Theo truyền thông Qatar ngày 17/9, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, đã đăng trên mạng xã hội X một phiên bản của phương trình Taylor kèm theo thông điệp liên quan đến cuộc chiến với Mỹ. Phương trình Taylor là công thức được các ngân hàng trung ương sử dụng để xác định lãi suất.
Ông viết: “Chúng ta hãy xem liệu một đợt tăng lãi suất có thể mở eo biển Hormuz hay tạo ra được dù chỉ một thùng dầu hay không. Không thể dùng 25 điểm cơ bản để mở một eo biển. Đó là phần bù rủi ro của eo biển Hormuz và chúng tôi quyết định mức đó”.
Vài giờ sau bài đăng của ông Ghalibaf, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã thực sự tăng lãi suất cơ bản thêm 25 điểm cơ bản.
Ngay từ đầu cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran ngày 28/2, ông Ghalibaf thường xuyên sử dụng các lập luận tài chính để chỉ trích cách chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến hành cuộc xung đột, đồng thời chỉ ra khả năng Iran gây tổn hại kinh tế cho Mỹ nếu Mỹ không thay đổi cách tiếp cận. Giờ đây, ông chuyển sang toán học.
Ông Chris Beauchamp, chuyên gia phân tích thị trường tại tập đoàn IG Group, bình luận: “Đây là một cách tuyên truyền chính trị ấn tượng của Iran”.
Phương trình Taylor mà ông Ghalibaf nêu ra là gì?
Đây là công thức mà các nhà kinh tế sử dụng để ước tính mức lãi suất mà ngân hàng trung ương nên áp dụng dựa trên lạm phát và tình trạng của nền kinh tế.
Được nhà kinh tế học John Taylor xây dựng vào đầu những năm 1990, quy tắc này liên hệ lãi suất quỹ liên bang của Mỹ với lạm phát và “chênh lệch sản lượng”, tức là mức chênh lệch giữa sản lượng kinh tế thực tế và sản lượng tiềm năng.
Ở dạng đơn giản nhất, công thức là: Lãi suất = lạm phát + 0,5 (khoảng cách sản lượng) + 0,5 (lạm phát − 2%) + 2%.
Điều này có nghĩa là lãi suất nên tăng khi lạm phát vượt mục tiêu 2% hoặc khi sản lượng kinh tế vượt mức tiềm năng. Lãi suất sẽ giảm khi lạm phát suy yếu hoặc nền kinh tế hoạt động dưới mức tiềm năng.
Tuy nhiên, phương trình này chỉ là chuẩn tham chiếu chứ không phải quy tắc được tuân thủ nghiêm ngặt. Các nhà hoạch định chính sách tại Fed cân nhắc nhiều yếu tố kinh tế khác khi quyết định lãi suất.
Cuộc chiến Iran có phải là yếu tố khiến Mỹ tăng lãi suất?
Các chuyên gia cho rằng thuế quan của ông Trump, cú sốc năng lượng và hoạt động đầu tư mạnh mẽ vào làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đã khiến áp lực lạm phát tiếp tục ở mức cao.
Ngày 16/9, khi Fed tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đây là lần tăng đầu tiên trong 3 năm. Trong bài phát biểu sau quyết định tăng lãi suất, Chủ tịch Fed Kevin Warsh cho biết giao tranh tái diễn giữa Mỹ và Iran khiến giá xăng dầu tăng đã góp phần thuyết phục các quan chức Fed ủng hộ tăng lãi suất. Ông Warsh nói: “Không thể né tránh những điểm nóng trên khắp thế giới”.
Ông Beauchamp tại IG Group nhận định: “Theo cách gián tiếp, cuộc chiến Iran là động lực lớn dẫn đến đợt tăng lãi suất này, dù không ai muốn thừa nhận điều đó. Giá năng lượng tăng vọt kết hợp với lợi suất tăng đã đẩy Fed vào thế bí, không còn lối thoát”.
Bà Susannah Streeter, chiến lược gia đầu tư tại công ty Wealth Club, cho rằng không thể phủ nhận các hành động đáp trả của Iran nhằm vào Mỹ và các đồng minh của Mỹ trên khắp khu vực vùng Vịnh đã làm gia tăng những lo ngại về nguồn cung năng lượng và khiến các dự báo lạm phát nóng hơn. Bà nói: “Bất ổn địa chính trị kéo dài và giá dầu thô tăng cao chắc chắn là những vấn đề then chốt đằng sau quyết định tăng lãi suất của Fed”.
Iran có đang quyết định lãi suất Mỹ?
Các chuyên gia khẳng định rằng câu trả lời là không. Bà Streeter lưu ý rằng dù cuộc chiến ở Trung Đông và giá dầu tăng chắc chắn là một yếu tố trong quyết định của Fed, nhưng không phải là những yếu tố duy nhất được xem xét.
Bà giải thích: “Quy mô chi tiêu của các công ty AI siêu quy mô cũng đang lan tỏa trong nền kinh tế, với đầu tư vốn mạnh mẽ và nhu cầu trong nước bền bỉ làm gia tăng áp lực lạm phát, vì vậy các nhà hoạch định chính sách sẽ phải xem xét toàn bộ bức tranh. Do đó, dù Tehran có thể được cho là đã tác động đến một số yếu tố ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của Mỹ, đặc biệt thông qua tác động của cuộc xung đột đối với nguồn cung và giá dầu, nhưng nước này không quyết định lãi suất Mỹ”.
Bà Streeter cho rằng Fed đang phản ứng trước một loạt điều kiện kinh tế rộng hơn nhiều.
Ẩn ý sau phương trình của ông Ghalibaf?
Hồi tháng 3, Chủ tịch Quốc hội Iran nhiều lần sử dụng mạng xã hội để bình luận về thị trường và giá năng lượng, đồng thời chỉ trích những nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump nhằm tác động đến giá dầu kỳ hạn. Ông lập luận rằng các động thái tài chính không thể tạo ra nhiên liệu thực tế tại các trạm xăng.
Tháng 8, ông Ghalibaf đăng một hình ảnh có dòng chữ “Make America Hungry Again” (Làm cho nước Mỹ đói kém trở lại), bắt chước khẩu hiệu “Make America Great Again” (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) của ông Trump, kèm các số liệu về tình trạng thiếu lương thực và nạn đói tại Mỹ.
Bà Negar Mortazavi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, cho rằng: “Điểm mà ông Ghalibaf muốn nhấn mạnh là việc Mỹ tăng lãi suất không thể mở lại eo biển Hormuz hay bù đắp nguồn cung dầu bị gián đoạn. Quy tắc Taylor mà ông sửa đổi đã đưa Hormuz và Bab el-Mandeb vào một công thức vốn chỉ liên quan đến lạm phát và sản lượng kinh tế. Ông đang sử dụng chính ngôn ngữ của Fed để lập luận rằng chi phí kinh tế của cuộc chiến phụ thuộc một phần vào an ninh hàng hải, yếu tố mà Tehran có thể tác động”.
Bà nói thêm rằng đây là tuyên bố về đòn bẩy của Iran chứ không phải một đề xuất nghiêm túc về việc xác định lãi suất. Bà nói: “Thời điểm đăng bài rất đáng chú ý: ông đăng thông điệp khi Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm. Những bài đăng liên quan đến tài chính được ông đưa ra liên tục nhằm khiến công chúng Mỹ nhận thức rõ hơn về chi phí của cuộc chiến thông qua giá cả, thị trường và chính sách tiền tệ”.
