Đưa kỹ năng số vào đời sống cộng đồng

Tại hội thảo mới đây do Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh phối hợp với Hội Tin học Thành phố tổ chức, đại diện các cộng đồng dân tộc, tổ chức tôn giáo, cơ sở tín ngưỡng cùng chuyên gia, doanh nghiệp thảo luận giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số. Nội dung tập trung vào quản lý, giám sát thông minh tại cơ sở thờ tự, số hóa không gian và hiện vật bằng công nghệ 3D để bảo tồn, lưu trữ và nâng cao trải nghiệm di sản.

Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố hiện có 53 dân tộc thiểu số với hơn 170.000 hộ, gần 510.000 người và 1.171 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Thành phố cũng có 13 tôn giáo, hơn 3.000 cơ sở thờ tự, khoảng 9.300 chức sắc, gần 4.800 chức việc và hơn 2,8 triệu tín đồ. Quy mô và sự đa dạng này đòi hỏi cách triển khai chuyển đổi số phù hợp với điều kiện, nhu cầu của từng cộng đồng.

Với cộng đồng Chăm tại Thánh đường Masjid Al Jamia’, phường Chợ Lớn, chuyển đổi số bắt đầu từ những việc gần gũi trong đời sống. Ông M. Mohamed Amine, Chánh Văn phòng Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo TP Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Quản trị Thánh đường, cho biết Ban đã vận động tín đồ tham gia các hoạt động chuyển đổi số, khuyến khích người trẻ hướng dẫn ông bà, cha mẹ sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng Công dân số TP Hồ Chí Minh và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID.

Trong quá trình triển khai, chúng tôi nhận thấy một bộ phận người lớn tuổi còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ. Vì vậy, Ban Quản trị đã khuyến khích thế hệ trẻ, nhất là con cháu trong mỗi gia đình, trực tiếp hướng dẫn ông bà, cha mẹ sử dụng điện thoại thông minh, để cài đặt các ứng dụng như Ứng dụng “Công dân số TP Hồ Chí Minh” và tài khoản định danh điện tử VNeID", ông M. Mohamed Amine chia sẻ .

Ông M. Mohamed Amine cho rằng, ứng dụng công nghệ vào đời sống hàng ngày và quảng bá những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống và việc làm hết sức thiết thực và cần thiết trong đời sống hiện đại. Nhất là hiện nay, việc trao đổi thông tin trong cộng đồng cũng thuận lợi hơn nhờ các nền tảng số. Ban Quản trị đã thành lập các nhóm chat Zalo để điều phối công việc và chuyển tải thông tin đến bà con người Chăm trong cộng đồng.

“Khi tiếp nhận các chủ trương, chính sách hoặc thông báo từ chính quyền địa phương, chúng tôi chuyển ngay lên nhóm. Từ đó, thông tin được truyền tải khá nhanh đến từng tín đồ, từng gia đình trong cộng đồng Chăm”, ông M. Mohamed Amine chia sẻ.

Tuy nhiên, một bộ phận người lớn tuổi còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ. Ông Amine mong muốn chính quyền địa phương, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đơn vị liên quan tổ chức thêm các buổi tập huấn ngay tại Thánh đường hoặc khu dân cư. "Khi được hướng dẫn trực tiếp, từng bước, từng thao tác cụ thể, bà con sẽ dễ tiếp thu, mạnh dạn sử dụng công nghệ hơn. Qua đó, tín đồ có thể chủ động tiếp cận thông tin, thực hiện các tiện ích số và từng bước đưa chuyển đổi số vào đời sống hằng ngày”, ông M. Mohamed Amine chia sẻ thêm.

Đối với Phật giáo Hòa Hảo, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vẫn ở những bước đầu. Ông Trần Văn Đạt, Trưởng Ban Đại diện Phật giáo Hòa Hảo TP Hồ Chí Minh, cho rằng các tổ chức tôn giáo cần từng bước thích ứng với sự thay đổi của đời sống xã hội. Công nghệ nếu được sử dụng phù hợp có thể hỗ trợ thông tin, tuyên truyền, quản lý và giới thiệu các giá trị văn hóa, tín ngưỡng đến nhiều người hơn.

