Đưa pháp luật lên không gian số, ngăn chặn lừa đảo từ cơ sở

Đổi mới cách tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần người dân

Trong bối cảnh chuyển đổi số, mạng xã hội đang trở thành kênh tuyên truyền, phổ biến pháp luật hiệu quả. Nắm bắt xu hướng này, nhiều chiến sĩ công an tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương đã đổi mới cách truyền tải thông tin qua những video ngắn, tình huống giả định sinh động, dễ hiểu.

Thông qua hình ảnh trực quan và các clip tuyên truyền, lực lượng công an cảnh báo người dân, từ thanh thiếu niên đến người cao tuổi, về những thủ đoạn lừa đảo như giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án; mạo danh người thân vay tiền; tuyển cộng tác viên trực tuyến, dụ dỗ đầu tư tài chính ảo hoặc sử dụng công nghệ Deepfake giả mạo khuôn mặt, giọng nói.

Không chỉ tuyên truyền trên môi trường mạng, lực lượng công an còn trực tiếp đến các khu công nghiệp, khu dân cư, trường học để hướng dẫn người dân nhận diện, phòng tránh lừa đảo. Tại Bắc Ninh, Phòng An ninh mạng Công an thành phố đã phối hợp tổ chức các buổi tuyên truyền cao điểm với chủ đề “Chủ động nhận diện, kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng”.

Nội dung được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng. Với công nhân, người lao động, lực lượng chức năng cảnh báo các chiêu trò lợi dụng nhu cầu tìm việc, vay vốn, hỗ trợ tài chính, mời chào “việc nhẹ lương cao”, cho thuê trọ giá rẻ hoặc lôi kéo đánh bạc trực tuyến.

Tại khu dân cư, người dân được hướng dẫn nhận diện thủ đoạn giả danh cơ quan nhà nước, điện lực, ngân hàng; lừa trúng thưởng, đầu tư tiền ảo, mua bán trực tuyến, làm nhiệm vụ nhận hoa hồng và phát tán đường link độc hại để chiếm đoạt tài khoản.

Đối với học sinh, trọng tâm là kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực, không truy cập đường link lạ hoặc tải ứng dụng không rõ nguồn gốc. Khi bị đe dọa, dụ dỗ hoặc nghi ngờ lừa đảo, các em cần lưu giữ bằng chứng, báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng, không tự giải quyết một mình.

Nhận diện thủ đoạn, kết nối dữ liệu để ngăn chặn lừa đảo

Theo Trung tá Lê Anh Tuấn, Phó Trưởng phòng Phòng, chống tội phạm sử dụng không gian mạng, xâm phạm trật tự an toàn xã hội, Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an), hiện nay, sinh viên có thể đối mặt với những lời mời thực tập giả mạo, tin nhắn nhờ chuyển tiền từ tài khoản người quen hoặc cuộc gọi giả danh người thân trong tình huống khẩn cấp.

“Việc thường xuyên sử dụng mạng xã hội, thành thạo các ứng dụng công nghệ không đồng nghĩa với khả năng tự bảo vệ trước những tình huống lừa đảo phức tạp. Điều quan trọng, mỗi người phải hình thành thói quen kiểm chứng thông tin, bình tĩnh trước những yêu cầu bất thường và biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết”, Trung tá Lê Anh Tuấn nhấn mạnh.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều giải pháp như làm sạch dữ liệu thuê bao, xác thực sinh trắc học trong giao dịch, kết nối dữ liệu căn cước công dân và phối hợp với các nền tảng số để ngăn chặn vi phạm. A05 cũng tăng cường triệt phá các đường dây lừa đảo, phối hợp gửi tin nhắn cảnh báo và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân. Nhờ vậy, trong 9 tháng năm 2026, tỷ lệ tội phạm lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam giảm 20% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, một trong những khó khăn hiện nay là hoạt động lừa đảo thường diễn ra trên nhiều nền tảng. Đối tượng có thể tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội, dẫn dụ bằng tin nhắn hoặc cuộc gọi, sau đó chiếm đoạt tiền qua tài khoản ngân hàng. Trong khi đó, mỗi tổ chức thường chỉ nắm giữ một phần thông tin như số điện thoại, đường dẫn độc hại hoặc tài khoản nhận tiền.

Bên cạnh giải pháp công nghệ và phối hợp liên ngành, mỗi người dân cũng cần hình thành thói quen tự bảo vệ trước những nguy cơ trên không gian mạng. Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc chiều 14/11, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, Báo cáo viên pháp luật Trung ương, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia nhấn mạnh, quy tắc phòng ngừa có thể khái quát bằng 3 bước “Chậm, ngắt, kiểm”: Chậm lại để không quyết định khi bị thúc ép; ngắt cuộc gọi, nhóm chat hoặc đường link có dấu hiệu bất thường; kiểm chứng thông tin qua kênh độc lập do mình chủ động tìm kiếm.

Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, người dân cần dừng giao dịch, lưu giữ chứng cứ như ảnh chụp màn hình, tin nhắn, thời điểm, số tài khoản, đường dẫn; khóa hoặc đổi thông tin truy cập từ thiết bị an toàn, liên hệ ngân hàng và báo cơ quan Công an để được hỗ trợ.

“Hệ miễn dịch số không hình thành từ một buổi tuyên truyền. Cơ quan và tổ dân phố nên tổ chức truyền thông định kỳ theo tình huống: giả danh, tin đồn quy hoạch, mất tài khoản Zalo, đường link giả, lộ dữ liệu. Mỗi tình huống chỉ cần ngắn, dễ nhớ, có số điện thoại hoặc kênh xác minh rõ. Cần thiết lập kênh chính thức để người dân báo tin nghi lừa đảo, tin đồn hoặc nội dung giả mạo. Kênh đó phải có người trực, quy tắc tiếp nhận và thời hạn phản hồi. Bên cạnh đó, cơ quan cần hạn chế chia sẻ ảnh chụp giấy tờ, danh sách dân cư, lịch công tác chi tiết và dữ liệu nhạy cảm qua nhóm không được kiểm soát”, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu đề xuất.

Theo đó, định kỳ nên diễn tập theo vai. Ví dụ: một cán bộ nhận cuộc gọi giả danh lãnh đạo yêu cầu chuyển tiền; một tổ dân phố nhận bản đồ quy hoạch chưa rõ nguồn; một người dân bị chiếm tài khoản. Sau diễn tập, rút kinh nghiệm về đầu mối, ngôn ngữ trả lời và bước bảo toàn chứng cứ.