TP Hồ Chí Minh tháo gỡ điểm nghẽn dữ liệu để xây dựng chính quyền số

Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, TP Hồ Chí Minh chú trọng kết nối và chia sẻ dữ liệu để xây dựng chính quyền số. Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh, về kết quả liên thông dữ liệu, những vướng mắc trong khai thác dữ liệu dùng chung và giải pháp nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp trên môi trường số.

Thưa bà, kết nối và chia sẻ dữ liệu là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Đến nay, hệ thống dữ liệu dùng chung và nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu của TP Hồ Chí Minh đã đạt được những kết quả nổi bật nào?

TP Hồ Chí Minh hiện đang vận hành 13 nền tảng số dùng chung cốt lõi, gồm hệ thống giải quyết thủ tục hành chính, quản lý văn bản và lịch công tác, Cổng 1022, thư điện tử công vụ, bản đồ số, Cổng dữ liệu Thành phố, ứng dụng Công dân số, Trung tâm điều hành thông minh (IOC), Khai phá dữ liệu (Data Mining), nền tảng số hóa lưu trữ điện tử…

Về kết nối liên thông, Thành phố đã kết nối 13/16 cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành thông qua Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP) và Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu TP Hồ Chí Minh (HCM LGSP); tích hợp 254/337 dịch vụ qua trục liên thông quốc gia, đạt 75%.

Về khai thác dữ liệu mở và dữ liệu dùng chung, Thành phố đã đưa 32/45 cơ sở dữ liệu lên Cổng dữ liệu dùng chung và 79/142 cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu lên Cổng dữ liệu mở.

Điều tôi quan tâm nhất là hiệu quả sử dụng chứ không chỉ dừng ở việc đã triển khai. Riêng tháng 9, ứng dụng Công dân số ghi nhận 242.556 lượt tải mới và 1,9 triệu lượt tương tác. Lũy kế đến nay, ứng dụng có 1,15 triệu lượt tải và hơn 7,2 triệu lượt tương tác. Những số liệu này cho thấy, người dân đang thực sự sử dụng ứng dụng.

Ngày 14/9 vừa qua, UBND TP Hồ Chí Minh cũng đã ban hành Quyết định số 5925/QĐ-UBND, công bố danh mục 32 nền tảng số dùng chung, hệ thống thông tin chuyên ngành dùng chung do Thành phố chủ trì và phân công đầu mối kết nối với 62 nền tảng quốc gia. Đây là bước quan trọng để khắc phục tình trạng đầu tư chồng chéo, mạnh ai nấy làm.

Lãnh đạo TP Hồ Chí Minh nhiều lần yêu cầu khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu kết nối giữa các cơ quan. Từ thực tế vận hành, bà đánh giá đâu là những điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình liên thông dữ liệu giữa các sở, ngành và địa phương?

Điểm nghẽn không nằm ở hạ tầng kỹ thuật, bởi chúng tôi đã có NDXP, HCM LGSP và Kho dữ liệu dùng chung. Hai điểm nghẽn thực sự là chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chủ quản dữ liệu.

Về chuẩn hóa, qua rà soát 39 danh mục dữ liệu định danh địa điểm, chúng tôi mới thu thập được 25/39 danh mục, đạt 64%. Trong hơn 53.000 địa điểm đã tiếp nhận, có tới 21.738 địa điểm chưa xác định được tọa độ chính xác do địa chỉ chưa được ghi chuẩn, chưa cập nhật theo đơn vị hành chính mới. Đây là vấn đề về chất lượng dữ liệu, chứ không phải thiếu công nghệ.

Về cơ chế, phần lớn sở, ngành hiện chưa có hệ thống quản lý chuyên ngành; dữ liệu vẫn nằm rải rác dưới dạng tệp Excel. Vì vậy, việc chia sẻ chưa thể tự động hóa mà phải thực hiện thủ công, tốn thời gian và dễ xảy ra sai sót. Đó cũng là lý do trong nhóm 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành trọng điểm, mới có 9 cơ sở dữ liệu được kết nối.

Chúng tôi không chờ chuẩn hóa xong mới kết nối mà triển khai hai công việc song song: vừa yêu cầu đơn vị chủ quản làm sạch dữ liệu, vừa chuẩn bị hạ tầng kết nối. Khi dữ liệu sẵn sàng, việc kết nối có thể thực hiện ngay, tránh mất thêm thời gian chờ đợi giữa hai công đoạn.