Theo ông Đạt, số hóa trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo cần được thực hiện thận trọng, có sự đồng thuận của những người liên quan, bảo đảm an toàn, bảo mật và tôn trọng quyền riêng tư. Đây là những điều kiện cần thiết để công nghệ hỗ trợ hoạt động của tổ chức tôn giáo và quảng bá những nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng.

“Tôi rất mong chuyển đổi số được triển khai ngày càng sâu rộng trong đời sống xã hội, trong các tổ chức tôn giáo. Qua đó, công nghệ không chỉ hỗ trợ hoạt động quản lý mà còn giúp cho việc tuyên truyền, quảng bá sâu rộng hơn những nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng của Việt Nam”, ông Đạt kỳ vọng.

Để cộng đồng tự kể câu chuyện di sản

Trong bảo tồn và phát huy di sản, công nghệ giúp mở rộng khả năng tiếp cận, tương tác và trải nghiệm, nhưng dữ liệu, nội dung số phải bảo đảm tính chính xác, tính nguyên bản, tôn trọng chủ thể văn hóa và không làm sai lệch giá trị truyền thống.

Ông Bùi Quan Mảnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Sáng tạo Văn hóa Quantrex, cho rằng giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở số hóa, lưu trữ dữ liệu mà còn ở việc tạo điều kiện để người dân tham gia bảo tồn, kể câu chuyện văn hóa của cộng đồng mình.

Ông Bùi Quan Mảnh đề xuất xây dựng mạng lưới “đại sứ văn hóa”, kết nối người am hiểu văn hóa địa phương với người sáng tạo nội dung và người làm công tác xã hội. Để có sản phẩm chân thực, người làm nội dung cần dành thời gian tìm hiểu đời sống, ngôn ngữ, phong tục và những câu chuyện phía sau di sản, thay vì chỉ đến quay phim, chụp ảnh trong vài giờ.

Các câu chuyện có thể được thể hiện qua video ngắn trên TikTok, YouTube, Facebook hoặc sản phẩm nội dung chuyên sâu. Việc sử dụng tiếng nói của chính cộng đồng, kết hợp công nghệ chuyển ngữ, sẽ giúp văn hóa địa phương tiếp cận người xem trong nước và quốc tế.

Theo ông Mảnh, khi được trang bị kỹ năng quay phim, xây dựng nội dung và sử dụng nền tảng số, những người am hiểu văn hóa có thể trực tiếp giới thiệu quê hương, phong tục và đời sống của mình. Qua đó, cộng đồng có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm bản địa, phát triển du lịch và tạo sinh kế từ các giá trị văn hóa sẵn có.

Ông Vũ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Tin học TP Hồ Chí Minh, nhận định sau khi Thành phố mở rộng, các cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng và di sản của cộng đồng dân tộc càng đa dạng. Để kết nối nguồn di sản này với du lịch, dữ liệu số cần giúp người dân, du khách biết điểm đến ở đâu, có giá trị gì, câu chuyện nào đáng tìm hiểu và có thể trải nghiệm những gì.

Những câu chuyện văn hóa mang bản sắc riêng có thể được chuyển tải dưới nhiều hình thức, từ video ngắn trên các nền tảng: TikTok, YouTube, Facebook đến các sản phẩm nội dung chuyên sâu. Đặc biệt, nội dung có thể sử dụng tiếng nói của chính cộng đồng dân tộc, sau đó ứng dụng công nghệ để chuyển ngữ, giúp các câu chuyện văn hóa địa phương tiếp cận gần hơn với người xem trong nước và quốc tế.

