Theo Al Jazeera, ông Eisenkot, cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, có 28 ngày để tìm kiếm sự ủng hộ và tập hợp một liên minh cầm quyền. Thời hạn này có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Nếu ông thất bại, Tổng thống Herzog có thể trao cơ hội cho một ứng cử viên khác, nhiều khả năng là Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Trong trường hợp không ai thành lập được chính phủ, Israel sẽ phải tổ chức bầu cử mới.
Tuy nhiên, triển vọng thành công của ông Eisenkot không dễ dàng. Ông cần sự ủng hộ của ít nhất một trong hai đảng đại diện cho cộng đồng Do Thái Chính thống cực đoan, vốn lâu nay là đồng minh của ông Netanyahu. Đồng thời, ông phải thuyết phục các lực lượng cánh hữu trong khối đối lập chấp nhận sự hậu thuẫn từ các đảng Arab bên ngoài chính phủ.
Đây là thách thức lớn đối với ông Eisenkot, người được đánh giá là không có nhiều kinh nghiệm trong những cuộc mặc cả và thủ thuật chính trị vốn được cho là thế mạnh của ông Netanyahu.
Bài toán liên minh
Ông Eisenkot chỉ nổi lên với vai trò thủ lĩnh khối đối lập vài ngày trước cuộc bầu cử hôm 27/10. Trước đó, liên minh này thiếu một trung tâm điều phối thống nhất, với những thông điệp đôi khi mâu thuẫn và thiếu nhất quán.
Một trong những khả năng là đảng United Torah Judaism, lực lượng đại diện cho cộng đồng Do Thái Chính thống cực đoan, sẽ ủng hộ ông Eisenkot. Đảng này đã tách khỏi đồng minh truyền thống Shas khi không công khai ủng hộ ông Netanyahu. Tuy nhiên, sự hậu thuẫn có thể đi kèm điều kiện duy trì cơ chế miễn trừ nghĩa vụ quân sự trên thực tế đối với thanh niên Do Thái Chính thống cực đoan.
Trong khi đó, các đảng đại diện cho người Palestine mang quốc tịch Israel có thể yêu cầu chính phủ mới hành động thực chất để ngăn chặn làn sóng tội phạm bạo lực đang hoành hành trong các cộng đồng Arab tại Israel. Họ cũng muốn chấm dứt tình trạng các nhóm người định cư Israel tấn công người Palestine tại Bờ Tây.
Di sản của ông Netanyahu và quan hệ với Mỹ
Một trong những thách thức lớn nhất đối với bất kỳ chính phủ Israel mới nào là khôi phục vị thế của nước này tại Mỹ.
Uy tín của Israel trong công chúng Mỹ đã xuống mức thấp kỷ lục sau chiến dịch quân sự tại Gaza và cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran. Thủ tướng Netanyahu cũng bị một số ý kiến cáo buộc đã thuyết phục Tổng thống Donald Trump phát động cuộc chiến với Tehran.
Ngay trước cuộc bầu cử giữa kỳ được đánh giá là thất bại nặng nề đối với đảng Cộng hòa của ông Trump, Tổng thống Mỹ tuyên bố chấm dứt khoản viện trợ quân sự thường niên trị giá 3,8 tỷ USD dành cho Israel sau khi năm nay kết thúc. Sau cuộc bầu cử, một số quan chức cấp cao của Mỹ, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, đã quy trách nhiệm cho cuộc chiến với Iran về những tổn thất chính trị của đảng Cộng hòa.
Ông Aaron David Miller, chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định hình ảnh của Israel tại Mỹ đang ở mức rất thấp. Theo ông, ông Eisenkot sẽ phải đối mặt với một môi trường chính trị khó khăn chưa từng có đối với một thủ tướng Israel khi xử lý quan hệ với Washington. Ông Miller cho rằng, trong mắt nhiều người, Israel không còn được nhìn nhận như một bên yếu thế mà đã trở thành một sức mạnh áp đảo.
