Xây dựng con người trách nhiệm từ nền tảng văn hóa

Tinh thần này tiếp tục được khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, trọng tâm là xây dựng con người Việt Nam, phát triển công nghiệp văn hóa và dùng văn hóa làm hệ điều tiết cho sự phát triển. Nhiều ý kiến cho rằng xây dựng văn hóa hiện nay không chỉ dừng ở chuẩn mực ứng xử hay các phong trào bề nổi, mà cần chú trọng hình thành con người có trách nhiệm, biết phân biệt đúng - sai và chủ động bảo vệ những giá trị tích cực.

Minh định đúng – sai là nền tảng của văn hóa

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Văn Công Ních - chuyên viên tư vấn cao cấp, từng công tác tại các công ty bảo hiểm nhân thọ như Bảo Việt, Manulife,... (ngụ phường Mỹ Tho tỉnh Đồng Tháp) đã chia sẻ nhiều ý kiến về vai trò của khả năng minh định và tinh thần trách nhiệm trong xây dựng văn hóa hiện nay. Theo ông Công Ních, văn hóa không chỉ thể hiện ở các hoạt động lễ hội, phong trào hay hình thức bên ngoài, mà cần được thể hiện trong cách con người suy nghĩ, ứng xử và giải quyết các vấn đề của đời sống hằng ngày.

Thấu hiểu chính mình không chỉ là biết nhu cầu hay vị trí của bản thân trong xã hội, mà còn là khả năng nhận diện đúng - sai, thật - giả và nhìn nhận đúng bản chất sự việc. Trong điều kiện mạng xã hội phát triển nhanh, thông tin đa chiều và khó kiểm chứng, khả năng minh định càng trở nên cần thiết.

Nếu thiếu sự tỉnh táo trong nhận thức, con người dễ bị tác động bởi tâm lý đám đông, bởi các thông tin chưa được kiểm chứng hoặc bởi những biểu hiện hình thức bên ngoài. Điều đó có thể dẫn đến việc đánh giá chưa đúng về con người và sự việc; coi trọng hình thức hơn chất lượng thực chất hoặc đề cao sự khéo léo thể hiện hơn hiệu quả công việc. “Nếu không có khả năng minh định, con người rất dễ đánh giá chưa đúng về sự việc và con người; từ đó dẫn đến những ứng xử thiếu phù hợp trong công việc và đời sống”, ông Văn Công Ních chia sẻ.

Trong thực tế hiện nay, nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị đã chú trọng xây dựng môi trường làm việc minh bạch, nâng cao đạo đức công vụ và đề cao trách nhiệm cá nhân. Việc triển khai các mô hình “chính quyền thân thiện”, “một cửa hỗ trợ người dân”, công khai tiến độ giải quyết hồ sơ trên môi trường số hay tăng cường tiếp nhận phản ánh trực tuyến đã góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Bên cạnh đó, nhiều phong trào cộng đồng như hỗ trợ người dân trong thiên tai, dịch bệnh; các mô hình “ATM gạo”, “siêu thị 0 đồng”, hiến máu tình nguyện, bảo vệ môi trường hay giúp đỡ học sinh có hoàn cảnh khó khăn cũng cho thấy khi tinh thần trách nhiệm và sự sẻ chia được phát huy, những giá trị tích cực sẽ lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội.

Theo ông Văn Công Ních, điều đáng lo không chỉ là sự tồn tại của cái sai hay hành vi tiêu cực, mà còn là tâm lý thờ ơ, né tránh trách nhiệm hoặc xem những lệch chuẩn là bình thường. Khi con người dần im lặng trước cái sai hoặc thiếu trách nhiệm với cộng đồng, các chuẩn mực đạo đức xã hội rất dễ bị ảnh hưởng.

Bên cạnh khả năng minh định, con người còn cần biết rung động trước điều tốt đẹp, biết chia sẻ với hoàn cảnh khó khăn và quan tâm đến lợi ích chung của cộng đồng. Những hành động như giúp đỡ người yếu thế, giữ gìn môi trường sống, ứng xử văn minh nơi công cộng hay hỗ trợ người dân gặp khó khăn đều là biểu hiện cụ thể của văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân. Xây dựng văn hóa cần bắt đầu từ những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày, từ gia đình, nhà trường, cơ quan đến khu dân cư. “Văn hóa không phải là lớp trang trí bên ngoài, mà là năng lực sống tử tế từ bên trong con người”, ông Văn Công Ních nhấn mạnh.