Các lĩnh vực như dân cư, đất đai, y tế, giáo dục có khối lượng dữ liệu lớn và liên quan trực tiếp đến người dân. Trung tâm đang phối hợp với các cơ quan chủ quản như thế nào để xử lý khó khăn trong kết nối, đồng bộ và khai thác những dữ liệu này?

Trong 13 nhóm cơ sở dữ liệu chuyên ngành trọng yếu của Thành phố, hiện mới kết nối được 3 nhóm thuộc các lĩnh vực nông nghiệp - môi trường, tài chính và giáo dục. Còn lại 10 nhóm đang trong quá trình hoàn thiện, tập trung ở các lĩnh vực nhạy cảm và phức tạp về nghiệp vụ như tư pháp - hộ tịch, công an - dân cư chuyên sâu, y tế, nội vụ, xây dựng.

Riêng lĩnh vực đất đai, chúng tôi đang phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh triển khai giai đoạn 2 làm giàu và chuẩn hóa dữ liệu. Đồng thời, chúng tôi đang số hóa dữ liệu hộ tịch còn tồn đọng sau sắp xếp chính quyền hai cấp, với khối lượng dự kiến hơn 12 triệu dữ liệu hộ tịch.

Trong lĩnh vực y tế, Trung tâm đang phối hợp với Sở Y tế TP Hồ Chí Minh tạo lập dữ liệu sức khỏe cá nhân, đồng bộ với hồ sơ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID.

Chúng tôi lựa chọn thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ tác động trực tiếp và tần suất sử dụng của người dân, thay vì nhất thiết giải quyết lĩnh vực khó nhất trước. Theo cách tiếp cận đó, Trung tâm đã chọn 7 thủ tục hành chính thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh và Sở Y tế TP Hồ Chí Minh để kiểm thử việc tái cấu trúc quy trình trong đợt này.

Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu trên các nền tảng dùng chung đặt ra yêu cầu về phân quyền khai thác, quản lý truy cập và bảo đảm an toàn thông tin. Thưa bà, TP Hồ Chí Minh đang áp dụng những nguyên tắc nào để vừa khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, cung cấp dịch vụ công, vừa bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu cá nhân của người dân?

Nguyên tắc xuyên suốt của chúng tôi là cơ quan chủ quản dữ liệu chịu trách nhiệm, còn Trung tâm đóng vai trò cung cấp hạ tầng kỹ thuật trung gian. Mỗi sở, ngành vẫn là chủ sở hữu và chịu trách nhiệm về dữ liệu của mình. Trung tâm không cấp quyền truy cập trực tiếp vào cơ sở dữ liệu gốc mà thực hiện kết nối qua Giao diện lập trình ứng dụng (API) có kiểm soát, với đầy đủ việc đăng ký, xác thực và ghi nhật ký truy cập.

Về kỹ thuật, tất cả hệ thống trọng yếu trước khi đưa vào vận hành đều phải được phê duyệt cấp độ an toàn thông tin và triển khai theo mô hình bảo mật 4 lớp đúng quy định. Chúng tôi cũng đang xây dựng Trung tâm An ninh mạng TP Hồ Chí Minh (SOC) giai đoạn cơ bản để thực hiện giám sát, cảnh báo sớm và ứng phó sự cố tập trung, thay vì để từng đơn vị tự thực hiện.

Với dữ liệu cá nhân của người dân, chúng tôi tuân thủ nguyên tắc phân tầng. Dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành được tổng hợp và ẩn danh hóa trước khi đưa lên các nền tảng như IOC. Dữ liệu cá nhân chi tiết chỉ được khai thác trong phạm vi nghiệp vụ, có xác thực qua VNeID.

Để kiểm soát rủi ro trước khi mở rộng trên toàn Thành phố, chúng tôi triển khai thí điểm ở quy mô nhỏ, như thí điểm IOC tại 13 phường, xã, rồi mới nhân rộng.

Việc liên thông dữ liệu nhằm giúp người dân, doanh nghiệp giảm bớt giấy tờ và hạn chế phải cung cấp lại thông tin khi thực hiện thủ tục hành chính. Thưa bà, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu thời gian qua đã tạo ra những thay đổi cụ thể nào trong phục vụ người dân và doanh nghiệp?

Thay đổi rõ nhất là thực hiện nguyên tắc người dân không phải cung cấp lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Với việc đã kết nối 13/16 cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành và 75% dịch vụ qua trục liên thông quốc gia, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của Thành phố hiện có thể tự động điền, hiển thị lại thông tin công dân, doanh nghiệp đã có sẵn. Người dân chỉ cần xác nhận thay vì khai lại từ đầu.

