Nối lại chiến tranh trong thời gian ngắn với cường độ cao
Phương án tham vọng nhất do quân đội Mỹ và Israel xây dựng là tiến hành chiến dịch ngắn nhưng có cường độ cao trong vài ngày. Theo một số quan chức Mỹ, mục tiêu có thể bao gồm cơ sở hạ tầng năng lượng, các cơ sở hạt nhân, kho tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran. Tuy nhiên, các quan chức này nhấn mạnh rằng vài ngày giao tranh không thể khiến chính quyền Iran sụp đổ. Để đạt được mục tiêu đó, Mỹ đang dựa vào sức ép kinh tế liên tục.
Phương án bao gồm các hoạt động tác chiến quy mô lớn cũng sẽ phải sử dụng máy bay tấn công trên hai tàu sân bay hiện có mặt trong khu vực, các máy bay chiến đấu tại những căn cứ trên bộ ở Trung Đông, cùng các máy bay ném bom tầm xa B-1 và B-2 xuất phát từ Mỹ. Tổng cộng, hàng chục máy bay chiến đấu, máy bay ném bom và các máy bay hỗ trợ khác sẽ tham gia chiến dịch. Hơn 50.000 binh sĩ tại khu vực, châu Âu và Mỹ được phân công thực hiện nhiệm vụ liên quan đến Iran, cùng với hơn một chục tàu chiến.
Trong những tuần gần đây, quân đội Mỹ và Israel đã tăng cường các cuộc diễn tập, điều máy bay bay qua Iraq để thực hành các động tác tấn công. Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ đã rút nhân viên khỏi các căn cứ và cơ sở trong khu vực để phòng ngừa. Mỹ cũng vừa chuyển thêm một tổ hợp tên lửa phòng không Patriot cho Israel.
Ông Trump nhiều lần đề cập đến khả năng tấn công núi Pickaxe, một cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất. Ông Trump đang cân nhắc sử dụng “mẹ của các loại bom’’ (MOAB) nặng khoảng 10 tấn (loại vũ khí phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí của Mỹ) để tấn công cơ sở này.
Tuy nhiên, các chuyên gia vũ khí cho rằng bom MOAB phát nổ trên mặt đất, tạo ra sức công phá trên diện rộng và có thể không phá hủy được cơ sở ngầm như Pickaxe, vốn nằm trong cấu trúc đá granite. Ngoài ra, hiệu quả của cuộc tấn công này vẫn còn là dấu hỏi. Mặc dù Iran đã cất giữ nhiều máy ly tâm tiên tiến có khả năng làm giàu urani, nhưng vật liệu hạt nhân cần thiết để chế tạo bom vẫn chưa bị tác động và đang nằm dưới đống đổ nát sau cuộc tấn công hồi tháng 6/2025.
Ưu điểm của phương án này là chiến dịch kéo dài vài ngày sẽ gây thêm thiệt hại cho kho tên lửa và UAV vốn đã suy yếu của Iran. Chiến dịch này có thể giúp đạt được những nhượng bộ liên quan đến việc hạn chế chương trình hạt nhân của nước này và mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, nhược điểm là phương án này từng không mang lại kết quả trước đây. Iran sẽ đáp trả bằng cách tấn công các quốc gia vùng Vịnh, gần như chắc chắn khiến giá năng lượng và lạm phát trên toàn thế giới tăng cao. Tehran tuyên bố lần này cũng sẽ tấn công nhiều trung tâm dữ liệu và các tuyến cáp internet, thông tin liên lạc dưới biển hơn. Việc bảo vệ các quốc gia vùng Vịnh sẽ càng làm gia tăng áp lực lên kho tên lửa đánh chặn toàn cầu vốn đã suy giảm của Lầu Năm Góc.
Bà Kelly A. Grieco, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Stimson, viết trên mạng xã hội hồi tuần trước: “Mỹ có đủ lực lượng để khởi động chiến dịch quy mô lớn, nhưng lượng đạn dược có thể sẽ khiến chiến dịch phải kết thúc sớm và đặt lực lượng Mỹ vào tình thế rủi ro cao hơn so với hồi tháng 2. Và nếu Mỹ khởi động đợt tấn công mới, nước này không thể tự quyết định thời điểm kết thúc. Iran cũng có quyền quyết định”.
Tiến hành cuộc tấn công quân sự thu hẹp quy mô
Phương án quân sự thứ hai về cơ bản là phiên bản rút ngắn và thu hẹp quy mô của kế hoạch thứ nhất. Theo các quan chức Mỹ, nhiều mục tiêu năng lượng có thể sẽ bị loại khỏi danh sách, trong khi các cuộc tấn công nhiều khả năng tập trung vào những cơ sở quân sự và hạt nhân. Cách tiếp cận này xuất phát từ nhận định rằng Iran sẽ ít có khả năng trả đũa bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước vùng Vịnh.
Tuy nhiên, ngay cả phương án quân sự hạn chế hơn này vẫn mở rộng đáng kể về quy mô và cường độ so với các cuộc tấn công nhỏ mà Mỹ tiến hành nhằm vào đảo Qeshm của Iran trong những tuần gần đây.
Những cuộc tấn công này cùng các đợt tập kích khác nhằm vào các bệ phóng tên lửa và UAV trên khắp Iran được thực hiện với mục đích ngăn chặn nước này gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz. Một số cuộc tấn công quy mô nhỏ, đôi khi được tiến hành bằng pháo tầm xa của Mỹ đặt tại các quốc gia vùng Vịnh, đã đánh trúng những bệ phóng tên lửa hành trình không có người vận hành.
Dù chỉ mang tính chất hạn chế và phòng thủ, nhưng những cuộc tấn công nhỏ của Mỹ trong vài tuần qua vẫn đánh dấu lần đầu tiên nước này ném bom các mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran kể từ hai ngày không kích hồi đầu tháng 9.
Ưu điểm của phương án là ông Trump có thể tuyên bố Mỹ đã gây thêm thiệt hại cho kho vũ khí của Iran, tuyên bố chiến thắng và bắt đầu rút lực lượng khỏi khu vực. Chiến dịch tấn công hạn chế hơn cũng giúp bảo toàn kho tên lửa đánh chặn khan hiếm của Lầu Năm Góc.
Nhược điểm là cuộc tấn công hạn chế sẽ không đạt được bất kỳ mục tiêu nào mà ông Trump đề ra khi cuộc chiến bắt đầu, đồng thời vẫn để Iran nắm giữ đòn bẩy đáng kể tại eo biển Hormuz. Một số cơ sở hạt nhân và tên lửa, cũng như các bệ phóng UAV và kho đạn dược, có thể bị phá hủy. Tuy nhiên, Iran đã khiến các chỉ huy quân sự Mỹ bất ngờ bởi khả năng chống chịu và năng lực đào bới, khôi phục những cơ sở cũng như vũ khí bị hư hại hoặc phá hủy.
Để Phó Tổng thống Vance đứng ra đàm phán
Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Vance đã chủ động liên hệ với Tướng Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đề xuất các quan chức Mỹ và Iran sớm gặp nhau. Trong thư, ông Vance cho biết sẽ dẫn đầu các cuộc đàm phán của phía Mỹ. Đây là vai trò bất thường đối với phó tổng thống, bởi những cuộc thương lượng như vậy thường do đặc phái viên (gần đây là Steve Witkoff và Jared Kushner) hoặc ngoại trưởng dẫn dắt. Ông Vance từng tham gia sâu vào các cuộc đàm phán với Iran từ tháng 4 đến tháng 6 về một bản ghi nhớ thỏa thuận, nhưng tiến trình này nhanh chóng đổ vỡ.
Ban đầu, đề xuất trên dường như được đón nhận tích cực. Các quan chức Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đều tham gia truyền đạt thông điệp với phía Iran. Tuy nhiên, trong những ngày gần đây, một số người đã trở nên bi quan hơn khi lo ngại thỏa thuận nào đạt được cũng có thể bị các phe phái theo đường lối cứng rắn tại Tehran phản đối.
Một trong những bất đồng then chốt liên quan đến trình tự thực hiện các cam kết. Mỹ muốn giải quyết vấn đề vật liệu hạt nhân của Iran trước khi giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa của nước này ở nước ngoài hoặc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt. Trong khi đó, Iran muốn giữ lại vật liệu hạt nhân cho đến giai đoạn cuối của tiến trình, về cơ bản coi đây là biện pháp bảo đảm. Ngoài ra, hai bên còn bất đồng về nhiều vấn đề khác, trong đó có giới hạn năng lực tên lửa, hoạt động hạt nhân trong tương lai và cơ chế thanh sát.
Duy trì tình trạng hiện nay cho đến khi Mỹ có thể rút lui
Theo kịch bản này, Mỹ sẽ chấp nhận duy trì hiện trạng: tiếp tục phong tỏa hải quân nhằm ngăn Iran xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời triển khai các hoạt động hộ tống và tuần tra để bảo đảm mỗi ngày có từ 11-18 triệu thùng dầu không phải của Iran được vận chuyển qua khu vực. Cách tiếp cận này về cơ bản cho phép ông Trump tránh phải đưa ra quyết định ngay lập tức, với hy vọng tìm được giải pháp trong dài hạn.
Ông cũng có thể tìm cách đàm phán thỏa thuận hạn chế nhằm mở lại eo biển Hormuz, duy trì các biện pháp trừng phạt và từng bước rút quân, để các quốc gia Arab vùng Vịnh tự thương lượng với Iran về cơ chế quản lý eo biển Hormuz. Thỏa thuận như vậy sẽ không giải quyết các vấn đề hạt nhân và tên lửa, càng không đề cập đến bản chất của giới lãnh đạo Iran - những nguyên nhân đã khiến ông Trump phát động chiến tranh hồi tháng 2.
Ưu điểm là chiến lược lâu dài đòi hỏi kiên nhẫn nhưng có thể là cách hiệu quả nhất để cuối cùng gây sức ép với Iran.
Nhược điểm là duy trì phong tỏa rất tốn kém. Nếu tình trạng không chiến tranh nhưng cũng không hòa bình kéo dài, các đồng minh châu Âu và Arab nhiều khả năng sẽ không tham gia. Hơn nữa, không có mốc thời gian cụ thể để kết thúc cuộc xung đột đồng nghĩa với việc tình trạng này có thể kéo dài trong những năm còn lại của nhiệm kỳ ông Trump và cả nhiệm kỳ của người kế nhiệm.
