Nhận diện 13 'điểm nghẽn' chuyển đổi số trong hệ thống cơ quan Nhà nước

Chuyển đổi số không còn là câu chuyện ứng dụng công nghệ đơn thuần, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và cung cấp dịch vụ công.

Những năm gần đây, nhiều nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc, góp phần thay đổi cách thức vận hành của các cơ quan Nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tiến trình này vẫn đang gặp không ít khó khăn.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chỉ rõ 13 điểm nghẽn chuyển đổi số trong hệ thống cơ quan Nhà nước cần được tháo gỡ đồng bộ để chuyển đổi số trở thành động lực phát triển.

Thể chế chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn

Điểm nghẽn lớn nhất được xác định nằm ở lĩnh vực thể chế. Theo đánh giá, một số văn bản hướng dẫn thi hành các luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 vẫn chưa được ban hành đúng tiến độ. Nhiều quy định pháp luật cũng chưa được đánh giá đầy đủ tác động trước khi ban hành, dẫn tới quá trình triển khai gặp nhiều lúng túng.

Chú thích ảnh
Giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến vẫn còn nhiều bất cập khi vẫn yêu cầu người dân xuất trình bản giấy.

Trong khối cơ quan Đảng vẫn còn văn bản tồn đọng và nhiều văn bản cần tiếp tục hoàn thiện. Khối cơ quan Quốc hội còn thiếu các quy định về quản lý, vận hành và bảo đảm an toàn thông tin đối với các nền tảng số. Trong khi đó, khối Chính phủ vẫn còn các văn bản nợ đọng cần hoàn thành.

Đáng chú ý, nhiều khung kiến trúc quan trọng như khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, khung kiến trúc dữ liệu, khung quản trị dữ liệu và từ điển dữ liệu của các bộ, ngành vẫn chưa được ban hành đầy đủ, gây ảnh hưởng đến việc triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Hạ tầng số còn nhiều khoảng trống

Nhóm điểm nghẽn thứ hai liên quan đến hạ tầng số. Nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn còn tình trạng thiếu điện lưới, lõm sóng, khiến khoảng cách số giữa các địa phương tiếp tục gia tăng.

Bên cạnh đó, mạng bảo mật liên thông giữa các cơ quan hiện mới được triển khai trong khối cơ quan Đảng, trong khi nhiều khối cơ quan khác chưa được kết nối, ảnh hưởng đến mục tiêu chuyển đổi số đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị.

Thiết bị đầu cuối chưa đáp ứng yêu cầu

Một trở ngại rất cấp bách khác là thiếu thiết bị làm việc. Kết quả khảo sát của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy có khoảng 192.000 máy tính, tương đương gần 30%, không đáp ứng cấu hình tối thiểu phục vụ công việc.

Trong bối cảnh mọi nghiệp vụ đang được chuyển lên môi trường số, việc thiếu thiết bị hoặc thiết bị có cấu hình thấp khiến cán bộ không thể khai thác hiệu quả các nền tảng số, làm giảm hiệu quả chuyển đổi số tại cơ sở.

Thiếu quy hoạch tổng thể về hạ tầng tính toán

Điểm nghẽn thứ tư là hạ tầng tính toán. Hiện nay, các trung tâm dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu ngành, địa phương cũng như các trung tâm tính toán AI chưa được rà soát thống nhất trong quy hoạch phát triển.

Việc chưa xác định rõ phương án đầu tư theo hướng dùng chung, tự đầu tư hay thuê ngoài có nguy cơ dẫn tới quá tải hoặc lãng phí nguồn lực trong tương lai.

Theo đánh giá, việc quy hoạch sớm còn giúp chủ động chuẩn bị nguồn điện, thiết bị và nhân lực vận hành trong bối cảnh nhu cầu tính toán AI tăng rất nhanh.

An toàn thông tin vẫn là điểm yếu

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là an toàn thông tin. Theo đó, 48,5% hệ thống mạng nội bộ vẫn chưa đề xuất hoặc chưa được phê duyệt hồ sơ cấp độ an toàn thông tin.

Trong khi đó, việc bảo đảm an toàn đối với thiết bị đầu cuối và các trung tâm dữ liệu phân tán tại các bộ, ngành, địa phương cũng còn nhiều bất cập.

