Những "điểm nghẽn" này từng nhiều năm làm giảm chất lượng sống của người dân, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội. Với hàng loạt giải pháp đồng bộ, từ đầu tư hạ tầng thoát nước, cải tạo sông hồ đến triển khai vùng phát thải thấp, Thủ đô đang từng bước kiến tạo môi trường sống xanh, sạch, an toàn và bền vững.
Từng bước xóa các "điểm đen" úng ngập kéo dài
Tại các điểm ngập nước, xe ô tô di chuyển nhanh làm nước bắn sang bên cạnh gây nguy hiểm cho các phương tiện lưu thông trên cùng đường. Ảnh: Nguyễn Thắng/TTXVN
Mỗi mùa mưa đến, người dân Thủ đô từng quen với cảnh nhiều tuyến phố như: Dốc La Pho - Thụy Khuê, Nguyễn Trường Tộ, Phan Bội Châu, Nguyễn Gia Bồng hay khu vực Đại lộ Thăng Long, Ecohome, Resco... xuất hiện tình trạng ngập cục bộ. Chỉ một trận mưa lớn kéo dài, giao thông bị chia cắt, nhiều phương tiện chết máy, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh bị ảnh hưởng. Song, những hình ảnh ấy đang dần lùi vào quá khứ khi Hà Nội quyết liệt triển khai các dự án chống úng ngập theo hướng căn cơ, lâu dài.
Cụ thể, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội đã xác định úng ngập là 1 trong 5 "điểm nghẽn" được chỉ đạo giải quyết với quyết tâm chính trị rất cao của toàn hệ thống. Trong giai đoạn trước mắt, thành phố tập trung triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp (bao gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa) để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026. Mục tiêu các dự án khẩn cấp là từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường kết nối với hệ thống hiện có, nâng cao năng lực tiêu thoát nước và góp phần giảm số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với những trận mưa có cường độ tương đương các năm trước đây.
Cùng với việc triển khai các dự án khẩn cấp, công tác duy tu, duy trì vận hành hệ thống thoát nước đô thị; công tác phối hợp vận hành hệ thống thoát nước đô thị và nông thôn, chuyển đổi 21 mương tiêu nông nghiệp trong khu vực phát triển đô thị phục vụ tiêu thoát nước đô thị… đã được triển khai thực hiện hoàn thành trước 30/4. UBND thành phố Hà Nội cũng đã ban hành Kế hoạch thoát nước mùa mưa năm 2026, chỉ đạo tổ chức triển khai 100% nhân lực, thiết bị ứng trực vận hành hệ thống xử lý úng ngập trên địa bàn thành phố.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trương Hải Long cho biết, về quá trình triển khai thực hiện 10 Dự án khẩn cấp và các dự án chống ngập cục bộ, dưới sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, sự nỗ lực rất lớn của các sở, ngành, UBND các phường, xã, chủ đầu tư, nhà thầu với hàng nghìn công nhân, kỹ sư, thiết bị máy móc chuyên dụng thi công 3 ca 4 kíp xuyên lễ tết… Đến nay, sau hơn 4 tháng thi công, các dự án thoát nước (10 dự án khẩn cấp, trạm bơm Phú Thượng, Hồ Cự Khối…) đã cơ bản hoàn thành đưa vào sử dụng phục vụ tiêu thoát nước và đã phát huy hiệu quả rõ rệt theo mục tiêu dự án đề ra.
Theo đó, qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua, số điểm ngập, thời gian ngập, độ sâu ngập, diện ngập đã giảm. Trong đó có ghi nhận một số khu vực lượng mưa trên 100mm, nhiều điểm ngập đã được kiểm soát tốt hơn, thời gian rút nước giảm, năng lực vận hành của hệ thống được cải thiện rõ hơn. Ghi nhận tại các điểm úng ngập khu vực Đại lộ Thăng Long, Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Ciputra, An Khánh khả năng tiêu thoát nước được cải thiện; không phát sinh ngập hoặc chỉ ngập cục bộ trong thời gian ngắn. Trên địa bàn thành phố không xuất hiện điểm ngập sâu và thời gian ngập kéo dài ảnh hưởng lớn đến giao thông qua các điểm ngập.
Điển hình như, đêm 28/7, mưa lớn diện rộng trên địa bàn thành phố với tổng lượng mưa đến 6h tại: Phường Phú Thượng (195.1 mm); Phường Hai Bà Trưng (150.8 mm); Phường Ba Đình (102.2 mm); Phường Phúc Lợi (113.6 mm); Phường Bồ Đề (102.9 mm); Xã Gia Lâm (137.0 mm). Các dự án khẩn cấp sau khi đưa vào vận hành đã phát huy hiệu quả tiêu thoát nước tốt theo mục tiêu của dự án, khu vực như: Đại lộ Thăng Long, Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Ressco, Eco Home, Ciputra, Võ Chí Công, Mỹ Đình không ngập. Tại một số điểm trũng thấp như Cổ Linh, Thiên Đức (gầm chui xe lửa đường sắt), Nguyễn Gia Bồng ngập nhẹ, nước rút hết sau 30 phút hết mưa.