Văn hóa cần được thể hiện bằng trách nhiệm cụ thể

Theo ông Lê Văn Được - Nguyên cán bộ từng phụ trách lĩnh vực văn hóa (xã Mỹ Quý, tỉnh Tây Ninh), xây dựng văn hóa không thể chỉ dừng ở nhận thức hay khẩu hiệu, mà cần được thể hiện bằng trách nhiệm cụ thể trong công việc và trong quan hệ xã hội hằng ngày. Đối với đội ngũ công chức, viên chức, văn hóa công vụ trước hết thể hiện ở tinh thần phục vụ nhân dân, thái độ trách nhiệm trong giải quyết công việc và khả năng đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp.

Trong thời gian qua, nhiều địa phương đã đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, triển khai dịch vụ công trực tuyến và xây dựng chính quyền điện tử nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu về chuyên môn và quy trình, đội ngũ thực thi công vụ cũng cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công; hạn chế tình trạng xử lý hồ sơ chậm hoặc gây phiền hà cho người dân. “Văn hóa công vụ không chỉ thể hiện ở việc thực hiện đúng quy định, mà còn ở thái độ lắng nghe, chia sẻ và giải quyết công việc trên tinh thần phục vụ nhân dân”, ông Lê Văn Được cho biết.

Đối với cán bộ, đảng viên, yêu cầu về văn hóa còn gắn với trách nhiệm nêu gương, tinh thần tự soi, tự sửa và giữ gìn phẩm chất đạo đức trong thực hiện nhiệm vụ. Điều này cũng phù hợp với tinh thần Kết luận số 21-KL/TW về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Theo ông, cán bộ, đảng viên cần đề cao tinh thần khách quan, trung thực trong đánh giá công việc và con người; tránh biểu hiện coi trọng hình thức hơn hiệu quả thực chất hoặc né tránh trách nhiệm trước những vấn đề còn tồn tại.

Thời gian qua, việc xử lý nghiêm nhiều vụ việc tiêu cực, sai phạm trong quản lý kinh tế, đất đai, đầu tư công hay thực thi công vụ cho thấy quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong xây dựng bộ máy liêm chính, nâng cao kỷ luật, kỷ cương và củng cố niềm tin của nhân dân. Việc xây dựng môi trường làm việc minh bạch, đề cao năng lực thực chất, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị và tạo động lực cống hiến cho đội ngũ cán bộ.

Đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp, văn hóa còn thể hiện ở trách nhiệm trong quản trị, sử dụng nhân sự và ra quyết định. Người đứng đầu cần khách quan trong đánh giá cán bộ, tạo môi trường làm việc công bằng, phát huy năng lực của đội ngũ và đề cao trách nhiệm cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ. Trong lĩnh vực doanh nghiệp, phát triển bền vững không chỉ gắn với lợi nhuận, mà còn cần quan tâm đến trách nhiệm xã hội, quyền lợi người lao động và bảo vệ môi trường.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã chú trọng chuyển đổi xanh, đầu tư công nghệ sạch, tham gia hoạt động an sinh xã hội, chăm lo đời sống người lao động và xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn với đạo đức kinh doanh. “Doanh nghiệp muốn phát triển lâu dài phải tạo dựng niềm tin bằng trách nhiệm và sự trung thực đối với khách hàng, người lao động và cộng đồng”, ông Lê Văn Được chia sẻ.

Ở cộng đồng dân cư, văn hóa được thể hiện thông qua tinh thần đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm giữ gìn môi trường sống. Một khu dân cư văn hóa không chỉ được đánh giá qua cơ sở vật chất hay các phong trào bề nổi, mà còn ở sự quan tâm giữa người dân với nhau, tinh thần hỗ trợ người khó khăn, ý thức giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ môi trường chung.

Theo các ý kiến, việc xây dựng văn hóa cần bắt đầu từ những hành động cụ thể như ứng xử văn minh nơi công cộng, không xả rác bừa bãi, chấp hành pháp luật giao thông, hỗ trợ người gặp khó khăn và nâng cao ý thức trách nhiệm với cộng đồng,  xây dựng con người có đạo đức, trách nhiệm và khả năng minh định đúng - sai. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, củng cố niềm tin xã hội và phát huy sức mạnh con người Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.