Ngày 7/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Iran đã “mất hoàn toàn quyền kiểm soát” eo biển Hormuz và cho rằng Tehran đã bỏ lỡ nhiều cơ hội đạt thỏa thuận với Washington về chương trình hạt nhân. Cùng ngày, ông Mohammad Reza Naghdi, Cố vấn cấp cao của Tổng Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), khẳng định eo biển vẫn đóng cửa cho đến khi các yêu cầu của Tehran được đáp ứng. Tuyên bố này trái ngược với khẳng định của Mỹ rằng tuyến hàng hải chiến lược đã mở lại. Ông Naghdi cũng cho biết lực lượng Iran sẽ ngăn chặn các tàu đi theo những tuyến đường mà Tehran coi là không được phép.
Theo tờ New Arab (newarab.com), khi Iran và Mỹ có những bước thăm dò hướng tới một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, đã xuất hiện dấu hiệu cho thấy công cụ gây sức ép lớn nhất của Tehran đang bị suy yếu.
Iran từ lâu coi khả năng làm tê liệt điểm nghẽn chiến lược này là một con át chủ bài có thể gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng. Ngay sau khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh ngày 28/2, IRGC đã phong tỏa eo biển.
Tuy nhiên, khả năng gây sức ép lên kinh tế của Iran bị thách thức trong những tuần gần đây, khi quân đội Mỹ hỗ trợ các chuyến vận chuyển dầu bí mật qua eo biển và các nhà sản xuất Arab điều chỉnh tuyến xuất khẩu. Lượng dầu xuất khẩu khỏi khu vực hiện cao hơn bất kỳ thời điểm nào trong cuộc chiến kéo dài 7 tháng, làm suy yếu vị thế đàm phán của Tehran.
Xuất khẩu dầu của các nước Arab phục hồi
Xuất khẩu dầu thô của Trung Đông (không tính Iran) đã trở lại mức trước chiến tranh vào tháng 9 năm nay, bất chấp việc các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz và cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia bị tấn công. Theo ước tính của công ty theo dõi dữ liệu Kpler, các nước Arab đã xuất khẩu ít nhất 16,5 triệu thùng dầu/ngày ra khỏi khu vực trong tháng 9/2026.
Phần lớn mức tăng đến từ Saudi Arabia, quốc gia đã tăng mạnh xuất khẩu qua Hormuz sau khi xảy ra vụ tấn công vào đường ống dẫn dầu ở Biển Đỏ. Dữ liệu vận chuyển cho thấy lượng dầu của nước này đi qua eo biển Hormuz đã vượt 3 triệu thùng/ngày trong ba tuần đầu tháng 9, gấp hơn ba lần tháng 8.
Xuất khẩu qua Hormuz tăng dần từ tháng 6, khi Lầu Năm Góc triển khai nỗ lực phối hợp đưa nguồn cung năng lượng ra thị trường. Với sự yểm trợ của không quân Mỹ, các nước vùng Vịnh đã đưa hàng triệu thùng dầu qua eo biển bằng các đội tàu bí mật. Song song đó, Saudi Arabia chuyển dầu thô sang Biển Đỏ qua đường ống Đông - Tây, UAE dựa vào cảng Fujairah ở bên kia eo biển, còn Iraq dùng xe tải chở hàng triệu thùng dầu băng qua sa mạc Syria tới Địa Trung Hải.
Ông Ria Reddy thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ nói với tờ New Arab rằng Iran dường như đã mất đi đòn bẩy đáng kể đối với eo biển Hormuz. Theo chuyên gia này, nếu tàu thương mại vẫn đi qua với tần suất cao bất chấp đe dọa, Iran sẽ khó dùng eo biển để buộc Mỹ và các nước khác chấp nhận yêu cầu của mình.
Bên cạnh đó, cuộc phong tỏa của Mỹ đã khiến dầu của Iran bị mắc kẹt trong khu vực, tước đi của nước này hàng tỷ USD doanh thu. Hàng chục tàu của Iran đã bị quân đội Mỹ tấn công.
Tình trạng bất ổn vẫn tiếp diễn
Do chiến tranh chưa kết thúc, lượng dầu được đưa ra khỏi khu vực hầu như không thể kìm hãm giá dầu thế giới, vốn vẫn chịu ảnh hưởng của rủi ro địa chính trị và cước vận chuyển leo thang. Sau khi lực lượng Houthi kiểm soát biển Biển Đỏ của Yemen và eo biển Bab al-Mandeb, giá dầu Brent tăng 57%, đạt đỉnh 110 USD/thùng vào giữa tháng 9, trong khi giá xăng và dầu diesel cũng lên mức cao kỷ lục do tắc nghẽn kéo dài tại các nhà máy lọc dầu trên thế giới.
Nỗ lực do Mỹ dẫn đầu cũng chưa giúp tăng lượng khí đốt vận chuyển từ Qatar, vốn vẫn thấp hơn nhiều so với trước chiến tranh. Tháng trước, giá khí đốt ở châu Âu và châu Á lên mức cao nhất kể từ năm 2022 do lo ngại thiếu nguồn cung trước mùa Đông. Như vậy, Iran vẫn có ảnh hưởng lớn tới lĩnh vực kinh tế toàn cầu.
Burcu Ozcelik, nhà nghiên cứu cấp cao về an ninh Trung Đông tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng (RUSI) có trụ sở tại Anh, nhận định với tờ New Arab rằng việc nối lại xuất khẩu dầu không đồng nghĩa với ổn định tình hình, bởi Iran vẫn có khả năng tấn công trả đũa bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa vào hạ tầng trọng yếu và cơ sở sản xuất dầu ở vùng Vịnh.
Về phần mình Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS), cho rằng dù Mỹ đã làm suy yếu sự kiểm soát của Iran, mục tiêu ổn định thị trường năng lượng vẫn chưa đạt được. Theo ông, Iran vẫn có thể nhắm mục tiêu vào tàu chở dầu, khiến việc qua eo biển ngày càng khó khăn và tốn kém; giá dầu vẫn cao một phần do phí bảo hiểm tăng, thiếu tàu chở dầu và rủi ro với vận tải thương mại.
Ảnh hưởng của Iran còn lan sang các khu vực khác thông qua các lực lượng dân quân thân Tehran. Tháng trước, giá dầu khí tăng vọt sau khi lực lượng Houthi và các nhóm bán quân sự Iraq phối hợp tấn công hoạt động xuất khẩu ở Biển Đỏ của Saudi Arabia, cùng ngày chiếm eo biển Bab al-Mandeb và vô hiệu hóa đường ống Đông - Tây của tập đoàn Aramco. Kể từ khi lệnh ngừng bắn ở Yemen sụp đổ vào tháng 7/2026, Houthi đã tấn công một số nhà máy lọc dầu của Saudi Arabia và phong tỏa điểm nghẽn với các tàu liên quan đến nước này.
