Nâng cấp năng lực vận hành ngành Quỹ
Theo một số chuyên gia tài chính, mục tiêu nâng quy mô tổng giá trị tài sản ròng (NAV) từ khoảng 0,7% GDP hiện lên 5% GDP vào năm 2030 đặt ngành Quỹ đứng trước yêu cầu mở rộng mạnh cơ sở nhà đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cấp hạ tầng công nghệ.
Chia sẻ tại Chương trình Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam năm 2026 - Vietnam Fund Awards 2026 (VFA 2026) diễn ra chiều 22/9, do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Báo Tài chính - Đầu tư và FiinGroup đồng tổ chức, ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng Giám đốc FiinGroup cho biết, ngành Quỹ Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể trong khoảng 5 - 7 năm qua. Hiện quy mô ngành tính theo NAV đạt khoảng 0,7% GDP, tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 16%/năm.
Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, thị trường đã hình thành nền tảng gồm hơn 40 công ty quản lý quỹ, hơn 100 quỹ đầu tư chứng khoán và trên 700.000 nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ. Tuy nhiên, khoảng cách đến mục tiêu đưa NAV lên 5% GDP vào năm 2030 vẫn khá lớn.
Nếu tính tổng tài sản quản lý (AUM), bao gồm cả các danh mục ủy thác, quy mô hiện tương đương khoảng 6% GDP. So với Malaysia hay Ấn Độ, tỷ lệ này vẫn khiêm tốn khi quy mô tương ứng tại các thị trường trên cao gấp khoảng 3 - 4 lần Việt Nam.
Cấu trúc ngành Quỹ hiện cũng có mức độ tập trung cao, phần lớn tài sản quản lý nằm tại một số công ty lớn. Các danh mục ủy thác chủ yếu tập trung vào những tài sản có tính phòng thủ như: Trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp và chứng chỉ tiền gửi. Xét cơ cấu tài sản của các quỹ đầu tư, cổ phiếu chiếm khoảng 72%, trong khi quỹ mở và quỹ ETF (Quỹ hoán đổi danh mục) chiếm khoảng 71% tổng giá trị quỹ đầu tư. Các sản phẩm nhìn chung vẫn tập trung vào những loại hình truyền thống.
Trong bối cảnh đó, Tổng Giám đốc FiinGroup nhận định, 3 xu hướng chính sẽ định hình ngành Quỹ trong thời gian tới. Trước hết, đổi mới và đa dạng hóa sản phẩm. Việc này không chỉ dừng ở thành lập thêm Quỹ mà cần mở rộng cấu trúc sản phẩm theo hướng dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ so sánh, qua đó “bình dân hóa” đầu tư và thu hút thêm nhà đầu tư cá nhân.
Xu hướng tiếp theo, ông Nguyễn Hữu Hiệu cho rằng, đón đầu dòng vốn quốc tế sau khi thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.
Kinh nghiệm từ những quốc gia từng được nâng hạng cho thấy, việc dòng vốn ngoại có duy trì lâu dài hay không phụ thuộc đáng kể vào nội lực của thị trường, bao gồm tốc độ cải cách và khả năng cung cấp những sản phẩm phù hợp với nhu cầu nhà đầu tư.
Xu hướng thứ ba, đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư, không chỉ hướng tới các tổ chức chuyên nghiệp, mà cần mở rộng đến đông đảo người dân. Tại Ấn Độ, nhà đầu tư có thể tham gia đầu tư định kỳ với số tiền rất nhỏ, quy đổi khoảng 80.000 - 150.000 đồng/tháng. Nếu những sản phẩm tương tự có thể tiếp cận khoảng 50 triệu người trong độ tuổi lao động có thu nhập tại Việt Nam, thị trường sẽ có cơ hội hình thành cơ sở nhà đầu tư lớn; đồng thời tạo thói quen đầu tư và tích lũy dài hạn.