Ông Mảnh cho biết thêm, tại mỗi cộng đồng dân tộc đều có những người am hiểu sâu sắc văn hóa địa phương. Nếu được trang bị kỹ năng quay phim, xây dựng nội dung và sử dụng các nền tảng số, chính họ có thể là những “đại sứ văn hóa” trực tiếp kể câu chuyện về quê hương, phong tục và đời sống của mình. Khi đó, đồng bào các dân tộc không chỉ là nhân vật xuất hiện trong các sản phẩm truyền thông, mà sẽ trở thành chủ thể bảo tồn và quảng bá văn hóa; đồng thời có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm bản địa, phát triển du lịch và tạo sinh kế cho bà con dân tộc từ những giá trị văn hóa sẵn có.

“Khi công nghệ giúp người dân thuận tiện hơn trong cuộc sống, tạo thêm sinh kế và giúp những giá trị văn hóa được bảo tồn, gìn giữ, lan tỏa rộng rãi thì chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị”, ông Bùi Quan Mảnh nhìn nhận.

Ở góc độ chuyên gia, ông Vũ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Tin học TP Hồ Chí Minh cho rằng sau khi không gian phát triển của thành phố được mở rộng, hệ thống các cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng của các cộng đồng dân tộc cũng trở nên đa dạng hơn. Đây là nguồn “di sản quý” để người dân và du khách tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, cũng như đời sống của bà con dân tộc trong mỗi cộng đồng.

"Số hóa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tôn giáo là một hành trình dài, cần được thực hiện liên tục trong nhiều năm. Hội Tin học TP Hồ Chí Minh sẵn sàng phối hợp với các sở, ngành, doanh nghiệp công nghệ và trực tiếp làm việc với các cơ sở thờ tự, chức sắc, chức việc, đại diện đồng bào các dân tộc để cùng xác định nhu cầu, tư vấn giải pháp và xây dựng lộ trình phù hợp", ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông Tuấn, vấn đề là phải ứng dụng công nghệ để trả lời rõ những câu hỏi rất cụ thể như điểm đến nằm ở đâu, có giá trị gì, câu chuyện nào đáng được giới thiệu và du khách có thể trải nghiệm những gì. Khi dữ liệu được số hóa, định vị và truyền thông bài bản, các điểm đến văn hóa, cơ sở tôn giáo có thể kết nối tốt hơn với hoạt động du lịch.

Đại diện cho chính quyền TP Hồ Chí Minh, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu; đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, khai thác dữ liệu hiệu quả và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp.

Đối với lĩnh vực đặc thù như dân tộc, tôn giáo và tín ngưỡng, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý. Quan trọng hơn, chuyển đổi số phải góp phần thúc đẩy lĩnh vực dân tộc, tôn giáo phát triển, giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và mở rộng cơ hội phát triển cho cộng đồng các dân tộc, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Quá trình này phải xuất phát từ đặc thù của ngành, nhu cầu thực tiễn của từng cộng đồng, từng cơ sở và điều kiện cụ thể của TP Hồ Chí Minh.

"Với định hướng đó, chúng tôi kỳ vọng các giải pháp được đề xuất sẽ có tính khả thi, có thể triển khai vào thực tế và tạo nền tảng cho sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng dân tộc, tôn giáo, giới chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ trong thời gian tới", ông Thắng nói.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu, là công cụ quan trọng để giải quyết nhiều bài toán thực tiễn. Vì vậy, việc “chuyển đổi số trong gìn giữ bản sắc và thúc đẩy phát triển lĩnh vực dân tộc và tôn giáo” có thể xem là dấu mốc khởi đầu nhằm cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ về chuyển đổi số và phát triển văn hóa, con người trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo.

Tại hội thảo, hai đơn vị ký biên bản ghi nhớ hợp tác, tạo cơ sở phối hợp lâu dài, kết nối chuyên gia và doanh nghiệp để triển khai các giải pháp phù hợp. Theo ông Thắng, hiệu quả phục vụ người dân và cộng đồng phải là một trong những thước đo quan trọng của chuyển đổi số.

“Định hướng xuyên suốt của Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hồ Chí Minh là dữ liệu số phải phục vụ công tác quản lý và phát triển lĩnh vực dân tộc, tôn giáo; công nghệ phải phục vụ con người; đổi mới phải gắn với gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng và phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của Thành phố”, ông Lâm Đình Thắng khẳng định.