Kiến tạo đô thị phát thải thấp, hướng tới chất lượng sống bền vững
Biển “Vùng phát thải thấp” xuất hiện cạnh khu vực Ô Quan Chưởng, một trong những điểm cửa ngõ vào khu phố cổ Hà Nội. Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN
Nếu úng ngập là "điểm nghẽn" của hạ tầng thì ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính lại là thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Nhằm xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và phát triển bền vững, Hà Nội đang triển khai Đề án vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1 cùng nhiều giải pháp giảm phát thải trong giao thông, xây dựng và sinh hoạt đô thị. Qua theo dõi sau 1 tháng triển khai tại phường Hoàn Kiếm, người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhìn chung đồng thuận, ý thức chấp hành từng bước được nâng lên.
Mặc dù còn một số bỡ ngỡ về phạm vi, khung giờ hạn chế phương tiện, việc giao nhận hàng hóa và bố trí nơi gửi xe, người dân đã chủ động tìm hiểu thông tin, điều chỉnh thời gian đi lại và lựa chọn lộ trình phù hợp hơn. Theo đánh giá bước đầu, năng lực cung ứng xe đạp công cộng, trạm sạc và tủ đổi pin cơ bản đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn đầu thí điểm. Tuy nhiên, tiến độ lắp đặt camera AI, hoàn thiện trạm sạc và đấu nối điện cho các tủ đổi pin cần tiếp tục được đẩy nhanh. Hệ thống bãi đỗ trung chuyển, điểm đỗ xe đạp, xe điện công cộng và hạ tầng kết nối chặng đầu, chặng cuối cũng cần được tiếp tục rà soát, bổ sung phù hợp với nhu cầu thực tế.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, bên cạnh những kết quả bước đầu, đây là chính sách mới, tác động trực tiếp đến thói quen đi lại, hoạt động sản xuất, kinh doanh, du lịch, dịch vụ và đời sống của người dân khu vực trung tâm thành phố. Một số cơ chế kỹ thuật liên quan đến nhận diện phương tiện xanh, kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, chế tài xử lý vi phạm và chia sẻ dữ liệu phương tiện vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Các chỉ tiêu về môi trường, giao thông, kinh tế - xã hội và mức độ hài lòng của người dân đang được theo dõi, tổng hợp và đánh giá, làm cơ sở xem xét hiệu quả của Đề án, kịp thời điều chỉnh các giải pháp và chuẩn bị cho các giai đoạn triển khai tiếp theo.
Khẳng định Vùng phát thải thấp là giải pháp hữu hiệu để cải thiện môi trường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho rằng, sau 1 tháng triển khai Đề án vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1 bài học lớn nhất là việc kịp thời ban hành các cơ chế, chính sách từ Nghị quyết của HĐND thành phố đến các kế hoạch của UBND thành phố, cùng sự chủ động phối kết hợp giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương liên quan trong việc tổ chức thực hiện đề án, theo đó kết quả bước đầu đã nhận được sự đồng thuận của người dân.
Cũng theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc xây dựng Vùng phát thải thấp không chỉ nhằm hạn chế một số loại phương tiện, mà hướng tới mục tiêu tổng thể là cải thiện chất lượng môi trường không khí, phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện đại, nâng cao chất lượng sống và xây dựng Thủ đô xanh, văn minh, bền vững. Quá trình thực hiện sẽ được triển khai từng bước, có lộ trình, có chính sách hỗ trợ và có đánh giá tác động cụ thể. Thành phố nhất quán thực hiện nguyên tắc hỗ trợ, tạo điều kiện chuyển đổi trước; áp dụng các biện pháp hạn chế theo lộ trình; công khai, minh bạch thông tin và thường xuyên lắng nghe ý kiến của người dân, doanh nghiệp.
Nhiều chuyên gia đánh giá, phát triển vùng phát thải thấp không chỉ nhằm giảm ô nhiễm môi trường mà còn góp phần thay đổi thói quen sử dụng phương tiện của người dân, hướng tới mô hình đô thị xanh mà nhiều quốc gia phát triển đang theo đuổi. Quan trọng hơn, các giải pháp này được triển khai đồng thời với cải tạo hệ thống thoát nước, chỉnh trang đô thị, phục hồi các dòng sông, hồ và tăng không gian công cộng. Khi các chính sách được kết nối thành một chuỗi đồng bộ, hiệu quả mang lại không chỉ là những chỉ số môi trường được cải thiện mà còn là sự thay đổi trong chất lượng cuộc sống của từng người dân.
Việc Hà Nội quyết liệt xử lý các "điểm nghẽn" về úng ngập và phát thải thấp cho thấy tư duy phát triển đô thị đã chuyển mạnh từ giải quyết "sự vụ" sang quản trị bền vững. Khi hạ tầng kỹ thuật được đầu tư đồng bộ, giao thông xanh được thúc đẩy, môi trường được cải thiện và người dân trở thành trung tâm của mọi chính sách, Thủ đô sẽ có thêm nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", nơi chất lượng sống ngày càng được nâng cao, xứng đáng là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước.