Sự thay đổi trên diễn ra trong bối cảnh hoạt động vận tải trên Biển Đen bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến chi phí vận chuyển tăng đáng kể.
Theo tờ Financial Times, Nga đã bắt đầu xuất khẩu gang qua cảng Murmansk ở Bắc Cực lần đầu tiên kể từ năm 1996, khi phải điều hướng các chuyến hàng tránh vùng biển phía Nam sau những cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa của Ukraine tại Biển Đen.
Video do Cảng thương mại Murmansk công bố cho thấy cần cẩu và các thiết bị nâng sử dụng nam châm điện đang bốc gang lên một tàu chở hàng. Chính quyền cảng xác nhận những thay đổi trong hoạt động logistics tại khu vực phía Nam đã khiến lượng hàng hóa qua cảng phía Bắc tăng mạnh.
Cảng Murmansk cho biết bắt đầu tiếp nhận gang từ ngày 14/10, đánh dấu lần đầu tiên họ xử lý mặt hàng này kể từ năm 1996.
Theo FT, lô hàng thử nghiệm gồm 65.000 tấn gang nhiều khả năng được vận chuyển tới Thổ Nhĩ Kỳ, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) áp dụng lệnh cấm hoàn toàn nhập khẩu gang của Nga từ ngày 1/1/2026.
Nga cùng với Brazil và Ukraine là những nước xuất khẩu gang lớn trên thế giới. Đây là nguyên liệu cơ bản được sử dụng trong các lò luyện thép hồ quang điện và ngành công nghiệp đúc kim loại.
Nga thay đổi tuyến vận chuyển kim loại qua Biển Đen
Các nhà sản xuất kim loại Nga buộc phải tìm kiếm những hành lang xuất khẩu thay thế sau khi hoạt động vận tải thương mại trên Biển Đen bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền.
Theo công ty tư vấn an ninh hàng hải Ambrey, gần 700 vụ tác động bằng vũ khí và tấn công UAV đã được ghi nhận trên toàn lưu vực Biển Đen trong năm nay. Những diễn biến này khiến hoạt động bốc xếp kim loại rời tại cảng Novorossiysk, một trong những cảng xuất khẩu chủ lực ở miền Nam Nga, bị đình trệ. Chuyến hàng gang xuất khẩu cuối cùng tại cảng này được ghi nhận vào ngày 31/7.
Để duy trì hoạt động xuất khẩu nguyên liệu, các doanh nghiệp Nga ban đầu chuyển hướng hàng hóa tới những cảng ở biển Baltic. Tuy nhiên, tình trạng ùn tắc hàng hóa nghiêm trọng tại các cảng khu vực này buộc các đơn vị logistics nhà nước phải đưa những lô hàng công nghiệp nặng đi xa hơn về phía Bắc, tới khu vực Bắc Cực.
Việc vận chuyển kim loại qua Vòng Bắc Cực kéo theo nhiều chi phí logistics phát sinh. Riêng lô hàng thử nghiệm 65.000 tấn ban đầu cần hơn 180 toa tàu để vận chuyển từ các nhà máy luyện kim tại dãy núi Ural tới Murmansk.
Thời gian vận chuyển bằng đường biển từ biển Barents tới các thị trường tiêu thụ ở Địa Trung Hải dài hơn khoảng 10 ngày so với tuyến đường truyền thống qua Biển Đen, khiến chi phí giao hàng tăng đáng kể.
Austin Barnes, chuyên gia phân tích kim loại thuộc tổ chức cung cấp thông tin giá cả Argus, nói với FT rằng cước vận tải từ Murmansk tới Thổ Nhĩ Kỳ gần gấp đôi so với mức áp dụng tại các cảng ở Biển Đen. Theo ông Barnes, một số nhà sản xuất kim loại Nga phải chi thêm tới 100 USD cho mỗi tấn hàng, tính cả chi phí vận tải đường sắt và đường biển, để duy trì sản lượng xuất khẩu.
Murmansk điều chỉnh hạ tầng để tiếp nhận kim loại khối lượng lớn
Nằm ở phía bắc Vòng Bắc Cực, gần biên giới Phần Lan, Murmansk trước đây chủ yếu hoạt động như một cảng xuất khẩu dầu khí và than đá.
Để đáp ứng yêu cầu vận chuyển các sản phẩm kim loại công nghiệp nặng, các kỹ sư cảng đã chế tạo những gầu xúc chuyên dụng và cải tiến cần cẩu bằng cách lắp đặt hệ thống nam châm điện công nghiệp.
Tuy nhiên, các chuyên gia hàng hải và logistics lưu ý rằng việc chuyển hướng vận tải hàng rời khối lượng lớn có thể tạo thêm những điểm nghẽn cho Công ty Đường sắt Nga (Russian Railways), doanh nghiệp độc quyền vận hành hệ thống đường sắt quốc gia, vốn đang đối mặt với tình trạng thiếu toa xe và ùn tắc mạng lưới.
Ông Yoruk Isik, chuyên gia phân tích vận tải biển có trụ sở tại Istanbul, nhận định việc chuyển hoạt động sang các cảng xa xôi ở Bắc Cực cho thấy những điểm dễ tổn thương trong hệ thống logistics của Nga. Theo ông, việc tổ chức các tuyến vận chuyển đường dài thay thế khó có thể duy trì lâu dài do những hạn chế về năng lực mạng lưới đường sắt và điều kiện vận hành khắc nghiệt trong mùa đông tại khu vực Bắc Cực.
Sự điều chỉnh tuyến vận tải diễn ra trong bối cảnh Moskva tiếp tục tìm kiếm những quan hệ đối tác kinh tế thay thế nhằm giảm tác động của các lệnh trừng phạt phương Tây và duy trì nguồn thu ngoại tệ.
Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh Nga - châu Phi ở Moskva ngày 29/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết các tập đoàn công nghiệp nước này đang tích cực nghiên cứu khả năng chuyển hoạt động sản xuất sang các quốc gia châu Phi.
