Người đứng đầu Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo thương mại toàn cầu vẫn duy trì khả năng chống chịu, nhưng tình trạng phong tỏa và các điểm nghẽn kéo dài có thể đẩy giá cả tăng cao, trong khi việc không hiện đại hóa các quy tắc thương mại có nguy cơ làm mất 10% mức tăng trưởng tiềm năng.
Tổng Giám đốc WTO, bà Ngozi Okonjo-Iweala cho rằng thương mại toàn cầu đang đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng nhất trong 80 năm qua khi các điểm nghẽn chuỗi cung ứng tại eo biển Hormuz đe dọa giá lương thực và phân bón toàn cầu.
Phát biểu với hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ bên lề Diễn đàn Công cộng của WTO tại Geneva, bà Ngozi Okonjo-Iweala cho biết hệ thống thương mại toàn cầu vẫn duy trì khả năng chống chịu, nhưng cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông đặt ra một phép thử lớn đối với 166 quốc gia thành viên của tổ chức.
Bà lưu ý rằng thương mại hàng hóa toàn cầu đã tăng mạnh ngoài dự kiến, ở mức 4,6% trong năm nay, bất chấp các sức ép địa chính trị, trong khi 72% tổng thương mại toàn cầu vẫn tiếp tục vận hành theo các quy tắc của WTO.
Dự báo ban đầu về tăng trưởng thương mại hàng hóa nói chung là 1,9% cho cả năm, nhưng mức tăng trưởng 3,2% trong quý I đã vượt kỳ vọng.
Bà Okonjo-Iweala cho biết một phần đáng kể động lực tăng trưởng đến từ sự gia tăng mạnh mẽ của thương mại liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), vốn được thúc đẩy bởi các thỏa thuận thuế quan thấp hoặc bằng 0 áp dụng đối với 3.000 tỷ USD hàng hóa bán dẫn và chip được vận chuyển trên toàn cầu.
Bà Okonjo-Iweala kêu gọi thận trọng khi đánh giá tính bền vững của xu hướng này, đồng thời cảnh báo rằng những lợi ích kinh tế từ hoạt động thương mại đang bùng nổ này vẫn tập trung chủ yếu ở Bắc Mỹ và Đông Á, làm dấy lên những lo ngại về tính bao trùm của thị trường toàn cầu.
Bà Okonjo-Iweala cho biết các nguồn dự trữ quốc gia đã tạm thời giúp bảo vệ thị trường trước những cú sốc do tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz gây ra cho đến nay, nhưng việc phong tỏa kéo dài tại tuyến đường thủy trọng yếu này chắc chắn sẽ dẫn đến chi phí nông nghiệp cao hơn.
Các ước tính trước đây của WTO cho thấy nếu giá dầu thô đạt 90 USD/thùng, tăng trưởng thương mại nói chung có thể giảm 0,5 điểm phần trăm, trong khi giá dầu thô hiện nay đã vượt ngưỡng này.
Các hãng vận tải biển đã duy trì khối lượng thương mại bằng cách chuyển hướng tàu qua các tuyến đường thay thế, nhưng bà Okonjo-Iweala cảnh báo rằng những hành trình vòng xa hơn này đang làm phát sinh các khoản phụ phí lớn, đặt ra nghi vấn về tính ổn định lâu dài của chuỗi cung ứng hiện nay.
Các chính phủ trên toàn thế giới đang xây dựng những kế hoạch dự phòng nhằm bảo vệ nền kinh tế trước nguy cơ các điểm nghẽn trọng yếu tiếp tục bị gián đoạn trong tương lai, trong khi sự kết hợp giữa bất ổn chuỗi cung ứng và những thay đổi nhanh chóng về công nghệ đã thúc đẩy thêm các cuộc thảo luận nội bộ tại WTO về sự cần thiết phải cải tổ các quy tắc thương mại toàn cầu cho phù hợp với thế kỷ này.
Bà Okonjo-Iweala lưu ý rằng cải cách thể chế toàn diện là yếu tố then chốt để bảo đảm phát triển toàn cầu công bằng, đồng thời cho rằng khuôn khổ hiện nay của WTO thường xuyên không đáp ứng được nhu cầu của các quốc gia đang phát triển.
Bà Okonjo-Iweala kêu gọi các nước đang phát triển tham gia xây dựng các chính sách được hiện đại hóa nhằm bảo đảm họ cũng có thể nắm bắt các cơ hội kinh tế, trong khi những cải cách được đề xuất sẽ tập trung khắc phục các cơ chế thể chế hoạt động không hiệu quả và giúp ngăn các quốc gia này bị bỏ lại phía sau.
Một báo cáo gần đây của WTO được công bố trong khuôn khổ Diễn đàn Công cộng ước tính rằng sự sụp đổ của hợp tác đa phương và việc không hiện đại hóa các quy định có thể làm mất tới 10% mức tăng trưởng kinh tế toàn cầu tiềm năng vào năm 2050.