Điều này phản ánh nhận thức cũng như cách thức triển khai an toàn thông tin tại nhiều cơ quan vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số.

Tiến độ xây dựng dữ liệu còn chậm

Điểm nghẽn thứ sáu nằm ở dữ liệu số. Theo đánh giá, tiến độ xây dựng các cơ sở dữ liệu và phát triển dữ liệu chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt gây khó khăn trong triển khai các dịch vụ công trực tuyến.

Dữ liệu chưa đầy đủ và chưa đồng bộ khiến nhiều quy trình vẫn phải xác minh thủ công, làm giảm hiệu quả xử lý hồ sơ.

Nền tảng số thiếu đồng bộ

Nền tảng số quốc gia và nền tảng chuyên ngành cũng đang là một điểm nghẽn lớn. Nhiều nền tảng triển khai chậm; các hệ thống đã đưa vào sử dụng lại hoạt động chưa ổn định, thiếu thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, khó tích hợp và còn phức tạp trong quá trình sử dụng.

Điều này không chỉ ảnh hưởng tới người dân và doanh nghiệp mà còn gây khó khăn cho đội ngũ công chức trực tiếp giải quyết công việc tại cơ sở.

Chất lượng dịch vụ công trực tuyến chưa như kỳ vọng

Điểm nghẽn thứ tám liên quan trực tiếp đến người dân. Theo đánh giá, chất lượng dịch vụ công trực tuyến còn nhiều hạn chế.

Nguyên nhân xuất phát từ việc cải cách thủ tục hành chính chưa triệt để; dữ liệu chưa bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống"; việc kết nối giữa Cổng Dịch vụ công quốc gia với các cơ sở dữ liệu còn chậm; nhiều thủ tục vẫn phải thực hiện song song cả điện tử và giấy.

Đặc biệt, tỷ lệ người dân tự thực hiện hồ sơ trực tuyến còn thấp, phần lớn vẫn phải nhờ cán bộ hỗ trợ.

Kinh tế dữ liệu chưa hình thành rõ nét

Mặc dù dữ liệu đang được tạo lập với tốc độ nhanh, nhưng kinh tế dữ liệu vẫn chưa thực sự hình thành.

Theo báo cáo, dù hành lang pháp lý đã từng bước được hoàn thiện, việc triển khai các chính sách chia sẻ dữ liệu và xây dựng sàn giao dịch dữ liệu còn rất chậm.

Trong khi đó, nghiên cứu của OECD cho thấy việc chia sẻ dữ liệu giữa Nhà nước và doanh nghiệp có thể tạo thêm từ 1-2,5% tăng trưởng GDP.

Xã hội số phát triển chưa tương xứng

Việc cấp danh tính số thông qua VNeID đã đạt kết quả tích cực, song nhiều nền tảng số khác phục vụ học tập, y tế, tài chính, giáo dục, việc làm hay quản trị xã hội vẫn phát triển chậm, nhất là các nền tảng do khu vực công cung cấp.

Điều này khiến người dân chưa được hưởng đầy đủ lợi ích mà chuyển đổi số mang lại.

Thiếu nhân lực chất lượng cao

Theo đánh giá, cả ba nhóm nhân lực gồm chuyên gia, lực lượng triển khai và cộng đồng đều chưa đáp ứng yêu cầu.

Đặc biệt, các vị trí tổng công trình sư và kiến trúc sư trưởng cho các hạ tầng, hệ thống lớn vẫn chưa tuyển dụng được.

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện chuyển đổi số tại các cơ quan vừa thiếu, vừa yếu. Người dân cũng cần tiếp tục được nâng cao kỹ năng số và nhận thức về an toàn thông tin.

Giải ngân còn chậm

Theo đánh giá, tiến độ giải ngân các nguồn lực dành cho chuyển đổi số còn chậm, làm gia tăng chi phí cơ hội và gây lãng phí nguồn lực.

Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, né tránh quyết định đầu tư cũng như những vướng mắc trong cơ chế quản lý tài chính hiện hành.

