Thông tin này được tiết lộ trong một tài liệu của Bộ Ngoại giao Mỹ mà báo The Wall Street Journal tiếp cận được ngày 5/11. Hiện chưa rõ bên nào sẽ chịu trách nhiệm thanh toán khoản chênh lệch tài chính khổng lồ này.
Theo tài liệu, Mỹ đã cam kết cung cấp cho Israel gần 7 tỷ USD viện trợ quân sự trong hai năm tới. Tuy nhiên, khoản 10 tỷ USD vượt chi nói trên cần được tính thêm vào tổng số này để thanh toán các đơn hàng chưa hoàn tất, dự kiến kéo dài đến năm 2028. Do bản ghi nhớ chỉ thống kê các đơn hàng được đặt trước tháng 4/2026, mức thâm hụt thực tế có thể đã thay đổi kể từ đó.
Tài liệu được gửi tới văn phòng Hạ nghị sĩ đảng Dân chủ Joaquin Castro, đại diện bang Texas, sau khi ông đề nghị làm rõ vấn đề. Theo văn bản của Bộ Ngoại giao Mỹ, khoản chi vượt mức này có thể được thanh toán bằng nguồn tài chính viện trợ quân sự nước ngoài (FMF), ngân sách quốc gia hoặc kết hợp cả hai.
Điều này đồng nghĩa Mỹ hoặc Israel có thể phải chịu trách nhiệm chi trả. Ông Castro cho biết ngay cả khi Israel sử dụng hết mức viện trợ theo bản ghi nhớ hiện hành đến năm 2028, vẫn còn khoản 10 tỷ USD chưa được giải quyết và cần xác định bên thanh toán. Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối bình luận về thông tin trên.
Israel hiện nhận khoảng 3,3 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm từ Mỹ để mua sắm các thiết bị quốc phòng do Mỹ sản xuất. Đây là mức hỗ trợ tài chính đặc biệt lớn so với các quốc gia khác trên thế giới. Nguồn viện trợ được sử dụng để đặt mua nhiều loại trang thiết bị, từ bom, xe bọc thép đến máy bay chiến đấu.
Cơ chế viện trợ này dựa trên bản ghi nhớ về hợp tác quân sự được ký dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama và có hiệu lực đến năm 2028. Đáng chú ý, cơ chế cho phép Israel đặt mua thiết bị quân sự bằng nguồn viện trợ trong tương lai, trước khi khoản tiền thực tế được giải ngân.
Trong thời kỳ xung đột tại Gaza lên cao điểm năm 2024, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt thêm 26 tỷ USD viện trợ khẩn cấp cho Israel. Theo số liệu của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), từ năm 1948 đến tháng 5/2025, Washington đã cung cấp cho Israel khoảng 174 tỷ USD viện trợ quân sự, chưa tính điều chỉnh theo lạm phát.
Tranh cãi về viện trợ quân sự cho Israel đã trở thành một vấn đề nổi bật trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11, trong đó đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump thất bại tại cả hai viện Quốc hội. Phó Tổng thống JD Vance cho rằng quan hệ đồng minh với Israel và cuộc chiến tại Iran là những yếu tố chính khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa. Ông cũng chia sẻ các dữ liệu khảo sát cho thấy việc chấm dứt xung đột với Iran và điều chỉnh quan hệ Mỹ-Israel có thể giúp đảng này giành lại sự ủng hộ.
Trong nhiều tháng qua, các quan chức Mỹ và Israel đã thảo luận về khả năng từng bước chấm dứt cơ chế viện trợ hiện nay. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng đề xuất kết thúc viện trợ trực tiếp trong vòng 10 năm. Tuy nhiên, theo báo The Wall Street Journal, tuyên bố bất ngờ của ông Trump về việc chấm dứt viện trợ đã khiến các quan chức Israel và giới quốc phòng nước này bị bất ngờ. Trong khi đó, một dự luật mới tại Quốc hội Mỹ đề xuất chuyển hướng nguồn tài chính từ viện trợ trực tiếp để mua sắm vũ khí sang đầu tư quốc phòng và sản xuất công nghệ quân sự chung giữa hai nước. Các nhà lập pháp dự kiến đưa đề xuất này vào ngân sách quốc phòng thường niên, dự kiến hoàn tất vào cuối năm.
Những người ủng hộ cho rằng cơ chế mới sẽ tạo thuận lợi cho hợp tác giữa Lầu Năm Góc và Israel, lấy hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt (Iron Dome) làm ví dụ về hiệu quả của việc phối hợp với các nhà thầu quốc phòng Mỹ. Tuy nhiên, những người phản đối cảnh báo việc Israel ngày càng phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của Lầu Năm Góc có thể khiến các nỗ lực chấm dứt hợp tác quân sự trong tương lai trở nên khó khăn hơn.
Dù vậy, sản xuất chung không thể đáp ứng ngay những nhu cầu tác chiến trước mắt của Israel. Nước này vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung đạn dược liên tục từ Mỹ sau khi sử dụng hàng nghìn quả bom trong những năm gần đây. Việc tháo gỡ cơ chế mua sắm hiện hành có thể kéo dài nhiều năm, đồng thời chưa giải quyết được vấn đề tài chính cho các đơn hàng tương lai, trong đó có 25 máy bay chiến đấu F-35 tiên tiến dự kiến được bàn giao.
Nếu phải tự chi trả toàn bộ chi phí quốc phòng, Israel sẽ đối mặt với áp lực ngân sách ngày càng lớn. Hiện nước này dành khoảng 7% GDP cho quốc phòng.
Ngoài ra, luật pháp Mỹ yêu cầu chính quyền duy trì ưu thế quân sự định tính của Israel so với các đối thủ trong khu vực. Việc chấm dứt viện trợ quân sự sẽ khiến Washington gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ này.
