Chùm 2 bài viết “Khi làng quê bước vào không gian số” của phóng viên TTXVN ghi nhận cách làm xuất phát từ nhu cầu thực tế, góp phần giúp người dân tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, mở ra hướng kết nối cộng đồng trên nền tảng số.
Anh Nguyễn Như Khoa rà soát, định vị, mã hóa QR chi tiết tại các ngõ xóm.
Bài 1: Trưởng thôn đưa mã QR về làng
Từ những việc cụ thể như sửa đường, xây bến nước đến sáng kiến gắn mã QR tại các con ngõ, Trưởng thôn Nguyễn Như Khoa ở Quảng Trị đang từng bước đưa công nghệ số vào đời sống cộng đồng. Câu chuyện cho thấy, chuyển đổi số ở nông thôn có thể bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực với sáng kiến xuất phát từ cơ sở và sự chung tay của người dân.
Dấu ấn Trưởng thôn 32 tuổi
Năm 2015, khi được tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn Hưng Nhơn, xã Hải Hòa cũ nay là thôn Hải Hòa, xã Nam Hải Lăng, anh Nguyễn Như Khoa mới 32 tuổi. Gần 300 hộ dân là chừng ấy gia đình mà một Trưởng thôn trẻ phải đứng ra nắm chắc. “Khi đó, làm trưởng thôn như vậy là trẻ. Cũng lo lắm, không biết mình có cáng đáng nổi nhiệm vụ không. Nhưng được gia đình, bà con, bạn bè động viên nên tôi nhủ lòng cố gắng...”, anh Khoa nhớ lại.
Không chỉ nhìn vào tuổi đời mà còn ghi nhận những việc anh từng làm, ông Nguyễn Danh Hóa, người dân trong thôn cho biết, anh Khoa từng là Bí thư Chi đoàn, năng nổ trong các hoạt động cộng đồng nên được bà con tin tưởng.
Từ những việc cụ thể, anh Khoa từng bước tạo dấu ấn. Nhiều tuyến đường nông thôn xuống cấp sau những mùa mưa lũ, trong khi nguồn lực địa phương có hạn. Anh trực tiếp kiểm tra từng tuyến, rà soát những đoạn cần sửa chữa, vận động người dân cùng tham gia và kêu gọi những người con quê hương đi làm ăn xa đóng góp.
Với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, 16 tuyến đường, ngõ trong thôn lần lượt được nâng cấp, mở rộng và bê tông hóa. Nhiều công trình phục vụ sinh hoạt cộng đồng cũng được hình thành như bến nước, cống phục vụ sản xuất nội đồng, khu vui chơi trẻ em, khu tập luyện thể thao cho người cao tuổi. Tổng nguồn lực người dân đóng góp cho các công trình cộng đồng lên tới hơn 1 tỷ đồng, chưa tính ngày công.
Anh Khoa luôn tâm niệm, làm trưởng thôn trước hết là giải quyết những việc cụ thể của người dân. Tại khu vực chợ ở ngã ba, nơi phương tiện thường để lộn xộn, cản trở giao thông, anh cùng các tổ chức đoàn thể vận động người dân thay đổi thói quen. Những tấm biển “Vui lòng đưa xe vào bên trong chợ” được đặt mỗi buổi sáng để nhắc nhở. Dần dần, tình trạng này không còn diễn ra.
Làng Hưng Nhơn nằm bên tuyến đường liên xã, phía dưới là kênh Tiền Giang dẫn ra sông Ô Lâu. Nhận thấy người dân có nhu cầu xuống nước, neo đậu thuyền và phục vụ sản xuất, anh Khoa đề xuất xây dựng ba bến nước bằng bê tông dọc tuyến kênh. Một trong những bến nước sau này còn trở thành địa điểm phục vụ Lễ hội đua thuyền truyền thống hằng năm.
Những việc làm ấy hình thành cách tiếp cận của người trưởng thôn: Bắt đầu từ nhu cầu thực tế, huy động sự tham gia của người dân và tìm cách làm phù hợp với điều kiện địa phương. Khi chuyển đổi số trở thành yêu cầu lớn trong phát triển đất nước, cách tiếp cận ấy tiếp tục được anh vận dụng theo một hướng mới.
Từ thử nghiệm đến mã QR 16 con ngõ
Sáng kiến gắn mã QR đầu ngõ đã tạo thuận lợi cho người dân tìm nhà người thân, nhân viên giao hàng.
Anh Nguyễn Như Khoa đến với công nghệ từ chính nghề nghiệp của mình. Sau khi học xong phổ thông, anh vào Đà Nẵng học nghề nhiếp ảnh. Công việc đưa anh tiếp xúc với máy ảnh, flycam và những cách thức thu thập, lưu trữ hình ảnh, thông tin địa điểm.