Kỷ luật thực thi chưa nghiêm

Điểm nghẽn cuối cùng là kỷ luật thực thi. Theo đánh giá, ở một số đơn vị thuộc cả bốn khối cơ quan, việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số vẫn chưa nghiêm, làm ảnh hưởng đến tiến độ chung của chương trình chuyển đổi số quốc gia.

Đây được xem là yếu tố có tính quyết định bởi dù thể chế, hạ tầng hay nguồn lực có được đầu tư đầy đủ nhưng nếu kỷ luật thực thi không được bảo đảm thì hiệu quả chuyển đổi số sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Theo các chuyên gia, đây là đánh giá tổng thể, khách quan về 13 điểm nghẽn. Những khó khăn này được nhận diện trải rộng trên toàn bộ chuỗi chuyển đổi số, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng đến nguồn nhân lực, tài chính và tổ chức thực hiện.

Các điểm nghẽn này không tồn tại riêng lẻ, mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Hạ tầng chưa đồng bộ sẽ ảnh hưởng đến dữ liệu và nền tảng; dữ liệu chưa hoàn thiện sẽ làm giảm chất lượng dịch vụ công; trong khi thiếu nhân lực, chậm giải ngân và kỷ luật thực thi chưa nghiêm sẽ khiến nhiều nhiệm vụ tiếp tục bị kéo dài.

Việc tháo gỡ đồng bộ 13 điểm nghẽn không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà còn tạo nền tảng để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp, đồng thời mở ra dư địa mới cho phát triển kinh tế số, xã hội số và quốc gia số trong giai đoạn tiếp theo.

XM/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc Choi Kyo-jin theo dõi màn hình hiển thị kịch bản gian lận trong kỳ thi kế toán thuế quốc gia trong phiên họp toàn thể của Ủy ban Giáo dục tại Quốc hội ở Seoul, Hàn Quốc ngày 16/11/2026. Ảnh: Yonhap

Từ nỗi lo gian lận bằng AI tại Hàn Quốc đến bài toán quản trị AI trong giáo dục Việt Nam

Trước kỳ thi đại học toàn quốc ngày 19/11, Hàn Quốc khẩn trương tăng cường các biện pháp ngăn chặn gian lận bằng AI, kính thông minh và camera siêu nhỏ. Những thách thức này đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam trong việc hoàn thiện quản trị AI, bảo đảm công bằng thi cử và thúc đẩy chuyển đổi số giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 57.

Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải ngân vốn cho khoa học

Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải ngân vốn cho khoa học

Được ưu tiên bố trí nguồn lực để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" nhưng đến hết tháng 10/2026, Hà Nội mới giải ngân khoảng 34,4% kế hoạch vốn đầu tư công dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bảo vệ trẻ em trước nội dung độc hại do AI tạo ra: Thách thức mới của chuyển đổi số

Bảo vệ trẻ em trước nội dung độc hại do AI tạo ra: Thách thức mới của chuyển đổi số

Theo nghiên cứu của Childlight, số báo cáo liên quan đến AI và xâm hại tình dục trẻ em tăng hơn 8.400% trong hai năm. Những hình ảnh giả mạo có thể bị lợi dụng để đe dọa, tống tiền trẻ em, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong việc phát triển AI an toàn và tăng cường bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Phát triển AI an toàn: Bài toán đặt ra với Việt Nam từ cuộc đua Mỹ - Trung

Phát triển AI an toàn: Bài toán đặt ra với Việt Nam từ cuộc đua Mỹ - Trung

Cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát rủi ro khi công nghệ ngày càng có khả năng tự vận hành. Với Việt Nam, bài toán không chỉ là đẩy nhanh ứng dụng AI mà còn phải xây dựng cơ chế quản trị an toàn, bảo đảm công nghệ phát triển phục vụ con người.

Từ chiến lược nguồn nhân lực AI của Trung Quốc nhìn về chiến lược của Việt Nam

Từ chiến lược nguồn nhân lực AI của Trung Quốc nhìn về chiến lược của Việt Nam

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, Trung Quốc đang đẩy mạnh đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào giáo dục phổ thông nhằm xây dựng thế hệ nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kinh nghiệm này gợi mở nhiều vấn đề đối với Việt Nam trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, nhất là yêu cầu đổi mới giáo dục, phổ cập kiến thức AI và chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.