Chúng tôi cũng đang tái cấu trúc quy trình của 7 thủ tục hành chính có tần suất phát sinh hồ sơ cao thuộc lĩnh vực nông nghiệp - môi trường và y tế, theo hướng cắt giảm thành phần hồ sơ dựa trên dữ liệu đã kết nối. Việc kiểm thử dự kiến hoàn thành trước cuối tháng 11 năm nay.

Trên ứng dụng Công dân số, người dân đã có thể tra cứu hồ sơ hành chính, theo dõi tiến độ xử lý, phản ánh kiến nghị qua kênh 1022 và tra cứu thông tin về giáo dục, y tế, du lịch, giao thông ngay trên điện thoại.

Gần 2 triệu lượt tương tác trong một tháng cho thấy người dân đang thực sự sử dụng ứng dụng. Với những thông tin cơ bản có thể tra cứu trên ứng dụng, người dân không còn phải đến trực tiếp cơ quan nhà nước để hỏi như trước.

Bà vừa đề cập những vướng mắc về cơ chế chia sẻ dữ liệu và triển khai hạ tầng số. Trung tâm kỳ vọng các cơ chế của Luật Phát triển đô thị sẽ giúp tháo gỡ những vướng mắc này như thế nào để nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp?

Đây là điều chúng tôi chờ đợi nhất trong năm nay. Tại Điều 30, Luật Phát triển đô thị đã trao cho TP Hồ Chí Minh ba công cụ pháp lý cụ thể để tháo gỡ ba điểm nghẽn mà chúng tôi đang gặp.

Điểm nghẽn thứ nhất là thiếu cơ chế ràng buộc việc chia sẻ dữ liệu. Lâu nay, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan chủ yếu dựa vào đề nghị và phối hợp, chưa có chế tài. Điểm c khoản 3 Điều 30 cho phép UBND Thành phố quy định trực tiếp việc xây dựng, quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, kèm theo cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng khai thác dữ liệu.

Như vậy, chúng tôi có căn cứ để chuyển việc chia sẻ dữ liệu từ cơ chế “xin - cho” sang nghĩa vụ có ràng buộc hợp đồng, kể cả với khu vực tư nhân.

Điểm nghẽn thứ hai là mua sắm, đầu tư công nghệ còn chậm. Trước đây, một dự án hạ tầng số phải thực hiện đầy đủ quy trình đấu thầu, mất nhiều tháng. Điểm e khoản 2 Điều 30 cho phép TP Hồ Chí Minh giao trực tiếp, chỉ định thầu đối với nhiệm vụ, dự án chuyển đổi số và dự án ứng dụng công nghệ số sử dụng ngân sách Thành phố.

Đây là điều kiện tiên quyết để chúng tôi rút ngắn thời gian triển khai các nền tảng chiến lược như IOC, Data Mining, vốn vẫn đang phải chờ quy trình đấu thầu thông thường.

Điểm nghẽn thứ ba là ngân sách được phân bổ theo đầu vào, chưa theo hiệu quả. Điểm c khoản 1 quy định ngân sách cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được phân bổ linh hoạt, dựa trên kết quả đầu ra, gắn với mục tiêu tăng trưởng và năng suất lao động. Điều này phù hợp với cách đánh giá chúng tôi đang theo đuổi: đo bằng hiệu quả sử dụng thực tế, thay vì chỉ dựa vào số lượng đã triển khai.

Khi Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10, chúng tôi có ba ưu tiên. Thứ nhất, tham mưu UBND Thành phố sớm ban hành quy chế chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng khai thác, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia hệ sinh thái dữ liệu. Thứ hai, áp dụng cơ chế chỉ định thầu cho các dự án chuyển đổi số cấp bách còn tồn đọng. Thứ ba, chuyển cách đánh giá kết quả công tác sang đo lường hiệu quả khai thác thực tế.

Điều người dân có thể cảm nhận rõ nhất là các dịch vụ số mới được triển khai nhanh hơn, giảm chậm trễ do thủ tục nội bộ. Đồng thời, ngày càng nhiều dữ liệu, dịch vụ tiện ích từ khu vực tư nhân được tích hợp trên ứng dụng Công dân số mà người dân đang sử dụng.

Xin trân trọng cảm ơn bà!