Theo tinh thần của Nghị quyết 57, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng dữ liệu và tăng khả năng quản lý trong môi trường số.
Do vậy, nhiều ý kiến cho rằng, việc làm sạch dữ liệu khách hàng, tăng cường xác thực điện tử và kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an toàn cho người dân trong môi trường số.
Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và Thời báo Ngân hàng tổ chức ngày 6/10, Trung tá Nguyễn Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội - C06 (Bộ Công an) cho biết, qua công tác phòng ngừa, lực lượng Công an nhận diện 3 nhóm thủ đoạn lừa đảo trực tuyến đáng chú ý.
Một thủ đoạn là các đối tượng tìm gặp người dân, đề nghị chụp ảnh thông tin trên thẻ căn cước hoặc thu thập thông tin cá nhân. Đổi lại, người dân được trả một khoản tiền nhỏ, khoảng 100.000 - 300.000 đồng hoặc một số vật chất khác.
“Những thông tin này có thể bị các đối tượng lợi dụng để mở tài khoản hoặc thực hiện các hành vi lừa đảo. Đáng chú ý, có trường hợp người dân chỉ vì một khoản tiền nhỏ mà cung cấp thông tin trên giấy tờ tùy thân, nhưng sau đó dữ liệu có thể bị sử dụng vào những mục đích khác”, Trung tá Nguyễn Minh Đức cho biết.
Một thủ đoạn khác, các đối tượng đăng thông tin tuyển dụng trên mạng để tiếp cận nạn nhân. Khi người dân “sập bẫy”, các đối tượng yêu cầu cung cấp hình ảnh, thông tin trên thẻ căn cước. Bên cạnh đó, việc người dân đăng tải quá nhiều thông tin cá nhân lên mạng xã hội cũng có thể tạo nguy cơ để lộ dữ liệu, từ đó bị các đối tượng lợi dụng cho hoạt động phạm tội.
“Tình trạng giả danh cơ quan chức năng cũng phổ biến. Các đối tượng có thể giả danh công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc các cơ quan tư pháp khác để gọi điện cho người dân, thông báo căn cước công dân bị lỗi, chưa đồng bộ dữ liệu hoặc có vấn đề cần cập nhật. Sau đó, đối tượng hướng dẫn nạn nhân truy cập các đường link, trang web giả mạo hoặc cài đặt ứng dụng để ‘cập nhật’ thông tin nhằm chiếm đoạt dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản ngân hàng”, Phó Giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư nhấn mạnh.
Trung tá Nguyễn Minh Đức khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, OTP, thông tin tài khoản và dữ liệu cá nhân cho người khác; không cài đặt ứng dụng hay truy cập đường link, trang web không chính thống. Đối với những trường hợp tự xưng là lực lượng Công an, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các yêu cầu cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền qua điện thoại.
Đối với người cao tuổi, người dân vùng sâu, vùng xa và nhóm có khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế, ông cho rằng cần phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng trong khuôn khổ Đề án 06. Trong đó, lực lượng cảnh sát khu vực có thể phối hợp với chính quyền, đoàn thể và ngành Ngân hàng để tuyên truyền phương thức lừa đảo, hướng dẫn người dân tiếp cận các dịch vụ số an toàn hơn.
Theo Trung tá Nguyễn Minh Đức, thời gian qua Bộ Công an và NHNN đã triển khai nhiều cơ chế phối hợp nhằm phòng, chống tội phạm và bảo đảm an ninh, an toàn trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.
Ngoài Kế hoạch phối hợp số 513/KHPH-BCA-NHNNVN về phòng, chống lừa đảo trực tuyến, hai cơ quan còn triển khai Quy chế phối hợp số 04 về bảo đảm an ninh, trật tự trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. C06 cũng tham mưu Kế hoạch phối hợp số 01 ngày 14/4/2023 giữa Bộ Công an và NHNN về triển khai Đề án 06 trong ngành Ngân hàng với 10 nhóm nội dung, trong đó có ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, căn cước công dân và định danh, xác thực điện tử. Theo đó, Bộ Công an và NHNN đã phối hợp làm sạch hơn 107,9 triệu dữ liệu khách hàng cá nhân.
Một giải pháp khác được triển khai Quyết định số 2345/QĐ-NHNN của NHNN về các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến và thanh toán thẻ ngân hàng, trong đó áp dụng xác thực sinh trắc học đối với một số giao dịch chuyển khoản từ 10 triệu đồng/lần.
Theo Trung tá Nguyễn Minh Đức, sau khi triển khai Quyết định 2345, số vụ tội phạm lừa đảo năm 2025 giảm 52% so với năm 2024. Việc làm sạch dữ liệu cũng đang được mở rộng sang thuê bao di động. Đến nay, hơn 147 triệu thông tin thuê bao di động đã được làm sạch và đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, qua đó góp phần hạn chế việc sử dụng SIM không chính chủ, SIM rác vào hoạt động lừa đảo và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Thời gian tới, C06 sẽ tiếp tục phối hợp với NHNN làm sạch dữ liệu tài khoản ngân hàng phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm. Song song với đó, hai bên đang tăng cường chia sẻ thông tin cảnh báo. “C06 đã thiết kế trên ứng dụng VNeID các nội dung để người dân tố giác số tài khoản, số điện thoại, đường link và trang web có dấu hiệu lừa đảo. Các dữ liệu được tổng hợp và phối hợp với đơn vị chức năng để chuyển tới NHNN phục vụ cảnh báo, xử lý”, Trung tá Nguyễn Minh Đức chia sẻ.
Để phục vụ phòng ngừa tội phạm lừa đảo, C06 cũng chuyển thông tin về các vụ việc, đối tượng vi phạm cho NHNN. Trên ứng dụng VNeID, người dân hiện có thể tố giác các số tài khoản lừa đảo, số điện thoại lừa đảo, hành vi lừa đảo cũng như đường link, website có dấu hiệu lừa đảo. “Từ tháng 6 đến nay, NHNN đã phong tỏa, khóa hơn 400 tài khoản có dấu hiệu lừa đảo trên cơ sở phối hợp, chia sẻ dữ liệu này”, ông Nguyễn Minh Đức cho biết.
Việc phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan cho thấy giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở việc thu thập, lưu trữ mà còn ở khả năng được làm sạch, xác thực và sử dụng đúng mục đích. Đây cũng là một hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57, khi chuyển đổi số cần gắn với việc nâng cao chất lượng dữ liệu và hiệu quả ứng dụng công nghệ trong thực tiễn.
Trung tá Nguyễn Minh Đức cho biết, C06 đang chuẩn bị mở rộng phạm vi định danh, không chỉ đối với con người, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người nước ngoài. Tháng 10/2026, Bộ Công an dự kiến báo cáo Quốc hội về Luật Định danh và Xác thực điện tử theo hướng mở rộng thêm đối tượng định danh. Ngoài con người, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, các đối tượng định danh khác gồm địa điểm, không gian, vật chất, phi vật chất và các giao dịch.
Theo đó, các trường hợp hoạt động trên không gian mạng hay các trang web, sàn giao dịch thương mại, người bán, người mua đều phải định danh và xác thực điện tử từ ngày 1/1/2027 nhằm bảo đảm minh bạch, xác định đúng người, đúng chủ thể tham gia vào hoạt động trên mạng, qua đó quản lý, phòng ngừa và hạn chế tội phạm lừa đảo trên mạng.
