Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu gắn kết nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo; phát triển hạ tầng nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Với TP Hồ Chí Minh, đây là những nhiệm vụ quan trọng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
Trao đổi với phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, chia sẻ về vai trò của các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), giải pháp phát triển hạ tầng, nhân lực và tăng cường kết nối với doanh nghiệp trong nước.
Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về sức hút và năng lực tiếp nhận đầu tư công nghệ cao của TP Hồ Chí Minh qua sự hiện diện ngày càng nhiều của các trung tâm R&D?
Theo tôi, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy TP Hồ Chí Minh đang từng bước phát triển lợi thế về năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo bên cạnh quy mô thị trường và nguồn nhân lực, qua đó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Riêng lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, thành phố đã thu hút 54 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), với tổng vốn đăng ký trên 5,1 tỷ USD, từng bước hình thành hệ sinh thái có doanh nghiệp tham gia ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị.
Việc doanh nghiệp quốc tế đặt trung tâm R&D tại TP Hồ Chí Minh cho thấy, họ nhìn nhận thành phố có khả năng nghiên cứu, phát triển sản phẩm, công nghệ và tìm kiếm giải pháp mới, bên cạnh hoạt động sản xuất.
Các trung tâm này có điều kiện kết nối với Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Công viên phần mềm Quang Trung, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh và mạng lưới doanh nghiệp. Đây là nền tảng để gắn kết nghiên cứu, đào tạo, khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ.
Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu năm 2026 của StartupBlink, TP Hồ Chí Minh lần đầu tiên vào nhóm 100 hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu thế giới ở vị trí 98, đồng thời thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á. Kết quả này cho thấy những chuyển biến tích cực của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thành phố.
Từ những chuyển biến đó, các trung tâm R&D có thể giúp thành phố thu hút những dự án có giá trị cao hơn ra sao?
Trong giai đoạn phát triển mới, các trung tâm R&D, đặc biệt là những trung tâm quy mô lớn của các tập đoàn đa quốc gia và các trung tâm xuất sắc sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư công nghệ cao của TP Hồ Chí Minh.
Sự hiện diện của một trung tâm R&D thường là tiền đề để tập đoàn công nghệ toàn cầu mở rộng hoạt động từ nghiên cứu, thiết kế đến thử nghiệm và sản xuất. Qua đó, thành phố có thể từng bước chuyển từ thu hút đầu tư dựa chủ yếu vào vốn và năng lực sản xuất sang các dự án có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và khả năng đổi mới sáng tạo cao, tập trung nhiều hơn vào công nghệ nguồn, công nghệ lõi và thiết kế sản phẩm.
Các trung tâm R&D còn là mắt xích quan trọng trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Những ý tưởng, kết quả nghiên cứu được phát triển thành sản phẩm thông qua thiết kế, chế tạo mẫu thử, kiểm chứng và thử nghiệm công nghệ trước khi đưa vào sản xuất.
Rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến sản phẩm thương mại sẽ giúp TP Hồ Chí Minh có thêm điều kiện tạo ra sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao, có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Mỗi trung tâm còn mang theo tri thức, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và mạng lưới kết nối quốc tế. Đây là những nguồn lực có ý nghĩa lâu dài đối với mục tiêu nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và sức cạnh tranh của thành phố.
Để tri thức và công nghệ từ các trung tâm R&D lan tỏa đến doanh nghiệp Việt Nam, liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần được phát huy như thế nào?
Sự phát triển của các trung tâm R&D đang thúc đẩy mô hình liên kết “3 nhà”, gồm Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Mỗi bên có vai trò riêng, đồng thời bổ trợ cho nhau trong phát triển và ứng dụng công nghệ.
Các trường đại học, viện và trung tâm nghiên cứu có thêm môi trường thực tiễn để phát triển ý tưởng, công nghệ mới. Doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận nhân lực, công nghệ và kết quả nghiên cứu để đưa vào sản xuất, kinh doanh. Nhà nước kiến tạo môi trường, chính sách và hạ tầng giúp các nguồn lực kết nối hiệu quả hơn.
Chúng tôi kỳ vọng các trung tâm R&D sẽ tạo tác động lan tỏa đối với doanh nghiệp công nghệ trong nước và cộng đồng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Thông qua kết nối với doanh nghiệp nội địa, doanh nghiệp khởi nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu, các trung tâm này có thể mở rộng cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.
Quá trình liên kết cũng góp phần hình thành doanh nghiệp công nghệ mới, trong đó có doanh nghiệp được thành lập để khai thác kết quả nghiên cứu từ trường đại học, viện nghiên cứu.
Vì vậy, cần nhìn nhận trung tâm R&D là một hạt nhân phát triển hệ sinh thái công nghệ. Thu hút các tập đoàn công nghệ lớn phải gắn với tạo điều kiện để tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng lan tỏa vào nền kinh tế thành phố và cả nước.
Phát triển hạ tầng Về hạ tầng nghiên cứu, thành phố đang ưu tiên đầu tư và hỗ trợ những gì để doanh nghiệp mở rộng hoạt động R&D, thưa ông?
Để nâng cao sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư công nghệ cao, Thành phố đang tập trung vào hai yếu tố nền tảng là hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Về hạ tầng, TP Hồ Chí Minh ưu tiên đầu tư các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu dùng chung, đặc biệt trong những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Điển hình là Phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung cấp quốc gia tại Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, với quy mô đầu tư dự kiến khoảng 2.000 tỷ đồng.
Thành phố cũng có chính sách hỗ trợ đầu tư và nâng cấp hạ tầng R&D. Đối với hạ tầng thuộc danh mục công nghệ chiến lược, mức hỗ trợ tối đa là 25 tỷ đồng cho một tổ chức, doanh nghiệp và không quá 50% kinh phí dự án.
Cùng với đó, TP Hồ Chí Minh phát triển các không gian đổi mới sáng tạo, kết nối Khu Công nghệ cao, Công viên khoa học công nghệ và các trường đại học, viện nghiên cứu. Việc chuẩn bị hạ tầng gắn với phát triển nhân lực, chính sách và liên kết hệ sinh thái nhằm tạo môi trường thuận lợi để các tập đoàn công nghệ lớn đầu tư, nghiên cứu và phát triển lâu dài tại thành phố.
Với nguồn nhân lực, Thành phố có những giải pháp gì để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp công nghệ cao và giữ chân chuyên gia?
TP Hồ Chí Minh đang phát huy lợi thế của mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn, đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn. Cùng với đào tạo mới, Thành phố tăng cường đào tạo nâng cao kỹ năng cho đội ngũ kỹ sư đang làm việc trong ngành.
Đặc biệt, Thành phố đang hoàn thiện các chính sách thu hút và giữ chân chuyên gia, nhà khoa học và kỹ sư giỏi, trong đó có cơ chế hỗ trợ chi phí thuê nhân lực chất lượng cao và đào tạo theo các chuẩn quốc tế.
Sự hiện diện của các trung tâm R&D quốc tế cũng tạo thêm môi trường để đội ngũ nhân lực chất lượng cao làm việc, nghiên cứu và phát triển sự nghiệp tại thành phố. Đây là yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư công nghệ cao.
Có thể nói, TP Hồ Chí Minh đang chủ động chuẩn bị hạ tầng tốt, nhân lực giỏi và chính sách phù hợp để tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư, nghiên cứu và phát triển lâu dài. Mục tiêu không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư mà còn thu hút công nghệ, tri thức và tạo ra giá trị gia tăng cao cho thành phố và cả nước.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