Để đạt mục tiêu NAV tương đương 5% GDP vào năm 2030, quy mô ngành Quỹ cần thay đổi mạnh. Số lượng Quỹ phải tăng từ hơn 100 lên khoảng 500 quỹ; số nhà đầu tư từ trên 700.000 lên khoảng 2,5 triệu người, tương đương tăng 4 - 5 lần; tỷ lệ NAV/GDP từ 0,7% lên 5%. Theo tính toán được đưa ra, điều này đòi hỏi tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 70 - 80%/năm và cách tiếp cận mới, thay vì chủ yếu dựa vào các kênh phân phối truyền thống.
Quá trình mở rộng quy mô cũng đặt ra yêu cầu thay đổi mô hình vận hành. Hiện ngành quỹ còn 4 nút thắt lớn. Trong đó, quy trình đầu tư chưa có giải pháp đồng bộ, xuyên suốt từ đầu đến cuối; nhiều hệ thống còn vận hành thủ công, manh mún, có thể quá tải khi quy mô tăng nhanh từ khâu mở tài khoản, khớp lệnh, vận hành, kiểm soát đến báo cáo tuân thủ.
Chuyên gia từ FiinGroup nhấn mạnh, AI mới là “điều kiện cần”, còn “điều kiện đủ” nằm ở phương pháp triển khai. Nếu công nghệ được đưa vào một quy trình chưa tối ưu, sử dụng dữ liệu phân mảnh và thiếu kết nối giữa Front Office, Middle Office và Back Office, hiệu quả mang lại sẽ bị hạn chế.
Bên cạnh đó, dữ liệu về vị thế đầu tư, giá trị tài sản, NAV và hiệu quả đầu tư còn phân mảnh, chưa được kết nối đồng bộ. Quy trình tiếp nhận khách hàng và định danh (KYC) cũng mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và đưa sản phẩm mới ra thị trường.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, hầu hết công ty quản lý Quỹ đã bắt đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhưng phần lớn mới dừng ở hỗ trợ cá nhân hoặc một số tác vụ riêng lẻ, chưa được tích hợp vào toàn bộ quy trình vận hành. Nếu triển khai phù hợp, AI có thể giúp tăng năng suất nhiều lần trong xử lý dữ liệu, phân tích và hỗ trợ ra quyết định, thay vì mức cải thiện chỉ tính bằng tỷ lệ phần trăm.
Vì vậy, các công ty quản lý Quỹ cần chuẩn hóa quy trình và cơ sở dữ liệu, tích hợp AI vào các luồng công việc cốt lõi; đồng thời chuyển từ “tối ưu cục bộ” sang “tối ưu toàn diện”. Hệ thống cần được kết nối từ phân tích, thẩm định, ra quyết định đến thực thi và báo cáo. Việc ứng dụng công nghệ cũng phải xuất phát từ bài toán thực tế của doanh nghiệp, tránh tình trạng “đẽo chân cho vừa giày”, chạy theo công cụ trước khi chuẩn hóa quy trình.
Để hỗ trợ quá trình này, ngành Quỹ cần hoàn thiện 3 trụ cột năng lực. Trước hết dữ liệu và đánh giá rủi ro đáng tin cậy, nâng chất lượng nghiên cứu, định giá danh mục và kiểm soát rủi ro đầu tư thông qua các giải pháp như: FiinPro-X, Bond Pricing và dịch vụ xếp hạng tín nhiệm độc lập của FiinRatings hợp tác cùng S&P Global Ratings.
Trụ cột thứ hai, hệ thống vận hành và quản lý quỹ xuyên suốt, kết nối từ quản lý danh mục, giao dịch, tính NAV, báo cáo tuân thủ đến báo cáo cơ quan quản lý, kết nối với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và các Sở Giao dịch Chứng khoán. Các giải pháp được đề cập gồm FiinFund, hệ thống Core Fund và hệ thống báo cáo BI.
Trụ cột thứ ba, hạ tầng công nghệ và khả năng ra quyết định liền mạch, bảo đảm sự kết nối giữa “dữ liệu đáng tin cậy - quyết định có cơ sở - thực thi có kiểm soát - kết quả có thể kiểm chứng”.
Phát triển ngành Quỹ phải gắn với tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư
Tại VFA 2026, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, khi vị thế và mức độ kết nối của thị trường Việt Nam được nâng lên, yêu cầu đối với các định chế đầu tư chuyên nghiệp cũng phải được nâng lên tương ứng.