Năm 2024, trong một cuộc gặp mặt những người bạn học cũ, để những người từ nhiều tỉnh, thành tìm được địa điểm tổ chức, anh xây dựng hướng dẫn vị trí bằng mã QR. Đến ngày gặp mặt, các bạn học từ nhiều miền quê có thể theo chỉ dẫn đến đúng địa điểm mà không mất nhiều thời gian hỏi đường. Thử nghiệm này gợi cho anh một ý tưởng: Nếu mã QR có thể giúp người ở xa tìm đúng một địa điểm, tại sao không áp dụng cho những con ngõ nhỏ ở quê mình?
Làng Hưng Nhơn cũ có nhiều ngõ, đường giao thông đan xen. Người trong làng vốn quen từng nhà nhưng với khách lạ, người giao hàng hoặc người từ địa phương khác đến, việc tìm đúng địa chỉ không phải lúc nào cũng dễ.
Khi có ý tưởng, anh Khoa cùng những người bạn làm nhiếp ảnh, sử dụng flycam thu thập thông tin về các tuyến đường và hộ dân. Dữ liệu được rà soát, xác định vị trí rồi đưa lên hệ thống để tạo mã QR. Từ tháng 4/2025, mã QR bắt đầu hiện diện ở 16 ngõ của làng Hưng Nhơn cũ. Mỗi ngõ được gắn một bảng mã QR tại đầu đường. Khi dùng điện thoại quét mã, người tìm đường có thể tiếp cận thông tin về vị trí, số hộ dân, chiều dài tuyến đường và một số công trình, địa điểm công cộng như miếu, nhà thờ, chùa, trường học.
Điểm đáng chú ý là mô hình không bắt đầu từ một dự án chuyển đổi số quy mô lớn mà từ nhu cầu rất đời thường: Tìm đúng một ngôi nhà trong những con ngõ nhỏ. Các bảng QR bằng inox được làm tại Đà Nẵng với chi phí khoảng 300.000 đồng/tấm. Dữ liệu được anh Khoa cùng bạn bè hỗ trợ thu thập, người dân đóng góp kinh phí triển khai.
Ông Nguyễn Danh Hóa, thôn Hải Hòa cho rằng, điều đáng nói không chỉ nằm ở những tấm bảng QR mà ở việc công nghệ được đưa vào những nhu cầu cụ thể của đời sống làng quê. Từ một công cụ tưởng như xa lạ, người dân bắt đầu sử dụng công nghệ cho những việc hằng ngày, qua đó tạo thêm sự kết nối trong cộng đồng.
Cách làm này cũng thể hiện tinh thần lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số. Công nghệ không được đưa vào làng quê như một khái niệm xa lạ mà xuất phát từ nhu cầu của người dân và có sự tham gia của chính người dân.
Các ngõ, hẻm của thôn Hải Hòa được gắn mã QR, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân xác định vị trí.
Sau khi xã Hải Hòa cũ được sắp xếp, thôn Hải Hòa hiện được hình thành từ làng Hưng Nhơn cùng các khu dân cư An Thơ, Hội Điền với hơn 730 hộ dân. Không gian rộng hơn, số lượng ngõ, hẻm tăng từ 16 lên gần 50, đồng nghĩa hệ thống thông tin địa chỉ cũng trở nên phức tạp hơn.
Theo anh Khoa, việc tạo mã QR đang phải được rà soát, định vị và mã hóa chi tiết hơn. Cùng với thông tin chỉ dẫn, anh dự kiến tích hợp thêm những nội dung hữu ích như chủ trương, chính sách và các thông tin cần thiết để người dân thuận tiện tra cứu. “Mục tiêu là để mã QR không chỉ giúp người dân tìm đường mà còn có thể tiếp cận những thông tin hữu ích ngay tại nơi mình sinh sống, từng bước hướng tới xây dựng mô hình nông thôn thông minh”, anh Nguyễn Như Khoa chia sẻ.
Từ một trưởng thôn trẻ bắt đầu công việc bằng những việc rất cụ thể như sửa đường, xây bến nước, sắp xếp trật tự chợ, anh Nguyễn Như Khoa đang đưa thông tin của làng quê lên không gian số. Nếu những con đường bê tông mở lối đi trong không gian vật chất thì những mã QR đang mở thêm một “con đường” để người dân tiếp cận thông tin, kết nối với cộng đồng và từng bước hình thành một cách sống mới ở làng quê.
Bài cuối: Từ một mã QR đến cộng đồng số
