Thiết bị bay không người lái đánh chặn của Lữ đoàn độc lập 114 thuộc Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ của Quân đội Ukraine. Ảnh: Bộ Tổng tham mưu Quân đội Ukraine/Telegram
Theo tờ El Pais, các loại UAV và tên lửa tầm xa do Ukraine tự phát triển đang giúp Kiev mở rộng khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, trong bối cảnh Moskva đối mặt với tình trạng thiếu hụt hệ thống phòng không. Chiến lược này không chỉ nhằm gây sức ép lên các mục tiêu chiến lược của Nga, mà còn hướng tới cô lập bán đảo Crimea.
Vũ khí mới và bước chuyển trong chiến lược tấn công
Những đám khói bốc lên từ các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt của Nga đang trở thành hình ảnh mà Ukraine coi là bằng chứng cho hiệu quả của thế hệ vũ khí mới. Theo các nguồn tin tại Kiev, một trong những hệ thống đang được sử dụng là chương trình tên lửa - UAV Bars-SM, phát triển từ năm 2025 và hiện đã trở thành một thành tố quan trọng trong kho vũ khí tấn công của Ukraine.
Bars-SM được thiết kế để tấn công các mục tiêu kiên cố, trong đó có các cơ sở tại Moskva, St. Petersburg và khu vực miền Nam nước Nga. Trên hướng Nam, các đợt tập kích bằng UAV cũng đang gây sức ép lớn lên bán đảo Crimea, nơi Nga kiểm soát từ năm 2014.
Theo các chuyên gia quân sự Ukraine, chiến dịch hiện nay có hai hướng chính: tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu bên trong lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở năng lượng; đồng thời gia tăng sức ép lên Crimea thông qua các đòn đánh vào đường bộ, cầu, đường sắt và phà. Ngày 24/6, Ukraine đã cắt nguồn điện tới Sevastopol, thành phố lớn nhất Crimea, sau khi tấn công nhà máy điện chính tại đây.
Dù các kết quả này chỉ được coi là “thắng lợi từng phần”, giới quan sát cho rằng chúng phản ánh một xu hướng chưa từng có kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt vào Ukraine tháng 2/2022. Sau hơn 52 tháng giao tranh, với tổn thất nặng nề cho cả hai bên, Kiev ngày càng chứng tỏ khả năng đưa chiến sự vào sâu trong lãnh thổ Nga.
Vadim Kushnikov, Tổng biên tập trang phân tích quốc phòng Militarnyi, nhận định các cuộc tấn công nhằm vào Moskva và St. Petersburg là những chiến dịch phức tạp và tinh vi nhất từng được lực lượng Ukraine thực hiện. Theo ông, thành công này đến từ sự cải thiện mạnh mẽ về hệ thống dẫn đường, liên lạc và tầm bắn của các loại vũ khí mới.
Tuy nhiên, yếu tố quan trọng khác là những hạn chế ngày càng rõ trong năng lực phòng không của Nga. Theo chuyên gia này, Moskva đang thiếu tên lửa đất đối không, khiến UAV và tên lửa Ukraine có nhiều cơ hội xuyên thủng các khu vực từng được bảo vệ chặt chẽ. Dù vậy, ông nhấn mạnh rằng nếu không có quá trình hiện đại hóa nhanh chóng của Ukraine, những đòn tấn công như vậy cũng khó có thể thực hiện.
Kiev đặt cược vào công nghệ và sản xuất trong nước
Cựu Thứ trưởng Quốc phòng Ukraine, Alina Frolova cho rằng Kiev đã tăng đáng kể năng lực sản xuất các loại vũ khí tấn công tầm trung và tầm xa. Theo bà, Ukraine cũng đang tạm thời giành lợi thế trong cuộc chạy đua công nghệ, dù ưu thế này không chắc sẽ kéo dài mãi.
Bà Frolova cho rằng Nga đang đối mặt với nhiều khó khăn cùng lúc, từ thiếu nhân lực, công nghệ, tài chính cho tới tác động của các lệnh trừng phạt. Trong khi đó, Ukraine hiện có một chiến lược rõ ràng hơn dưới sự điều hành của Bộ trưởng Quốc phòng Mikhail Fedorov, người từng phụ trách lĩnh vực chuyển đổi số trước khi được bổ nhiệm hồi tháng 1.
Dưới thời ông Fedorov, quân đội Ukraine tập trung mạnh hơn vào phát triển công nghệ, tự động hóa và mở rộng sản xuất vũ khí trong nước. Ông cho biết các lực lượng Ukraine đang liên tục làm suy yếu tiềm lực quân sự của Nga, phá vỡ hậu cần và tấn công các mục tiêu quan trọng sâu sau chiến tuyến. Theo ông, UAV hiện gây ra hơn 90% tổn thất của Nga trên chiến trường.
