ tàu ngầm ở ngoài khơi Bahamas. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)
Bên cạnh việc mở rộng đội tàu ngầm, Hải quân Mỹ cũng đang theo đuổi một năng lực hoàn toàn mới là tên lửa phòng không có thể phóng trực tiếp từ tàu ngầm.
Theo dự thảo chương trình Naval Modular Missile (NMM), Washington muốn phát triển một dòng tên lửa đánh chặn dạng module với ít nhất bốn biến thể khác nhau phục vụ nhiều nhiệm vụ.
Đáng chú ý nhất là phiên bản NMM ER-S, loại tên lửa phòng không tầm xa dự kiến được tích hợp trên các biến thể tương lai của tàu ngầm lớp Virginia.
Hiện nay, tàu ngầm Mỹ chủ yếu được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk, tên lửa chống hạm Harpoon, ngư lôi và tên lửa đạn đạo Trident, nhưng chưa có hệ thống phòng không chuyên dụng để đối phó máy bay hoặc các mục tiêu trên không.
Nếu chương trình thành công, đây sẽ là lần đầu tiên tàu ngầm Mỹ có khả năng đánh chặn máy bay, trực thăng săn ngầm hoặc thiết bị bay không người lái ngay khi vẫn hoạt động dưới mặt nước hoặc ở trạng thái nổi một phần, qua đó tăng đáng kể khả năng tự bảo vệ trong các vùng biển có mức độ đe dọa cao.
Hiện chưa quốc gia nào đưa vào biên chế hệ thống tên lửa phòng không phóng từ tàu ngầm. Đức đang phát triển hệ thống IDAS dựa trên tên lửa IRIS-T, có thể khai hỏa từ ống phóng ngư lôi cỡ 533 mm, song dự án vẫn chưa được triển khai rộng rãi.
Trung Quốc tăng tốc thu hẹp khoảng cách
Hình ảnh tàu ngầm Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã
Mặc dù Hải quân Mỹ vẫn được đánh giá giữ lợi thế về tác chiến dưới nước, nhiều báo cáo cho thấy Trung Quốc đang nhanh chóng rút ngắn khoảng cách.
Hiện Trung Quốc sở hữu lực lượng hải quân lớn nhất thế giới tính theo số lượng tàu chiến, với khoảng 234 chiến hạm, trong khi Hải quân Mỹ có khoảng 219 chiếc.
Về tàu ngầm, Mỹ hiện vận hành khoảng 66-71 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, gồm tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo, tàu ngầm tấn công và tàu ngầm mang tên lửa hành trình.
Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu khoảng 60 tàu ngầm, gồm 6 tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo, 6 tàu ngầm tấn công hạt nhân và 48 tàu ngầm diesel-điện, trong đó 12 chiếc được trang bị hệ thống đẩy không phụ thuộc không khí (AIP), giúp hoạt động êm hơn và duy trì thời gian lặn lâu hơn.
Các chuyên gia nhận định Bắc Kinh đã đạt nhiều tiến bộ trong phát triển tàu ngầm hạt nhân. Những mẫu mới như Type 095 và Type 096 được kỳ vọng sở hữu khả năng tác chiến tương đương các tàu ngầm hiện đại của Mỹ và Nga, đồng thời có thể mang tên lửa hành trình phóng từ ống phóng thẳng đứng.
Theo kế hoạch đóng tàu dài hạn của Hải quân Mỹ, số lượng tàu ngầm của nước này có thể giảm xuống còn khoảng 47 chiếc vào cuối thập niên trước khi dần phục hồi trong nhiều thập kỷ tiếp theo. Ngược lại, Bộ Quốc phòng Mỹ dự báo Trung Quốc có thể nâng quy mô hạm đội tàu ngầm lên khoảng 80 chiếc vào năm 2035, trong đó gần 20 tàu sử dụng năng lượng hạt nhân.
Một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cũng cho thấy năng lực đóng tàu ngầm của Trung Quốc đang tăng rất nhanh. Chỉ trong ba năm gần đây, nước này đã hạ thủy từ 7 đến 8 tàu ngầm Type 093B cùng nhiều tàu ngầm thông thường Type 039C, phản ánh tốc độ sản xuất vượt xa giai đoạn trước.
Dù vậy, giới phân tích cho rằng Washington vẫn duy trì ưu thế về chất lượng nhờ toàn bộ đội tàu ngầm đều sử dụng năng lượng hạt nhân với khả năng hoạt động xa, lâu dài và sức mạnh tác chiến vượt trội. Việc đầu tư thêm 14 tàu ngầm mới cùng phát triển năng lực phòng không dưới nước được xem là những bước đi quan trọng nhằm giúp Mỹ bảo toàn lợi thế trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt với Trung Quốc dưới lòng đại dương.