Theo Chủ tịch UBCKNN, nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp và bắt đầu quá trình gia nhập các chỉ số FTSE toàn cầu đã mở ra cơ hội mới cho thị trường nói chung và ngành quỹ nói riêng, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mới.
Từ góc độ cơ quan quản lý, phát triển ngành Quỹ cần được đặt trong tổng thể quá trình tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư, nâng cao chất lượng thị trường, chất lượng cung cấp dịch vụ của các công ty quản lý quỹ; đồng thời tăng khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.
Theo bà Vũ Thị Chân Phương, trong giai đoạn Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao; đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh, yêu cầu đối với thị trường tài chính không chỉ là huy động được thêm nhiều vốn. Điều quan trọng, dòng vốn cần được huy động và phân bổ hiệu quả hơn, đúng hướng hơn và bền vững hơn. Đây cũng là dư địa phát triển lớn của ngành quản lý Quỹ.
Phát triển ngành Quỹ không đơn thuần là tạo thêm sản phẩm đầu tư cho người dân. Mục tiêu lớn hơn, hình thành một lực lượng nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, có khả năng tập hợp những nguồn vốn phân tán trong xã hội thành các dòng vốn được quản lý chuyên nghiệp và phân bổ vào những lĩnh vực tạo giá trị lâu dài cho nền kinh tế.
Đến cuối tháng 6/2026, Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ và 141 quỹ đầu tư chứng khoán. Tính cả hoạt động quản lý danh mục ủy thác, tổng tài sản do các công ty quản lý quỹ quản lý đạt khoảng 846 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,5 tỷ USD.
Trong 10 năm qua, tổng tài sản quản lý của ngành tăng bình quân trên 20% mỗi năm. Các quỹ mở và ETF cũng phát triển nhanh, góp phần mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư và thúc đẩy đầu tư chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch UBCK, giai đoạn tới không thể chỉ đặt mục tiêu tăng quy mô tài sản quản lý. Yêu cầu quan trọng hơn là nâng chất lượng dòng vốn, năng lực quản trị, tính chuyên nghiệp và khả năng đóng góp của ngành quỹ đối với thị trường tài chính.
Theo đó, UBCK sẽ tập trung vào một số định hướng lớn nhằm thúc đẩy ngành quỹ phát triển thực chất, chuyên nghiệp và bền vững. Trong đó, tục hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng không gian phát triển cho ngành Quỹ. Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát các quy định liên quan tới công ty quản lý Quỹ, Quỹ đầu tư, đại lý phân phối và các tổ chức cung cấp dịch vụ; đồng thời tạo điều kiện phát triển thêm các loại hình quỹ phù hợp với nhu cầu tích lũy, đầu tư dài hạn. Đi cùng đổi mới sản phẩm là yêu cầu tái cấu trúc và nâng chất lượng các công ty quản lý quỹ.
Một ưu tiên khác, tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp. “Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng nhà đầu tư tổ chức mà phải từng bước hình thành một cơ sở nhà đầu tư cân bằng hơn, chuyên nghiệp hơn và có khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn tốt hơn cho thị trường”, Chủ tịch UBCKNN nêu rõ.
Cùng với đó, sản phẩm Quỹ sẽ được định hướng phát triển đa dạng hơn, gắn với nhu cầu vốn của nền kinh tế, trong đó có các lĩnh vực hạ tầng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
“UBCKNN cũng định hướng nâng chuẩn hoạt động của các công ty quản lý quỹ, ứng dụng công nghệ, tăng cường quản trị rủi ro và giám sát đối với các vấn đề như định giá tài sản, thanh khoản và xung đột lợi ích; giáo dục tài chính tiếp tục là một nhiệm vụ dài hạn”, lãnh đạo UBCK chia sẻ.
Một hướng lớn khác, chủ động hội nhập quốc tế và thu hút dòng vốn dài hạn từ các định chế toàn cầu. Sau nâng hạng, Việt Nam không chỉ hướng tới dòng vốn đầu tư theo chỉ số, mà cần từng bước thu hút thêm dòng vốn chủ động, dài hạn từ các Quỹ đầu tư, công ty quản lý tài sản và các định chế tài chính lớn trên thế giới.