Gương mặt đối lập với Netanyahu
Hiện tại, ông Eisenkot nhận được sự ủng hộ của phần lớn người Israel không chỉ bởi những gì ông đại diện mà còn bởi sự tương phản với ông Netanyahu.
Sinh ra tại thành phố Tiberias trong một gia đình có cha mẹ xuất thân từ Marrakesh và Casablanca (Morocco), ông Eisenkot lớn lên tại thành phố cảng Eilat ở miền Nam Israel. Ông nhập ngũ năm 18 tuổi và từng bước thăng tiến, trở thành Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel. Sau khi rời quân ngũ, ông bước vào chính trường và tham gia chính phủ đoàn kết dân tộc do ông Netanyahu thành lập sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023.
Khác với hình ảnh một chính trị gia giàu kinh nghiệm và luôn được chuẩn bị kỹ lưỡng trước công chúng như ông Netanyahu, ông Eisenkot được mô tả là người có phong cách giản dị, ít trau chuốt và mang đậm tác phong quân nhân.
Cuộc đời riêng của ông cũng gắn với những tổn thất trong cuộc chiến tại Gaza. Con trai ông, Gal, thiệt mạng tại Jabalia, miền Bắc Gaza, tháng 12/2023 khi tham gia chiến dịch quân sự của Israel. Một ngày sau, cháu trai ông là Maor cũng thiệt mạng. Tháng 11/2024, một người cháu khác của ông, Yogev Pazy, tiếp tục tử trận tại Gaza.
Những mất mát này tạo nên hình ảnh một chính trị gia có mối liên hệ trực tiếp với cái giá mà xã hội Israel phải trả trong cuộc chiến, trái ngược với hình ảnh gia đình ông Netanyahu thường bị chỉ trích là có cuộc sống xa rời những khó khăn mà người dân đang đối mặt.
Ông Yossi Mekelberg, chuyên gia cao cấp tại Viện Chatham House, nhận xét ông Eisenkot mang phong thái quân nhân, điềm tĩnh và kín đáo. Theo ông, điều Israel cần lúc này là cảm giác ổn định, bình thường trở lại và một nguyên tắc rằng luật pháp phải được áp dụng bình đẳng với tất cả mọi người, kể cả những người trong chính phủ.
Những giới hạn trong chính sách
Dù được xem là gương mặt có thể tạo ra sự khác biệt so với ông Netanyahu, việc ông Eisenkot lên nắm quyền chưa chắc mang lại thay đổi đáng kể đối với người Palestine.
Ông Eisenkot là người gắn với Học thuyết Dahiya, chủ trương sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo và phá hủy trên diện rộng tại các khu vực dân cư được cho là nơi hoạt động của lực lượng chống Israel. Học thuyết này đã gây nhiều tranh cãi về tính tương xứng trong sử dụng vũ lực và những hệ lụy đối với dân thường.
Trong thời gian giữ chức Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel từ năm 2015 đến 2019, ông Eisenkot giám sát các chiến dịch quân sự tại Gaza và Bờ Tây, đồng thời chỉ đạo nhiều cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu của Iran.
Ông Eisenkot cũng được cho là người xây dựng Học thuyết Dahiya trong cuộc chiến Liban năm 2006. Theo các số liệu được Al Jazeera dẫn lại, Israel đã khiến 1.109 người thiệt mạng trong cuộc chiến này, khoảng 860 người trong số đó là dân thường.
Vì vậy, dù ông Eisenkot có thể đem lại một phong cách lãnh đạo khác và tạo ra cơ hội điều chỉnh quan hệ giữa Israel với các đồng minh, đặc biệt là Mỹ, những khác biệt về chính sách đối với người Palestine vẫn là dấu hỏi lớn. Việc thay đổi người đứng đầu chính phủ chưa đồng nghĩa với sự thay đổi căn bản trong cách Israel sử dụng sức mạnh quân sự hay giải quyết xung đột với người Palestine.
