Theo truyền thông Qatar ngày 7/11, ông Herzog cho biết sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho một ứng cử viên vào ngày 8/11. Ông Eisenkot nhận được sự ủng hộ của đa số nghị sĩ, nhưng kết quả này chỉ có được nhờ sự hậu thuẫn của các đảng đại diện cho công dân Palestine tại Israel. Những đảng này giành được số ghế kỷ lục là 19 trong cuộc bầu cử hồi tháng 10, nhưng ông Eisenkot đã loại trừ khả năng đưa họ tham gia chính phủ.
Ông Herzog sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho ai?
Trong các cuộc tham vấn giữa lãnh đạo các đảng với Tổng thống Herzog kết thúc ngày 5/11, có 67 trong tổng số 120 nghị sĩ Knesset (Quốc hội Israel) ủng hộ ông Eisenkot, trong khi chỉ có 46 nghị sĩ ủng hộ ông Netanyahu.
Số nghị sĩ ủng hộ ông Netanyahu thấp hơn 7 người so với tổng số 53 ghế của khối liên minh do ông đứng đầu, sau khi đảng Do Thái giáo Thống nhất Torah (một đồng minh lâu năm của ông) không ủng hộ vì liên minh cầm quyền của ông không đáp ứng yêu cầu miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái Chính thống cực đoan.
Ông Herzog chưa công khai cam kết ủng hộ bên nào. Ông cho rằng mặc dù các con số có vẻ rõ ràng, nhưng việc các khối và ngay trong nội bộ từng khối đều có những bên phủ quyết lẫn nhau khiến khó xác định ai có khả năng xây dựng được liên minh cầm quyền.
Trước cuộc bầu cử ngày 27/10, xuất hiện thông tin cho rằng Tổng thống Herzog muốn thúc đẩy thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc giữa các đảng của ông Netanyahu và đối thủ Eisenkot nhằm tránh phải tổ chức thêm một cuộc bầu cử.
Việc thành lập chính phủ sẽ khó khăn đến mức nào?
Không có khối chính trị nào giành được 61 ghế cần thiết để thành lập chính phủ đa số. Liên minh cánh hữu và các đảng tôn giáo của ông Netanyahu có 53 ghế, bốn đảng do người Do Thái lãnh đạo ủng hộ ông Eisenkot nắm 48 ghế, trong khi các đảng do người Arab lãnh đạo có 19 ghế.
Ông Eisenkot đã loại trừ khả năng thành lập chính phủ với các đảng do người Arab lãnh đạo, mặc dù việc liên kết với những đảng này sẽ giúp khối của ông có 67 ghế. Nếu giành được sự ủng hộ của hai đảng Do Thái giáo Chính thống cực đoan là Do Thái giáo Thống nhất Torah và Shas, ông sẽ có đúng 61 ghế.
Đảng Do Thái giáo Thống nhất Torah phát tín hiệu rằng họ có thể ủng hộ ông Eisenkot nếu nhận được những nhượng bộ phù hợp. Tuy nhiên, đảng Shas đã tuyên bố ủng hộ ông Netanyahu hôm 4/11.
Trong khi đó, ông Netanyahu sẽ phải thuyết phục một đảng đối lập đứng về phía mình. Một phương án khác là thành lập chính phủ đoàn kết, trong đó hai ông luân phiên giữ chức thủ tướng và không có sự tham gia của các đảng do người Arab lãnh đạo. Tuy nhiên, nhiều đối thủ của ông Netanyahu đã tuyên bố không chấp nhận tham gia chính phủ dưới sự lãnh đạo của ông.
Các đảng do người Arab lãnh đạo có tham gia chính phủ mới không?
Cho đến nay, khả năng này dường như rất thấp.
Các đảng do người Arab lãnh đạo gồm Joint List (liên minh của ba đảng với 11 ghế) và đảng Danh sách Arab Thống nhất (Ra'am) với 8 ghế.
Ra'am tuyên bố sẵn sàng tham gia chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo, trong khi Joint List loại trừ khả năng tham gia nhưng đề nghị hỗ trợ ông nắm quyền từ bên ngoài chính phủ.
Cả hai đảng đều ủng hộ ông Eisenkot trong các cuộc tham vấn với Tổng thống Herzog. Tuy nhiên, ông Eisenkot từ chối đưa một trong hai đảng vào chính phủ nếu họ không đáp ứng một số điều kiện nhất định, trong đó có việc công nhận Hamas là tổ chức khủng bố.
Theo truyền thông Israel, các đảng Arab đã ủng hộ ông Eisenkot trong cuộc đối đầu với ông Netanyahu.
Lãnh đạo đảng Ra'am, ông Mansour Abbas, đã bày tỏ ủng hộ giải giáp Hamas nhưng từ chối gọi lực lượng này là nhóm khủng bố.
Tuy nhiên, luật pháp Israel cho phép ông Eisenkot trở thành thủ tướng ngay cả khi không có đủ 61 ghế, với điều kiện chính phủ do ông đề xuất giành được sự tín nhiệm trong một cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội. Hai đảng nói trên có thể giúp ông đạt được điều kiện này.
Trước mắt, ông Eisenkot có thể thành lập chính phủ thiểu số, sau đó tìm cách giành đa số bằng cách thu hút hai đảng Do Thái giáo Chính thống cực đoan thông qua những nhượng bộ liên quan đến vấn đề nghĩa vụ quân sự.
Một số đồng minh của ông Eisenkot phản đối mọi hình thức phụ thuộc vào các nghị sĩ Palestine. Trong khi đó, đảng Likud của ông Netanyahu cảnh báo rằng hợp tác với các đảng do người Arab lãnh đạo sẽ gây nguy hiểm cho Israel. Những lập trường này được nhiều nhà quan sát xem là biểu hiện cho thấy vị thế không bình đẳng của công dân Palestine tại Israel.
Nghị sĩ cấp cao Ahmad Tibi thuộc Joint List nói rằng việc bác bỏ quan hệ đối tác với các đảng Arab sẽ chứng minh Israel là "nhà nước dân tộc trị", chứ không phải một nền dân chủ thực sự dành cho tất cả công dân.
Điều gì xảy ra nếu không thể thành lập chính phủ?
Ứng cử viên được Tổng thống Herzog lựa chọn sẽ có 28 ngày để thành lập liên minh cầm quyền và có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Nếu thất bại, ứng cử viên khác sẽ được lựa chọn và có 28 ngày để thực hiện nhiệm vụ.
Nếu ứng cử viên thứ hai cũng không thành công, đa số nghị sĩ Quốc hội có thể ủng hộ ứng cử viên thứ ba. Người này sẽ được trao thêm 14 ngày cuối cùng để thành lập chính phủ.
Nếu một lần nữa không thể thành lập chính phủ, Quốc hội Israel sẽ bị giải tán và sẽ tổ chức cuộc bầu cử mới trong vòng 90 ngày. Khi đó, ông Netanyahu sẽ tiếp tục giữ chức thủ tướng lâm thời.
Ông Nehru Jamhour, một nhà phân tích về các vấn đề Israel, bình luận rằng tình trạng bế tắc kéo dài này là kịch bản có khả năng xảy ra nhất và cũng là điều ông Netanyahu mong muốn. Theo ông Jamhour, ông Netanyahu hy vọng bầu cử lại có thể làm suy yếu các đối thủ và khiến tỷ lệ cử tri Palestine tại Israel đi bỏ phiếu giảm xuống.