Mục tiêu cô lập Crimea
Theo bà Alina Frolova, xét từ góc độ quân sự, việc cô lập Crimea có thể khả thi hơn so với khu vực Donbass nhờ đặc điểm địa lý. Chiến lược hiện nay của Kiev không phải là mở một cuộc tấn công tổng lực, mà từng bước cô lập bán đảo bằng cách cắt đứt các tuyến tiếp tế, hậu cần và hạ tầng trọng yếu.
Theo bà, nếu Nga mất khả năng duy trì nguồn cung nhiên liệu, điện, nước và hậu cần cho lực lượng đồn trú tại Crimea, việc kiểm soát bán đảo sẽ trở nên vô cùng khó khăn. Mục tiêu cuối cùng của chiến dịch là làm suy yếu khả năng hiện diện quân sự của Moskva tại đây, trong đó cầu Kerch – tuyến kết nối trực tiếp giữa Nga và Crimea – tiếp tục được xem là mục tiêu chiến lược mà Kiev muốn vô hiệu hóa.
Chuyên gia Vadim Kushnikov cũng cho rằng Crimea hiện là một trong những trung tâm hậu cần và quân sự quan trọng nhất của Nga, đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp cho các chiến dịch ở miền Nam Ukraine. Vì vậy, việc cô lập bán đảo sẽ làm giảm đáng kể năng lực tác chiến của Moskva trên toàn bộ mặt trận phía Nam.
Cuộc đua công nghệ quân sự
Song song với chiến lược nhằm vào Crimea, Ukraine cũng tăng cường các cuộc tập kích vào sâu trong lãnh thổ Nga. Theo một số doanh nghiệp quốc phòng Ukraine, việc có thể tấn công nhiều lần vào cùng một mục tiêu, trong đó có một số cơ sở lọc dầu lớn gần Moskva, là kết quả của quá trình nghiên cứu và phát triển kéo dài nhiều tháng.
Một trong những sản phẩm tiêu biểu là tổ hợp Bars, có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách tới gần 1.000 km, tốc độ hành trình cao và thời gian hoạt động kéo dài. Hệ thống này sử dụng kết hợp nhiều công nghệ dẫn đường hiện đại, cho phép nhận diện mục tiêu và tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không.
Tuy nhiên, Bars chỉ là một phần trong hệ sinh thái vũ khí mới mà Ukraine đang xây dựng. Những năm gần đây, Kiev đã liên tục đưa vào sử dụng nhiều loại tên lửa hành trình và UAV cảm tử do trong nước phát triển như FP-5 "Flamingo", FP-1, FP-2, Liutyi hay Morok. Điểm chung của các loại vũ khí này là chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với các tên lửa hành trình hiện đại của phương Tây, nhưng vẫn đủ khả năng tấn công các mục tiêu chiến lược ở khoảng cách xa.
Theo các chuyên gia, việc Mỹ chưa cung cấp tên lửa hành trình Tomahawk như đề nghị nhiều lần của Tổng thống Zelensky đã buộc Ukraine phải lựa chọn con đường phát triển năng lực nội địa. Chính quá trình này đã thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine tăng tốc, từ sản xuất UAV, tên lửa cho tới các hệ thống điều khiển và tác chiến điện tử.
Ông Kushnikov cho rằng Kiev hiện theo đuổi hai hướng song song. Một mặt, Ukraine tiếp tục đàm phán với Mỹ và các đồng minh nhằm tìm kiếm các loại vũ khí tầm xa tiên tiến. Mặt khác, nước này tập trung phát triển chương trình tên lửa trong nước với sự hỗ trợ ngày càng lớn từ các đối tác châu Âu, nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn viện trợ bên ngoài.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo lợi thế công nghệ hiện nay của Ukraine chưa chắc sẽ duy trì lâu dài. Cuộc xung đột đã bước sang giai đoạn cạnh tranh về năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng sản xuất công nghiệp, trong đó cả Nga và Ukraine đều không ngừng thích ứng với chiến thuật của đối phương.
Rõ ràng sau hơn bốn năm xung đột, cuộc xung đột Nga - Ukraine đang chứng kiến một bước chuyển đáng chú ý. Nếu giai đoạn đầu được định hình bởi pháo binh và xe tăng, thì hiện nay, cuộc cạnh tranh ngày càng xoay quanh UAV, tên lửa tầm xa, trí tuệ nhân tạo và năng lực sản xuất công nghiệp quốc phòng. Trong bối cảnh đó, khả năng đổi mới công nghệ có thể sẽ trở thành yếu tố quyết định ưu thế của mỗi bên trên chiến trường trong thời gian tới.