403 trung tâm dữ liệu phát thải 25,7 triệu tấn CO2
Theo The Guardian ngày 16/11, nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Sustainability cùng ngày ước tính lượng điện tiêu thụ của 403 trung tâm dữ liệu siêu quy mô tại Mỹ trong giai đoạn tháng 5/2024 đến tháng 4/2025 gắn với khoảng 25,7 triệu tấn CO2 phát thải.
Đây là những cơ sở có quy mô lớn, chủ yếu phục vụ nhu cầu xử lý dữ liệu ngày càng tăng, đặc biệt từ các ứng dụng AI. Lượng phát thải trên tương đương tổng khí thải carbon hằng năm của Đan Mạch, quốc gia có khoảng 6 triệu dân, đồng thời cao gấp 2-3 lần ước tính về phát thải từ nhóm trung tâm dữ liệu này năm 2018.
Nghiên cứu cho biết các cơ sở trên tiêu thụ khoảng 1,8% tổng lượng điện của Mỹ, tập trung tại những bang như Virginia, Oregon, Ohio và Iowa. Tuy nhiên, đây có thể vẫn là mức ước tính thấp, bởi tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu tiếp tục tăng nhanh sau thời điểm tháng 4/2025.
Giáo sư thống kê sinh học Francesca Dominici tại Đại học Harvard và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu đang kéo theo lượng phát thải CO2 đáng kể. Bà nhấn mạnh cần xem kết quả hiện tại là mức tối thiểu và kêu gọi các nhà hoạch định chính sách tìm cách quản lý hoạt động phát triển hạ tầng này có trách nhiệm hơn.
Nhóm trung tâm dữ liệu siêu quy mô tiêu thụ khoảng 68-99 terawatt giờ điện trong giai đoạn nghiên cứu, với hơn một nửa nguồn cung đến từ nhiên liệu hóa thạch.
Cuộc đua AI làm gia tăng áp lực năng lượng
Nhu cầu điện ngày càng lớn của các trung tâm dữ liệu đang thúc đẩy xây dựng thêm nhà máy điện khí, thậm chí ngay tại khuôn viên các cơ sở công nghệ. Trong khi đó, năng lượng mặt trời và điện gió chưa được khai thác tương xứng để đáp ứng nhu cầu vận hành.
Gina McCarthy, cựu cố vấn khí hậu trong chính quyền Joe Biden, cho rằng việc phần lớn trung tâm dữ liệu siêu quy mô vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch gây lo ngại bởi những tác động lâu dài đối với khí hậu và sức khỏe cộng đồng.
Không chỉ phát thải khí nhà kính, các dự án còn gây tranh cãi vì tiêu thụ nước, tiếng ồn và ô nhiễm không khí. Tại khu vực Memphis, bang Tennessee, nhiều trung tâm dữ liệu phục vụ hoạt động AI của tỷ phú Elon Musk vấp phải phản đối và kiện tụng từ cư dân do tiếng ồn và chất lượng không khí.
Một phân tích riêng về dự án Stratos tại Utah cảnh báo rằng, trong kịch bản sử dụng những nguồn nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm cao, tác động đến sức khỏe cộng đồng có thể gây thiệt hại kinh tế lên tới 690 triệu USD mỗi năm. Quá trình vận hành có thể phát thải tới 3.140 tấn bụi mịn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và hô hấp.
Những tranh cãi cho thấy lợi ích kinh tế từ đầu tư công nghệ đang phải đối mặt với yêu cầu kiểm soát các chi phí môi trường. Tại Mỹ, dù doanh nghiệp khẳng định trung tâm dữ liệu tạo việc làm và tăng nguồn thu thuế cho địa phương, phản ứng phản đối từ cộng đồng vẫn tiếp diễn.
Phát triển hạ tầng AI gắn với chuyển đổi số xanh
Thực tế tại Mỹ là bài học đáng chú ý đối với Việt Nam trong quá trình phát triển hạ tầng số và công nghệ AI. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu để thúc đẩy phát triển đất nước.
Để hiện thực hóa định hướng này, Việt Nam cần đầu tư các hạ tầng chiến lược như trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hệ thống tính toán phục vụ AI. Tuy nhiên, mở rộng năng lực công nghệ cũng đồng nghĩa với gia tăng nhu cầu điện, nước và áp lực lên hệ thống hạ tầng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả của một trung tâm dữ liệu không thể chỉ đo bằng quy mô đầu tư, số lượng máy chủ hay năng lực xử lý. Mức tiêu thụ năng lượng, tỷ lệ sử dụng điện tái tạo và lượng phát thải trong quá trình vận hành cũng cần được xem là những tiêu chí quan trọng.
Việt Nam có thể ưu tiên phát triển trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ làm mát hiệu quả, tối ưu hóa hệ thống máy chủ và tăng cường sử dụng nguồn điện sạch. Đồng thời, quy hoạch địa điểm xây dựng cần tính đến khả năng đáp ứng của lưới điện, nguồn nước và sức chịu tải môi trường tại địa phương.
Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành nền tảng của kinh tế số, phát triển công nghệ không nên tách rời mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển hạ tầng AI xanh cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế và lựa chọn công nghệ, thay vì chỉ xử lý tác động môi trường khi các trung tâm dữ liệu đã đi vào hoạt động.
Đối với Việt Nam, điều này đòi hỏi gắn đầu tư hạ tầng tính toán với khả năng cung ứng điện sạch, hiệu quả sử dụng năng lượng, nhu cầu nước làm mát và cơ chế giám sát phát thải. Những tiêu chí như hiệu quả sử dụng điện năng, hiệu quả sử dụng nước và cường độ phát thải carbon cần từng bước trở thành căn cứ đánh giá hiệu quả đầu tư.
Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ đòi hỏi mở rộng năng lực tính toán phục vụ AI, mà còn phải bảo đảm hạ tầng số vận hành hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra giá trị kinh tế - xã hội bền vững. Đây là cơ sở để Việt Nam phát triển năng lực công nghệ mà không gia tăng quá mức sức ép đối với hệ thống năng lượng và môi trường.