Sóng ngầm sông Lô: Kỳ 1: Tàn phá đất nông nghiệp, đe dọa sạt lở đê kè

Sông Lô những ngày nước lớn, là điềukiện thích hợp để các tàu khai thác cát hoạt động. 

Ngược dòng sông Lô từ Phú Thọ,Vĩnh Phúc lên Tuyên Quang, đâu đâu cũng bắt gặp các tàu khai thác cát rầm rậptrên sông, cùng với đó là hàng trăm xà lan vận chuyển cát, sỏi, hối hả chạy ngược,xuôi để tiêu thụ. Giữa dòng là vậy, còn hai bên bờ thì hàng trăm ha đất bãi, bờsoi màu mỡ của người dân đang bị mất dần. 

Chỉ trên một đoạn sông ngắn chảyqua huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, có đến hàng chục tàu cuốc, tầu cẩu đang rầm rộkhai thác, rúng động cả khúc sông. Trên sông Lô thuộc địa phận xã Tử Đà, huyệnPhù Ninh, một số tàu của Công ty Cổ phần phát triển đầu tư Thái Sơn đã tiếnsâu vào bờ khai thác cát, hậu quả là bờ sông bị sạt lở, tạo thành những vách dựngđứng cao 4-5m. Hàng ngàn m3 đất nông nghiệp trồng ngô của người dân đã bị cuốntrôi. “Của đau con xót”, họ phải gạt nước mắt, vội vàng chặt những cây ngô sắp cho bắp để làm thức ăn cho trâu, bò. Bởinếu không chặt thì cũng bị cuốn trôi theo dòng nước. Đáng lưu ý, trạm bơm thủylợi cung cấp nước cho cánh đồng lúa của xã Tử Đà, gần vị trí mỏ khai thác, cũngđang đứng trước nguy cơ bị đổ sập.

Không chỉ diện tích đất soi bãiđang dần bị biến mất, mà đất ở của người dân dọc hai bờ sông Lô cũng đang đứngtrước hoàn cảnh tương tự, khiến người dân bức xúc và lo lắng. Bà Hồ ThịThanh Kiên, ở khu 1, xã Hạ Giáp, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ cho biết,Công ty cổ phần xây dựng và cơ khí Phương Nam khai thác cát sỏi ở khu vực này,có hôm khai thác chỉ cánh nhà còn 5 -7m. 

 nên

Đến nay, sạt lở đã tiến sát vào tườngrào của gia đình bà. Bà đã nhiều lần kiến nghị lên cấp trên. Cán bộ huyện đãvề, nhưng cũng không giải quyết được gì.Tình trạng tương tự cũng xảy raTuyên Quang. Soi Đông Trai, thuộc xã Đông Thọ, huyện Sơn Dương với diện tíchhơn 10ha cũng đã bị biến mất hoàn toàn khỏi bản đồ sau khi các đơn vị tiến hànhkhai thác cát tại khu vực này. 

Nhiều đoạn đê kè xung yếu của sông Lô đoạnqua xã Lâm Xuyên, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang đã bị sạt lở nghiêm trọng,khoảng cách từ chân đê đến mép sông rộng từ hơn 100m, nay đã bị thu hẹp chỉ còn30m, khiến người dân không khỏi bức xúc, lo lắng cho sự an toàn của tuyến đê.Chị Dương Thị Liên, thôn Quyết Tiến,xã Lâm Xuyên, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang cho biết, tình trạng khai tháccát sỏi trên sông Lô đã khiến nhiều diện tích đất hoa màu của bà con bị sạt lở. 

Trước đây, gia đình chị có hơn 1.000m2, nhưng bị sạt lở nên chỉ còn khoảng300m2. Bờ sông bây giờ cũng đã tiến gần đến sát chân đê, vừa qua, nước lên to mấpmé tràn đê. Bà con nơi đây mong muốn, chính quyền cần kiên quyết ngăn chặn tìnhhình trạng khai thác cát sỏi tràn lan ở lòng sông như hiện nay, để người dânyên tâm sản xuất.

Theo bà Dương Thị Phương Nhung, Chủtịch UBND xã Lâm Xuyên, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, tuyến đê xung yếuqua địa phận xã dài hơn 4km, nay đã xuất hiện một số vị trí sạt lở nghiêm trọng,đặc biệt là khu vực cống Cầu Xa. UBND xã đã có báo cáo và kiến nghị lên cấptrên để có hướng khắc phục.

Còn tại Vĩnh Phúc, để chống sạt lởđất nông nghiệp đoạn qua xã Đôn Nhân, huyện Sông Lô, năm 2016, UBND tỉnh VĩnhPhúc đã cho đầu tư dự án kè chống sạt lở với tổng số vốn thực hiện là 19 tỷ đồng.Tuy nhiên, hiện nay do đất nông nghiệp nằm tiếp giáp với dự án kè tiếp tục bị sạtlở, nên nhà thầu không thể thi công dự án theo bản vẽ thiết kế thi công đã đượcphê duyệt. 

Chị Nguyễn Thị Loan, thôn Yên Mỹ,xã Đôn Nhân, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc khẳng định, Công ty Trách nhiệm hữuhạn Thái An khai thác cát trên đoạn sông này đã làm sạt lở nhiều diện tích đấtnông nghiệp của bà con. Đặc biệt tuyến đê xung yếu của địa phương trước đây đãtừng bị vỡ, được nhà nước đầu tư xây dựng lại, nay cũng bị sạt lở nhiều nơi. Bàcon đã có nhiều kiến nghị nhưng vẫn không được giải quyết.

Ông Dương Văn Sơn, Phó Chủ tịchUBND huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc cũng thừa nhận, có nhiều nguyên nhân dẫn đếntình trạng sạt lở bờ sông, trong đó có việc nạo vét dòng sông, khai thác cát, sỏi.Bởi vì bản chất của khai thác cát sỏi là lấy đi cát sỏi của lòng sông, mỗi nămcó thể tới hàng triệu khối, khiến mực nước càng ngày càng tụt sâu xuống, dẫn tớinguy cơ sạt lở càng lớn.

Một nghịch lý là, doanh nghiệp khai thác cát sỏithu lợi nhuận đã gây sạt lở đê kè, đất ở, bờ soi, đất sản xuất nông nghiệp củangười dân, nhưng chính quyền sở tại lại vẫn tiếp tục cho các đơn vị này hoạt động.Và hàng năm, nhiều tỷ đồng từ ngân sách nhà nước lại được chi ra để xây dựngđê, kè chống sạt lở cho chính những hệ lụy từ việc khai thác cát, sỏi này gây nên.