Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN
Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Washington đang phát đi những tín hiệu khiến cả đồng minh lẫn đối thủ phải điều chỉnh cách tiếp cận. Vụ việc Đại sứ Mỹ tại Ba Lan Tom Rose công khai cắt liên lạc với Chủ tịch Hạ viện Ba Lan Wlodzimierz Czarzasty sau những chỉ trích nhằm vào ông Trump được giới quan sát xem là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi này.
Sự việc diễn ra khi ông Czarzasty, một chính trị gia cánh tả, bày tỏ quan điểm không ủng hộ sáng kiến đề cử ông Trump cho giải Nobel Hòa bình và chỉ trích một số chính sách của Washington. Phản ứng từ phía đại sứ Mỹ được đưa ra nhanh chóng và công khai, với cảnh báo rằng Washington sẽ không cho phép bất kỳ hành động nào gây tổn hại quan hệ Mỹ - Ba Lan hay thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với tổng thống Mỹ.
Dù sau đó đại sứ Rose khẳng định Mỹ vẫn là đồng minh lớn nhất và là người bạn thân thiết nhất của Vácsava, phản ứng gay gắt này đã củng cố nhận định rằng Washington đang rời xa chuẩn mực ngoại giao truyền thống vốn đề cao sự kiềm chế và ngôn từ thận trọng.
Ông Sun Chenghao, chuyên gia tại Đại học Thanh Hoa, cho rằng cách tiếp cận của nhiệm kỳ hai ông Trump mang màu sắc cứng rắn và thiên về áp đặt thông điệp chính trị. Theo ông, việc công khai hóa bất đồng và nâng mức độ căng thẳng ngôn từ là điều hiếm thấy trong thông lệ ngoại giao truyền thống, nơi các bên thường giữ khoảng không linh hoạt để tránh leo thang.
Trong khi đó, ông Dominic Chiu, nhà phân tích cao cấp tại Eurasia Group, nhận định chính sách đối ngoại của ông Trump đánh dấu sự rời bỏ rõ rệt khỏi chuẩn mực cũ. Tuy nhiên, ông phân biệt cách tiếp cận này với cái gọi là ngoại giao “chiến lang” của Trung Quốc. Theo ông Chiu, phong cách của ông Trump mang tính cá nhân và gắn với lợi ích chính trị ngắn hạn, trong khi chiến lược của Bắc Kinh được thiết kế dài hạn nhằm duy trì tinh thần dân tộc và thể hiện sức mạnh trước các đối thủ.
Giới phân tích cảnh báo rằng sự thay đổi này có thể thúc đẩy các đồng minh của Washington tìm kiếm sự cân bằng bằng cách tăng cường tiếp xúc với Bắc Kinh. Trên thực tế, trong bối cảnh chính sách của ông Trump bị đánh giá là khó đoán định, một số quốc gia phương Tây như Canada hay Anh đã chủ động cải thiện quan hệ với Trung Quốc.
Theo các chuyên gia, xu hướng phòng ngừa rủi ro không đồng nghĩa với việc các nước từ bỏ cấu trúc an ninh và kinh tế do Mỹ dẫn dắt. Tuy nhiên, việc duy trì quan hệ với Washington trở nên phức tạp và tốn kém hơn, khi các nhà lãnh đạo nước ngoài phải tính đến yếu tố cá nhân và phản ứng của ông Trump trong các quyết định ngoại giao.
Về phía quan hệ Mỹ - Trung, ông Sun cho rằng phong cách cứng rắn có thể tạo ra trạng thái ổn định bề mặt nhưng tiềm ẩn rủi ro bên dưới. Nếu Washington gia tăng sức ép ở những lĩnh vực nhạy cảm như Đài Loan hay hạn chế công nghệ, phản ứng từ Bắc Kinh có thể nhanh chóng đẩy quan hệ hai nước vào vòng xoáy leo thang. Việc sử dụng ngôn từ gay gắt và làm gia tăng áp lực công khai khiến không gian điều chỉnh chiến thuật của hai bên bị thu hẹp.
Ông David Arase, giáo sư tại Trung tâm Hopkins - Nam Kinh thuộc Đại học Johns Hopkins, cho rằng ông Trump đang tìm cách đàm phán lại “giá” của các lợi ích an ninh và thương mại mà Mỹ cung cấp, khiến cả đồng minh lẫn các nước trung lập cảm thấy bất an. Theo ông, kết cục phụ thuộc vào việc Washington có thể tránh làm tổn hại lâu dài đến quan hệ với các đối tác truyền thống hay không.
Trong dài hạn, giới quan sát cho rằng quyền lực của Mỹ có thể không suy giảm ngay lập tức. Tuy nhiên, khả năng xây dựng đồng thuận trong các khuôn khổ đa phương có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu hình ảnh Washington bị nhìn nhận là thiên về giao dịch, cảm xúc và khó dự báo hơn.